Βιολογική γεωργία: Πόλεμος …μικροβίων

Χρόνια τώρα, ένας πόλεμος σε σχεδόν μικροσκοπική κλίμακα μαίνεται νυχθημερόν, αφήνοντας πίσω του εκατομμύρια θύματα, αλλά δύο μεγάλους ωφελημένους: το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Είναι ένας πόλεμος μεταξύ ωφέλιμων και βλαβερών εντόμων και μικροοργανισμών, που τίθενται στην υπηρεσία της βιολογικής γεωργίας, με μετρήσιμα εντυπωσιακά αποτελέσματα. Μάλιστα, η μεγάλη στροφή, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα προς την πρωτογενή παραγωγή, με ολοένα περισσότερους Έλληνες να θέλουν να γίνουν αγρότες, λόγω της ανεργίας και της κρίσης, αλλά και η περιβαλλοντική αφύπνιση, εκτιμάται ότι διανοίγουν πολύ ευοίωνες προοπτικές για τη βιολογική καταπολέμηση των εχθρών των καλλιεργειών.

«Τα τελευταία 100 χρόνια έχουν χρησιμοποιηθεί παγκοσμίως 2000 είδη φυσικών εχθρών- εντόμων και μικροοργανισμών- με αποτέλεσμα την ουσιαστική μείωση των πληθυσμών περισσότερων από 165 βλαβερά είδη. Υπολογίζεται ότι σε εμπορική κλίμακα υπάρχουν πάνω από 150 είδη φυσικών εχθρών για περίπου 100 βλαβερά είδη. Αυτά μπορεί να τα βρει κάποιος και στην Ελλάδα και να τα προμηθευτεί από κάποιο κατάστημα γεωπόνων, π.χ, σε συσκευασίες 500 ή 1000 ατόμων» εξηγεί ο καθηγητής (και πρόεδρος) της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ Δημήτρης Κωβαίος, ο οποίος θα μιλήσει το Σάββατο στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Agrotica, στη Θεσσαλονίκη.

Το συνέδριο διοργανώνουν η Helexpo και η Γεωπονική Σχολή, ενώ η θεματολογία του έχει επιλεγεί, με βάση ακριβώς τη στροφή των Ελλήνων στη γεωργία. «Επιλέξαμε ως θέμα τις νέες καλλιέργειες και τεχνολογίες στη γεωργία, επειδή διαπιστώσαμε, βάσει και πρόσφατης έρευνας ότι, περίπου το 15% των Ελλήνων, έναντι περίπου 3% πριν 15 χρόνια πάνω-κάτω, θέλουν να ασχοληθούν με τη γεωργία» σημειώνει ο κ.Κωβαίος.

Στο Εργαστήριο Εντομολογίας του ΑΠΘ διατηρούνται εδώ και πολλά χρόνια εκτροφές ωφέλιμων εντόμων, οι πληθυσμοί των οποίων χρησιμοποιούνται για πειραματικούς σκοπούς. Τα έντομα εκκολάπτονται και εκτρέφονται σε ειδικούς θαλάμους, ενώ τρέφονται είτε με γύρη ανθών είτε με άλλα, βλαβερά έντομα. Μελετώνται οι επιδράσεις των περιβαλλοντικών παραγόντων σε αυτά, αλλά και οι τροφικές τους απαιτήσεις.

Έτσι, εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα, τα οποία όμως δεν μένουν στο εργαστήριο. «Έχουμε συνεργασία και άμεση σύνδεση με διεθνείς εταιρείες, που ασχολούνται με την παραγωγή ωφέλιμων εντόμων» γνωστοποιεί ο καθηγητής, επισημαίνοντας πάντως ότι αν και η χρήση των μικροσκοπικών «στρατιωτών» είναι εύκολη, ωστόσο η δοσολογία που αναφέρεται στις συσκευασίες πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, ώστε ο αριθμός των ωφέλιμων εντόμων να μην είναι υπερβολικά μεγάλος και να διατηρούνται οι ισορροπίες.

Η χρήση ωφέλιμων εντόμων για τη φυτοπροστασία (σ.σ. για παράδειγμα «πασχαλίτσες» και «χρύσωπες» εναντίον της μελίγκρας) είναι ευρέως διαδεδομένη στο εξωτερικό, με πρωτοπόρους τις χώρες Ολλανδία, Ιταλία και Γερμανία, όπως επισημαίνει ο κ.Κωβαίος.

Άλλωστε, όπως προκύπτει από άλλες πηγές, η συνολική έκταση των θερμοκηπίων στο εξωτερικό, όπου χρησιμοποιείται η βιολογική καταπολέμηση, ήταν το 2003 περίπου 30.000 εκτάρια.

Ενδεικτικό της ανάπτυξης της βιολογικής προστασίας είναι το γεγονός ότι σε ένα από τα σπουδαιότερα γεωπονικά πανεπιστήμια, στο Πανεπιστήμιο Βαγκενίγκεν της Ολλανδίας, έχει ιδρυθεί τμήμα μεταπτυχιακών σπουδών στη βιολογική γεωργία/προστασία, το οποίο μάλιστα διαθέτει δύο παρακλάδια, ένα για την παραγωγή και ένα για την εμπορία προϊόντων του είδους.

Αλλά και στην Ελλάδα η ανάπτυξη είναι ραγδαία. «Πλέον υπολογίζεται ότι στη χώρα μας περίπου το 10% των καλλιεργειών είναι βιολογικές και άρα σε αυτές δεν χρησιμοποιούνται χημικά, αλλά μόνο βιολογική προστασία. Προ δεκαετίας, το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 3%, κάτι που δείχνει τη δυναμική του κλάδου και την τεράστια προοπτική της βιολογικής καλλιέργειας και των προϊόντων που σχετίζονται με αυτή» τονίζει.

Ελληνο-ολλανδική συνεργασία για φυτά … ξενώνες ωφέλιμων εντόμων

Ρωτήσαμε τον κ.Κωβαίο αν το ΑΠΘ «ετοιμάζει» κάτι πρωτοποριακό σε αυτό το πεδίο. Η απάντηση είναι καταφατική, αφού στο πλαίσιο διαπανεπιστημιακής συνεργασίας Ελλάδας-Ολλανδίας, μελετώνται φυτά … «ξενώνες» για τα ωφέλιμα έντομα!

«Προσπαθούμε να βρούμε ένα μείγμα σπόρων φυτών της μεσογειακής χλωρίδας, που οι παραγωγοί θα μπορούν να καλλιεργούν ανάμεσα ή δίπλα στις γραμμές των λαχανοκομικών καλλιεργειών τους, ώστε να βρίσκουν σε αυτά τροφή τα ωφέλιμα έντομα. Η έρευνά μας βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. Τα φυτά που ψάχνουμε πρέπει να έχουν μεγάλη περίοδο ανθοφορίας και να ανθίζουν διαδοχικά σε διάφορες περιόδους και να είναι ελκυστικά για τα ωφέλιμα, αλλά όχι για τα βλαβερά έντομα» εξηγεί ο καθηγητής.

Σχετικά πειράματα διεξάγονται στο ΑΠΘ, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο τη Θράκης και το πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Όταν τα τρία πανεπιστήμια καταλήξουν στο κατάλληλο μείγμα φυτών, τότε αυτό θα μπορεί να πάρει το δρόμο για την εμπορική αξιοποίησή του και την ευρεία χρήση του στις καλλιέργειες.

Δείτε επίσης