Τι είναι τα μαστοκύτταρα

Στον άνθρωπο και άλλα σπονδυλωτά, μαστοκύτταρα ανευρίσκονται σχεδόν σε κάθε ιστό, συνήθως κοντά σε επιθηλιακές επιφάνειες (π.χ. δέρμα, αναπνευστικό σύστημα, γαστρεντερικός σωλήνας) και κοντά σε αιμοφόρα αγγεία, νεύρα, λείες μυικές ίνες και ινοβλάστες.

Τα προγονικά κύτταρα των μαστοκυττάρων δημιουργούνται στον μυελό των οστών, κυκλοφορούν στο αίμα, και κατόπιν εισέρχονται στους ιστούς όπου ολοκληρώνουν την ωρίμανσή τους, μετατρεπόμενα σε κύτταρα με εμφανή κυτταροπλασματικά κοκκία.

Τα κοκκία αυτά είναι χώροι αποθήκευσης για τα προϊόντα τους (συνήθως αποκαλούνται “μεσολαβητές”) τα οποία, όταν ελευθερώνονται από τα κύτταρα αυτά ασκούν δυναμικές επιδράσεις σε άλλους τύπους κυττάρων. Τα κοκκία των μαστοκυττάρων περιέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ισταμίνης του σώματος και σχεδόν όλη την ηπαρίνη, καθώς επίσης και μια ποικιλία πρωτεασών.

Όταν τα μαστοκύτταρα “ενεργοποιούνται” (π.χ. διεγείρονται για να απελευθερώνουν τα προϊόντα τους) εκκρίνουν ισταμίνη, ηπαρίνη και πρωτεάσες με “αποκοκκίωση” και επίσης πολλούς άλλους μεσολαβητές που δεν είναι αποθηκευμένοι, αλλά συντίθενται από τα ενεργοποιημένα κύτταρα, συμπεριλαμβανομένων των λευκοτριενίων, προσταγλανδινών, κυτταροκινών, χημειοκινών και πεπτιδικών αυξη- τικών παραγόντων. Ο αριθμός των μαστοκυττάρων μπορεί να αυξηθεί σε ιστούς στις θέσεις των αλλεργικών παθήσεων ή παρασιτικών λοιμώξεων, καθώς και σε άλλες περιπτώσεις.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΤΑ ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝΟΥΝ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ

Τα μαστοκύτταρα εκφράζουν στην επιφάνειά τους εκατοντάδες χιλιάδες υποδοχείς υψηλής συγγένειας (FcεRI) οι οποίοι συνδέονται ισχυρά με το Fc τμήμα των IgE αντισωμάτων. Μεμονωμένα μαστοκύτταρα μπορούν να συνδεθούν με IgEs τα οποία αναγνωρίζουν οποιαδήποτε ποικιλία διαφορετικών αλλεργιογόνων που προέρχονται από γύρη, τροφές, ακάρεα σκόνης, φάρμακα, κ.λπ.

Τέτοιου είδους μαστοκύτταρα μπορούν να ενεργοποιηθούν όταν συναντήσουν οποιαδήποτε αντιγόνα τα οποία κάνουν διασταυρούμενη αντίδραση με δύο γειτονικά μόρια IgE, γεγονός που προκαλεί συσσώρευση των συνδεδεμένων με IgE FcεRIs και παρέχει στα κύτταρα το σήμα ώστε να απελευθερώσουν τα προϊόντα τους.

Τα μαστοκύτταρα μπορούν επίσης να ενεργοποιηθούν ανεξάρτητα των IgE, για παράδειγμα από προϊόντα μικροοργανισμών, ορισμένα νευροπεπτίδια και συστατικά που περιέχονται σε δηλητήρια ζώων. Όταν μεγάλος αριθμός μαστοκυττάρων ενεργοποιείται ταχύτατα από τη συστηματική κατανομή κάποιου αλλεργιογόνου σε άτομα τα οποία έχουν IgE που αναγνωρίζουν αυτό το αλλεργιογόνο, μπορεί να συμβεί αναφυλαξία μέσα σε λίγα μόλις λεπτά.

Τέτοιου είδους IgE-εξαρτώμενη αναφυλαξία δεν υπάρχει ή είναι ιδιαίτερα περιορισμένη σε ποντίκια γενετικά τροποποιημένα να μην περιέχουν μαστοκύτταρα (αν και έχουν βασεόφιλα, ένα άλλο κύτταρο που προέρχεται από τον μυελό των οστών και που μπορεί να συνδεθεί με IgE), γεγονός το οποίο δείχνει ότι τα μαστοκύτταρα συμβάλουν σημαντικά σε αυτή την οξεία, καταστροφική και δυνητικά θανατηφόρα αντίδραση.

Μέσω των επιδράσεων των προϊόντων που απελευθερώνονται από τα μαστοκύτταρα στη φλεγμονή και των δομικών κυττάρων σε επηρεασμένους ιστούς, η IgE-εξαρτώμενη ενεργοποίηση των μαστοκυττάρων μπορεί να συμβάλει σε αντιδράσεις όψιμης φάσης (που αναπτύσσονται ώρες μετά την έκθεση στο αλλεργιογόνο) και σε χαρακτηριστικά χρόνιας αλλεργικής φλεγμονής (π.χ. στο αλλεργικό άσθμα).

ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΤΑ ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Ή ΜΟΝΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ;

Από εξελικτική άποψη τα μαστοκύτταρα δεν δημιουργήθηκαν για να προκαλούν ασθένειες. Στους πιθανούς ωφέλιμους ρόλους των μαστοκυττάρων περιλαμβάνονται η ενίσχυση της αντίστασης του ξενιστή σε κάποια παράσιτα και άλλα παθογόνα, και η ενίσχυση της φυσικής και επίκτητης αντίστασης σε συγκεκριμένα δηλητήρια ζώων.

Τα μαστοκύτταρα έχουν επίσης τη δυνατότητα να περιορίζουν την παθολογία που σχετίζεται με συγκεκριμένες φυσικές ή επίκτητες ανοσιακές αντιδράσεις μέσω της παραγωγής μεσολαβητών με αντιφλεγμονώδεις ή ανοσοκατασταλτικές δράσεις.

Δείτε επίσης