«Πενήντα αποχρώσεις του γκρι»: To βιβλίο φαινόμενο

Προτού ακόμη κυκλοφορήσει το βιβλίο, «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι», γυναίκες από 25 ως 50 ετών στην Αθήνα, και κατά μία πενταετία νεότερες στη Θεσσαλονίκη, ζητούσαν στα βιβλιοπωλεία το βιβλίο. Στους δυο μήνες κυκλοφορίας του πρώτου τόμου στην Ελλάδα, οι πωλήσεις του ξεπέρασαν τα 35.000 αντίτυπα και τα 230 e-books, μας ενημερώνει η Αννα Πατάκη, η οποία έσπευσε τον περασμένο Μάρτιο να αγοράσει τα δικαιώματα για την ελληνική έκδοση της τριλογίας.

Το βιβλίο κυριάρχησε στα μπεστ σέλερ του καλοκαιριού, λένε οι βιβλιοπώλες, και έστειλε τις αναγνώστριες πίσω στα καταστήματα για τον δεύτερο και τον τρίτο τόμο της τριλογίας, που θα κυκλοφορήσουν στα ελληνικά τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο αντίστοιχα.

Τα 20 εκατομμύρια αντίτυπα που έχει πουλήσει η σειρά βιβλίων μόνο στις ΗΠΑ και τα άλλα 5 εκατομμύρια στη Βρετανία, αν και κυκλοφόρησε μόλις το Μάρτιο, κάνουν τις “Πενήντα αποχρώσεις του γκρι” εκδοτικό φαινόμενο. Το θέμα και του περιεχόμενο των βιβλίων, ειδικά του πρώτου της σειράς, ξαφνιάζουν ακόμα περισσότερο:

Η φοιτήτρια λογοτεχνίας Αναστάζια Στιλ παίρνει συνέντευξη, για το περιοδικό του Πανεπιστημίου, από τον επιτυχημένο επιχειρηματία Κρίστιαν Γκρέυ. Νιώθει αμέσως τη δύναμη της γοητείας του, αλλά ταυτόχρονα η σκέψη του της προκαλεί βαθιά ανασφάλεια. Πεπεισμένη ότι η συνάντησή τους δεν πήγε καλά, προσπαθεί να τον βγάλει από το μυαλό της — ώσπου εκείνος εμφανίζεται αναπάντεχα στο μαγαζί όπου δουλεύει και της προτείνει να βγουν…
H Αναστάζια σοκάρεται μόλις συνειδητοποιεί πόσο πολύ επιθυμεί αυτόν τον άνδρα. Και, όταν εκείνος την προειδοποιεί να μείνει σε απόσταση, αυτό την κάνει να τον θέλει ακόμα περισσότερο.

Όμως ο Γκρέυ βασανίζεται από τους δικούς του δαίμονες και η ανάγκη να εξουσιάζει τον κυριεύει. Καθώς ξεκινούν μια παθιασμένη ερωτική σχέση, η Αναστάζια ανακαλύπτει περισσότερα για τις δικές της επιθυμίες καθώς και για τα σκοτεινά μυστικά που ο Γκρέυ κρατά κρυμμένα…

H E. L. James υπήρξε στέλεχος τηλεοπτικού σταθμού. Από τα παιδικά της χρόνια ονειρευόταν να γράψει ιστορίες που θα λατρέψουν οι αναγνώστες, αλλά η ανάγκη να επικεντρωθεί στην οικογένεια και την καριέρα της δεν της επέτρεπε να ακολουθήσει το όνειρο αυτό. Τελικά βρήκε τη δύναμη να γράψει το πρώτο της μυθιστόρημα (“Fifty Shades of Grey”), το οποίο ακολούθησαν τα άλλα δύο μέρη της επιτυχημένης τριλογίας της (“Fifty Shades Darker” και “Fifty Shades Freed”). Είναι σύζυγος και μητέρα δύο παιδιών και ζει με την οικογένειά της στο Λονδίνο.

«Η συγγραφέας ξαναλέει μια ερωτική ιστορία προσθέτοντας ένα νέο στοιχείο που δηλώνει πολλά για τη σύγχρονη κοινωνία. Ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται την ιστορία ενός δυσλειτουργικού ανθρώπου που δεν μπορεί να αγαπήσει είναι που συγκινεί το αναγνωστικό κοινό»υποστηρίζει η Αννα Πατάκη για την τριλογία που επί 27 εβδομάδες παραμένει στις πρώτες θέσεις της λίστας ευπωλήτων των «New York Times».

Το «νέο στοιχείο», το οποίο αποφεύγει να ονοματίσει η εκδότρια και το οποίο ερεθίζει την περιέργεια των αναγνωστών είναι, λένε οι βιβλιοπώλες, το σαδομαζοχιστικών αποχρώσεων σεξουαλικό περιεχόμενο του αποκαλούμενου «πορνό της μαμάς». «Το αγόρασα επειδή άκουσα ότι είναι πορνογράφημα γραμμένο από γυναίκα» παραδέχεται 37χρονος αναγνώστης.

 Εθισμός της πορνογραφίας

Τα αφηγήματα της Τζέιμς δεν ανατρέπουν τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων και τις κοινωνικές δομές. Ούτε μυούν τις γυναίκες στο καινό δαιμόνιο της πορνογραφίας, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι. Δημοσιεύματα του «Guardian», πολύ προτού κυκλοφορήσουν τα βιβλία της Τζέιμς, ανέφεραν αύξηση των περιπτώσεων εθισμού των γυναικών στην πορνογραφία από τότε που τους δόθηκε η δυνατότητα να την καταναλώνουν διακριτικά στο Internet.

Η ανατροπή που συμβαίνει με το φαινόμενο Πενήντα αποχρώσεις του γκρι βρίσκεται αλλού, καταλήγει ντοκυμαντέρ του βρετανικού Channel 4: στο γεγονός ότι «το βιβλίο που διέσχισε τα σύνορα ηπείρων και τάξεων άλλαξε τα συμφραζόμενα μέσα στα οποία διαβάζεται η πορνογραφία. Τώρα διαβάζεται στο τρένο, σε λέσχες ανάγνωσης, ακόμη και στο κομμωτήριο».

Με τις «50 αποχρώσεις του γκρι», το είδος της ρηχής λαϊκής ερωτογραφίας βγήκε από το περιθώριο και απαλλαγμένο από τα χυδαίας αισθητικής εξώφυλλα και τους χυμώδεις τίτλους των εκδόσεων του περιπτέρου, με φροντισμένη εκτύπωση και τίτλο αινιγματικό, εισέρχεται απενοχοποιημένο στην κεντρική σκηνή της μυθοπλασίας από την κύρια είσοδο και διεκδικεί την αποδοχή ενός ευρύτατου αναγνωστικού κοινού με το λογότυπο καταξιωμένων εκδοτικών οίκων: Random House, Mondadori, Πατάκης.

Δεν δίστασα να το κυκλοφορήσω με την επωνυμία μας. Είναι ένα προϊόν ανάμεσα στα πολλά, δεν θεωρώ ότι αλλοιώνει τη φυσιογνωμία μας» απαντά η Αννα Πατάκη όταν τη ρωτάμε αν είχε επιφυλάξεις να συμπεριλάβει στον κατάλογο των εκδόσεων με τα παιδικά και εκπαιδευτικά βιβλία και τη σοβαρή λογοτεχνία το «πορνό της μαμάς». «Η παγκόσμια εκδοτική πορεία του είναι συναρπαστική και ένας μεγάλος εκδοτικός οίκος δεν μπορεί να αγνοεί τα εμπορικά προϊόντα» προσθέτει. Πόσω μάλλον σε περιόδους ύφεσης όπως η παρούσα, στις οποίες, όπως επισημαίνουν οι ιστορικοί του βιβλίου, το κυνήγι εκδοτών και βιβλιοπωλών για τα μπεστ σέλερ αγριεύει, καθώς αναζητείται μεγαλύτερο κέρδος από μικρότερο αριθμό τίτλων.

Οι συνθήκες επιτυχίας του βιβλίου έχουν ήδη δημιουργήσει μιμητές. Μια σειρά κυριών που επιδίδονται στο είδος αρχίζουν να κάνουν παρέα στην Τζέιμς στη λίστα των μπεστ σέλερ των «New York Times» και στα καθωσπρέπει βιβλιοπωλεία. Πρώτη η Αμερικανίδα Σίλβια Ντέι, με τον απροκάλυπτα ερωτικό τίτλο Γυμνή μπροστά σου, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τουλίπα, θυγατρική των εκδόσεων Ψυχογιός. Πανομοιότυπο στο σχήμα, στο εξώφυλλο και στο περιεχόμενο, το αφήγημα αυτό βαδίζει στα ίχνη των Αποχρώσεων. Δεν έχει ακόμη την ίδια εντυπωσιακή επιτυχία, μαρτυρεί όμως την αρχή μιας τάσης με συνέχεια.
Σε επιλογικό σημείωμά της η Ντέι ευχαριστεί την Τζέιμς που δημιούργησε μια αγορά στην οποία βρήκε καλή υποδοχή και το δικό της αφήγημα. Μετά τη «ροζ λογοτεχνία» θα κατακλύσει τα βιβλιοπωλεία η «ροζ τσόντα»; Βαρύς χειμώνας έπεσε στον πολιτισμό…

Πορνό και πρίγκιπες

«Πορνογραφικές αναπαραστάσεις του έρωτα και της σεξουαλικότητας παράγονται, με εμπορικούς σκοπούς, σε πάρα πολλά συγκείμενα. Το ότι συγγραφέας του βιβλίου είναι γυναίκα δεν είναι αξιοσημείωτο. Ούτε και η συγκεκριμένη πορνογραφική διάσταση του σαδομαζοχισμού που έχει επιλέξει να αξιοποιήσει στο μυθιστόρημά της» απαντά στο «Βήμα» σχετικά με τις ερμηνείες του φαινομένου Τζέιμς η Αλεξάνδρα Χαλκιά, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, η οποία μελετά θέματα φύλου και σεξουαλικότητας στην ελληνική κοινωνία.«Το ζήτημα προκύπτει όταν η παραγωγή της πορνογραφίας συνδέεται με την παραγωγή πλούτου» εξηγεί. «Ετσι, στην προκειμένη περίπτωση, θα στεκόμουν περισσότερο στην ταξική διάσταση της πλοκής. Ενώ ο πλούσιος που ερωτεύεται και “σώζει” τη φτωχή κοπέλα αποτελεί κοινό τόπο στα ποικίλα ρομάντζα που κυκλοφορούν, η επιτυχία του συγκεκριμένου βιβλίου μπορεί να ιδωθεί μέσα από την οπτική της παρούσας συγκυρίας στην Ελλάδα.

Με άλλα λόγια, η εκ νέου δεινή θέση στην οποία βρίσκονται οι γυναίκες εντός της κρίσης, με την αιφνίδια μείωση εισοδημάτων τους που συνοδεύεται από την ταυτόχρονη εξάλειψη των όποιων κρατικών στηριγμάτων για τη φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων και αρρώστων, ενδεχομένως να δημιουργεί μια ανάγκη ή επιθυμία για υπερτονισμένες αφηγήσεις έμφυλης ετεροφυλόφιλης σωτηρίας. Την ώρα που η όποια προσομοίωση του “πρίγκιπα” των παραμυθιών λυγίζει, ως και εξαφανίζεται, μέρα με τη μέρα κάτω από την οικονομική βία που υφίστανται άνδρες και γυναίκες, το βιβλίο της Τζέιμς φαίνεται να παρέχει ένα είδος φαντασιακής διεξόδου όπου η ύπαρξη του πρίγκιπα, μπορεί, παρ’ όλα αυτά, να παραμείνει διανοητή. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, και παγκοσμίως, το βιβλίο έρχεται να σταθεί ως ένα είδος συναισθηματικο-αφηγηματικού “τεκμηρίου” για το ότι, παρά τα φαινόμενα, η ηγεμονική μορφή αρρενωπότητας υπάρχει, αντέχει και εν τέλει νικά».

Δείτε επίσης