Μελατονίνη, η ορμόνη του ύπνου

Η μελατονίνη είναι μια μυστηριώδης ορμόνη, που ρυθμίζει τους κιρκαδιανούς ρυθμούς (τον καθημερινό ύπνο και αφύ­πνιση). Παράγεται κυρίως από την επίφυση και μέσα στο έντε­ρο (όπου η παραγωγή της φαίνεται ότι ελέγχεται από διατρο­φικούς παράγοντες, και ιδιαίτερα από τη διαθεσιμότητα τρυπτοφάνης, ενός αμινοξέος προδρόμου της μελατονίνης). Όταν κοιμόμαστε, τα επίπεδα της μελατονίνης ανεβαί­νουν. Η άνοδος αυτή όμως παρεμποδίζεται από την παρουσία ακόμα και μιας ελάχιστης ποσότητας φωτός, όπως είναι για παράδειγμα μια λάμπα του δρόμου που φέγγει από ένα παρά­θυρο. Η κατανάλωση αλκοόλ επίσης αμβλύνει τις αυξήσεις των επιπέδων της μελατονίνης, γεγονός που μπορεί να αποτε­λεί την εξήγηση της πρόκλησης διαταραχών του ύπνου από το αλκοόλ.

Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η μελατονίνη βοηθά στο τζετ λάγκ (κιρκαδιανή δυσρυθμία), την ποιότητα του ύ­πνου και την αντοχή των εργαζόμενων σε ασυνήθιστα ωράρια ή ποικίλες βάρδιες. Οι νυκτερινές αυξήσεις των επιπέδων της μελατονίνης μπορεί επίσης να δρουν προστατευτικά κατά του καρκίνου, συνεπώς η φωτορύπανση μέσα στην οποία είναι αναγκασμένοι να ζουν οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων, μπο­ρεί να δημιουργεί αυξημένο κίνδυνο για την ασθένεια αυτή.

Μια μικρή, ελεγχόμενη με placebo μελέτη αστυνομικών που εργάζονταν σε νυκτερινές βάρδιες διαπίστωσε ότι η πρόσληψη 5 mg μελατονίνης κατά την επιθυμητή ώρα ύπνου βοηθούσε τους αστυνομικούς να κοιμηθούν και αύξανε την ε­γρήγορση τους κατά τη διάρκεια των ωρών εργασίας. Σε μια διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, διασταυρούμενη μελέτη 12 ηλικιωμένων ατόμων που έπασχαν από αϋ­πνία, η πρόσληψη 2 mg μελατονίνης κάθε βράδυ για διάστημα τριών εβδομάδων βελτίωσε την ποιότητα του ύπνου τους, αν και δεν αύξησε το χρόνο ύπνου.

Σε μια διπλή-τυφλή μελέτη 52 μελών ιπτάμενων πληρωμά­των, μια ομάδα πήρε ένα placebo, μια άλλη πήρε 5 mg μελα­τονίνης από την τρίτη ημέρα πριν από την άφιξη μέχρι και την πέμπτη ημέρα μετά, και η τρίτη ομάδα πήρε ένα placebo για τρεις ημέρες και μετά μελατονίνη για πέντε ημέρες. Η ομάδα που πήρε το placebo και μετά τη μελατονίνη ανέφερε λιγότε­ρες ενοχλήσεις από τζετ λαγκ και λιγότερες διαταραχές του ύ­πνου, καθώς επίσης και περισσότερη ενέργεια και μεγαλύτε­ρη εγρήγορση, σε σύγκριση με την ομάδα που πήρε μόνο το placebo. Έκπληξη προκάλεσε η διαπίστωση ότι η ομάδα που πήρε μελατονίνη όλες τις ημέρες ανέφερε χειρότερη συνολική ανάρρωση από το τζετ λαγκ από την ομάδα που πήρε πρώτα το placebo.

Η υψηλή δοσολογία μελατονίνης μελετάται σήμερα ως θεραπεία κατά του καρκίνου, τόσο μεμονωμένα όσο και σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα. Σε μια μελέτη 50 ασθενών με μεταστάσεις στον εγκέφαλο, η χορήγηση 20 mg μελατονίνης ημερησίως (μαζί με υποστηρικτική φροντίδα) αύξησε σημα­ντικά το χρόνο επιβίωσης και επιβράδυνε ή σταμάτησε την α­νάπτυξη των μεταστάσεων στον εγκέφαλο, σε σύγκριση με τη μεμονωμένη φροντίδα υποστήριξης. Η μελατο­νίνη μπορεί επίσης να αυξάνει την αποτελεσματικότητα των κυτοκινών (ουσιών κατά των όγκων, τις οποίες παράγουν τα κύτταρα του σώματος -ένα παράδειγμα είναι η ιντερφερόνη), ενώ ταυτόχρονα μειώνει την τοξικότητα τους. Η μελατονίνη είναι επίσης αντιοξειδωτικό – δείτε περισσότερα εδώ. Προστατεύει επίσης την καρδιά.

Παρότι σήμερα μπορεί να διατεθεί χωρίς ιατρική συνταγή, η μελατονίνη είναι μια ισχυρή ορμόνη που έχει έντονη επί­δραση στις ορμόνες αναπαραγωγής. Κατά τη δεκαετία του 1970, σημειώθηκε ένα σύντομης διάρκειας κύμα ενδιαφέροντος για μια μέθοδο αντισύλληψης που ονομαζόταν “lunaception” (αντισύλληψη με βάση το σεληνιακό κύκλο). Η θεωρία αυτή, που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ επιστημονικά, υποστηρίζει ότι, αν μια γυναίκα κοιμηθεί έξω, κάτω από το φως του φεγγαριού, ο εμμηνορυσιακός της κύκλος συγχρονί­ζεται με τον κύκλο της σελήνης, διευκολύνοντας έτσι την πρό­βλεψη της ημερομηνίας της ωορρηξίας και την αποφυγή σε­ξουαλικών σχέσεων χωρίς προφυλάξεις γύρω από την ημερο­μηνία αυτή. (Προσομοίωση της μεθόδου αυτής μπορεί να γίνει και μέσα στο σπίτι, αν η γυναίκα κοιμάται σε απόλυτο σκοτά­δι τις περισσότερες ημέρες του μήνα και μετά με το χαμηλό φως μιας λάμπας στο δωμάτιο της για τρεις ημέρες το μήνα.) Το γεγονός ότι η μελατονίνη επηρεάζει την έκκριση των ορμο­νών της αναπαραγωγής είναι πιθανό να εξηγεί την οποιαδή­ποτε επιτυχία μπορεί να έχει η μέθοδος της αντισύλληψης με βάση το σεληνιακό κύκλο.

Δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις μακροχρόνιες επιδράσεις της πρόσληψης μελατονίνης κάθε βράδυ, αλλά η περιστασιακή χρήση της μάλλον είναι ακίνδυνη. Για όσους ε­πιθυμούν τη διέγερση της φυσικής μελατονίνης τους, σίγουρα δεν υπάρχει κίνδυνος αν επιχειρήσουν να αυξήσουν τα επίπε­δα της με το να κοιμούνται σε τελείως σκοτεινό δωμάτιο ή με τη χρησιμοποίηση μάσκας ύπνου.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Δείτε επίσης