ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Το αρχαϊκό χαμόγελο του Μάνου Χατζιδάκι», επιγράφεται το βιβλίο του Βλάσση Τρεχλή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Οδός Πανός» του Γιώργου Χρονά. Ο συγγραφέας, με σπουδές κίνησης και χορού, μελετάει τον μεγάλο συνθέτη ως ένα δημιούργημα του ελληνικού πολιτισμού και- ευρύτερα- του ευρωπαϊκού πολιτισμού:  «Ο δημιουργός δεν γεννιέται σε κενό αέρος. Γεννιέται σε ένα περιβάλλον, από ένα περιβάλλον, σαν χημικός τύπος. Μόνο που ο χατζιδάκειος χημικός τύπους θα έχει πάντα ένα κρυμμένο μυστικό». [...]

 Ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα διεθνώς διδάσκεται πλέον και στην Ελλάδα. Πρόκειται για το μάθημα της ερευνητικής εργασίας, πιο γνωστό με τον ξενικό όρο «project», βάσει του οποίου ομάδες μαθητών αναλαμβάνουν ένα θέμα, συλλέγουν πληροφορίες, τις ερευνούν και στη συνέχεια τις συνθέτουν μαζί με τους συμμαθητές τους. Είναι το μάθημα, που διδάσκεται δεκαετίες ολόκληρες στα σχολεία του εξωτερικού, αναπτύσσει την κριτική και συνθετική ικανότητα των παιδιών, και στην Ελλάδα άρχισε για πρώτη φορά να εφαρμόζεται στην α΄Λυκείου τον Σεπτέμβριο του 2011. Τώρα, το υπουργείο είναι εν αναμονή των πρώτων αποτελεσμάτων από την εφαρμογή του, για να μελετήσει την αποτελεσματικότητά του και προχωρήσει σε αλλαγές, εάν φυσικά χρειάζεται. [...]

«Είμαι το ποτήρι του Ακεσάνδρου και όποιος μου το κλέψει θα χάσει τα μάτια του».  Αυτό πιθανόν έγραφε ο ιδιοκτήτης του αγγείου από συμπόσιο, που βρέθηκε στις ανασκαφές της Μεθώνης Πιερίας, θέλοντας να αστειευτεί αλλά και να αποτρέψει. Το παραπάνω κείμενο, αν και δεν σώζεται ολόκληρο, είναι σίγουρο ότι θα συζητηθεί πολύ, όπως και οι υπόλοιπες επιγραφές, χαράγματα και εμπορικά σύμβολα από τα 191 κεραμικά που εντοπίστηκαν στη Μεθώνη -την αρχαιότερη αποικία των Ερετριέων στον βορρά- και τα οποία θα δημοσιευτούν πολύ σύντομα σε τόμο. Τα περισσότερα από τα αγγεία αυτά χρονολογούνται μεταξύ 730 και 700 π. Χ., εποχή από την οποία σώζονται ελάχιστα παραδείγματα ελληνικής γραφής, πολύ περισσότερο στη Μακεδονία, όπου τα ενεπίγραφα ευρήματα είναι εξαιρετικά σπάνια. [...]

Νεαρός Αρβανίτης. Έργο του Louis Dupré (1819)

«Αρβανίτες, μύθοι και πραγματικότητα». Ένα βιβλίο του Σπύρου Κασελίμη, από τις εκδόσεις Μπατσιούλας, έρχεται να ξεκαθαρίσει αλήθειες για την προέλευση, την ιστορία, την γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα αυτού του ιδιόμορφου λαού. Είναι το Α και το Ω της «Αρβανιτιάς», σε 213 σελίδες, με βιβλιογραφία αλλά και προσωπικές μαρτυρίες, καθώς ο συγγραφέας υπογραμμίζει με υπερηφάνεια την αρβανίτικη καταγωγή του από την Ασωπία Θηβών – πρώην Χρεμποτσάρι, ένα από τα αρβανιτοχώρια της Βοιωτίας. Εκεί όπου οι κάτοικοι, αγράμματοι γεωργοκτηνοτρόφοι, ζούσαν με σκληρή δουλειά, απόλυτη λιτότητα και αποδεδειγμένο πατριωτισμό από τον πόλεμο του 1897 και τους απελευθερωτικούς αγώνες του 1912-1913, μέχρι τη δόξα του 1940-1941 και τον εμφύλιο 1945-1949. [...]

Πότε εμφανίζονται οι πρώτες διαφημίσεις στην Ελλάδα; Πότε ξεκίνησαν οι επιχειρηματίες να προβάλουν τα προϊόντα τους σε μεγάλη κλίμακα, απαριθμώντας για λογαριασμό των υποψηφίων αγοραστών τους τα προτερήματά τους; Ποια είναι η προϊστορία της ελληνικής διαφήμισης, που ακόμα και στον καιρό της κρίσης δεν έχει πάψει να κατακλύζει τον καθημερινό τηλεοπτικό μας χρόνο; [...]

«Θα το δώσω το ρολόι και θα πάρω κομπολόι», τραγούδησε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Δεν είναι, όμως, το μοναδικό ελληνικό λαϊκό τραγούδι που αναφέρεται στο κομπολόι. Αυτό που συνοδεύει καημούς, έρωτες και βάσανα κι έχει συνδεθεί στη συνείδηση του κόσμου με τη μαγκιά, τον τσαμπουκά.  Ωστόσο, το κομπολόι ή μπεγλέρι ξεκίνησε για να εξυπηρετήσει την ανάγκη επικοινωνίας του ανθρώπου με τον θεό. [...]

Ο Γιώργος Σεφέρης το 1963

Χειρόγραφα, επίσημα έγγραφα, πίνακες, φωτογραφίες και άλλα ντοκουμέντα που αναβιώνουν την καθημερινή ζωή στη Σμύρνη, πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή, και αναδεικνύουν τις σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν και έζησαν εκεί, όπως ο νομπελίστας ποιητής, Γιώργος Σεφέρης, συγκαταλέγονται στο πλούσιο αρχειακό υλικό της Ένωσης Σμυρναίων. [...]

Όταν ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιά Τσελεμπί περιέγραφε τη περιοχή γύρω από το Κουρσούμ Τζαμί των Τρικάλων ως έναν τόπο της πόλης “για περιπάτους, τερπνό, με ευχάριστη ατμόσφαιρα, εξοχικό, γεμάτο λουλούδια”, κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι σ’ αυτόν τον ειδυλλιακό χώρο χρησιμοποίησαν το συγκρότημα του χαμάμ ως ποινική φυλακή. Ούτε ότι ύστερα από 125χρόνια, έστω και “τραυματισμένο” από τον χρόνο και τις ανθρώπινες επεμβάσεις, το χαμάμ αυτό θα ερχόταν στο φως, με τη βοήθεια της αρχαιολογικής σκαπάνης, υπό την επίβλεψη της προϊσταμένης της 19ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Κρυσταλλίας Μαντζανά και του αρχαιολόγου Σπύρου Κουγιουμτζόγλου. [...]

Όταν μία Ελληνίδα νοσοκόμα, η οποία βρισκόταν σε αποστολή στη φυλή των Καλλάς, στο Πακιστάν, χτύπησε το πόδι της, τα μέλη της φυλής της έδωσαν μία περίτεχνα σκαλισμένη γκλίτσα για να μπορεί να περπατάει. Ύστερα από χρόνια, η νοσοκόμα επέστρεψε στην Ελλάδα κι, όταν πέθανε, ένας παλαιοπώλης από τη Θεσσαλονίκη απέκτησε τα αντικείμενά της και την οικοσκευή της. Ψάχνοντας στο παλαιοπωλείο, ο συλλέκτης Γιώργος Παπαδόπουλος βρήκε την γκλίτσα κι εντυπωσιάστηκε απ’ αυτήν, αλλά και την ιστορία της. Αρχικά, ο παλαιοπώλης δεν δεχόταν να του την πουλήσει, καθώς πρόκειται για ένα πολύ ξεχωριστό κομμάτι, όμως, τελικά, η “γκλίτσα των Καλλάς” περιήλθε στην κατοχή του κ. Παπαδόπουλου, που αριθμεί πλέον πάνω από 740 γκλίτσες. [...]

Για έναν καλό μάστορα της ζωγραφικής, το ζήτημα είναι τα συστατικά και η έμπνευση. Αλλά, «αν ο καλλιτέχνης δεν καθίσει στο εργαστήρι του, έστω και χωρίς όρεξη, δεν υπάρχει περίπτωση επιφοίτησης», τονίζει ο ακαδημαϊκός και δάσκαλος Παναγιώτης Τέτσης, καθώς μας υποδέχεται στο δικό του εργαστήρι, στην οδό Ξενοκράτους. Συναντήσαμε τον ζωγράφο λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσής του στο Μέγαρο Μουσικής, όπου από τις 11 του μηνός, φιλοξενούνται 18 καινούργια έργα του πλαισιωμένα από παλαιότερους, λιγότερο γνωστούς πίνακές του που προέρχονται από συλλέκτες και την Εθνική Πινακοθήκη. [...]

Ύστερα από τρεις εβδομάδες αναμονής κατάφερα να περάσω το κατώφλι της οδού Σκουφά 23 στο Κολωνάκι και να μπω στο μικρό δυάρι διαμέρισμα του 5ου ορόφου με τον αριθμό δεκατρία πάνω από την πόρτα. «Αν ήμουν προληπτικός δεν θα έμενα εδώ», είπε ο ποιητής σε κάποια στιγμή της κουβέντας μας.Ήταν Αύγουστος του 1978 και μου έκανε εντύπωση που όλα ήταν άψογα τακτοποιημένα στην κατοικία του Οδυσσέα Ελύτη.Είχαν χρειαστεί αρκετά τηλεφωνήματα στον αδελφό του (ο ίδιος είχε απόρρητο αριθμό τηλεφώνου) για να βρω την ευκαιρία να συνομιλήσω απευθείας με τον μεγάλο ποιητή και να ενισχύσω με αυθεντικά στοιχεία την πτυχιακή μου εργασία που είχε τίτλο «La poesia di Odisseo Elytis fino al 1960» (Η ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη μέχρι το 1960). [...]

Μπορεί το Μουσείο Τσιτσάνη να βρίσκεται ακόμα στα χαρτιά, καθώς η έλλειψη χώρου αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα για την λειτουργία του, παρά την προσωρινή του στέγαση στο Μύλο Ματσόπουλο, ωστόσο, μια πρόταση από την άλλη άκρη του Ατλαντικού για δικαιώματα μουσικής του μεγαλύτερου Έλληνα δημιουργού του λαϊκού τραγουδιού Βασίλη Τσιτσάνη, έχει προκαλέσει εδώ τον τελευταίο καιρό μια μικρή ευχάριστη αναστάτωση στους υπεύθυνους του “ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ – ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΣΙΤΣΑΝΗ” στα Τρίκαλα. [...]

Σε ποιο μνημείο της Ελλάδας μπορεί κανείς να απολαύσει μία ενδιαφέρουσα ξενάγηση, αλλά και σειρά από εκδηλώσεις, που προάγουν το αθλητικό πνεύμα; Η απάντηση είναι εύκολη. Στο Καλλιμάρμαρο, το διαχρονικό Στάδιο της πρωτεύουσας, που πρωτοκατασκευάστηκε τον 4ο αιώνα π. Χ. για να φιλοξενήσει τους γυμνικούς αγώνες προς τιμήν της Αθηνάς, διασχίζοντας έκτοτε μία πορεία γεμάτη δόξα και περιπέτεια δύο και πλέον χιλιετιών. [...]

Με τη μουσική του που αναριγούσε από τα ρεύματα του αέρα που έφερναν καινούργια μηνύματα, με τη μουσική του που αναριγούσε από τις απουσίες που όλο και πλήθαιναν, με τη μουσική του που αναριγούσε μπροστά στην επερχόμενη έλευση των λωτοφάγων, των αδιάφορων, του κέρδους και του ευδαιμονισμού, που τόσο φοβόταν και είχε δίκιο, με τη μουσική αυτή άνοιξε παράθυρα στη λιακάδα, με τη μουσική αυτή χάραξε μαύρα πουλιά στους τοίχους της πολιτείας. [...]