ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Σε ποιο μνημείο της Ελλάδας μπορεί κανείς να απολαύσει μία ενδιαφέρουσα ξενάγηση, αλλά και σειρά από εκδηλώσεις, που προάγουν το αθλητικό πνεύμα; Η απάντηση είναι εύκολη. Στο Καλλιμάρμαρο, το διαχρονικό Στάδιο της πρωτεύουσας, που πρωτοκατασκευάστηκε τον 4ο αιώνα π. Χ. για να φιλοξενήσει τους γυμνικούς αγώνες προς τιμήν της Αθηνάς, διασχίζοντας έκτοτε μία πορεία γεμάτη δόξα και περιπέτεια δύο και πλέον χιλιετιών. [...]

Με τη μουσική του που αναριγούσε από τα ρεύματα του αέρα που έφερναν καινούργια μηνύματα, με τη μουσική του που αναριγούσε από τις απουσίες που όλο και πλήθαιναν, με τη μουσική του που αναριγούσε μπροστά στην επερχόμενη έλευση των λωτοφάγων, των αδιάφορων, του κέρδους και του ευδαιμονισμού, που τόσο φοβόταν και είχε δίκιο, με τη μουσική αυτή άνοιξε παράθυρα στη λιακάδα, με τη μουσική αυτή χάραξε μαύρα πουλιά στους τοίχους της πολιτείας. [...]

Με συμβόλαιο το λόγο τους- και μόνο- και οργανωμένοι σε ομάδες ή μπουλούκια, νταϊφάδες ή τσούρμο, ισνάφια ή συντεχνίες, οι μάστορες των Ιωαννίνων- όπως κι άλλων περιοχών της Ελλάδας- έχουν αφήσει εποχή για τις περίτεχνες κατασκευές τους, ενώ εντύπωση προκαλεί ο ξεχωριστός τρόπος ζωής τους, αλλά και η ιδιόμορφη συνθηματική γλώσσα που ανέπτυξαν για τη μεταξύ τους επικοινωνία. [...]

Εικόνες και “άρωμα” μιας άλλης εποχής αποπνέουν κιτρινισμένα έγγραφα, βγαλμένα από αρχεία συμβολαιογράφων ή φυλαγμένα ευλαβικά από απογόνους ανθρώπων, που έφυγαν από τη ζωή χρόνια πριν. Χαρτιά πολυκαιρισμένα, που άλλοτε προκαλούν γέλιο και άλλοτε σκεπτικισμό.  Όπως ένα προικοσύμφωνο, που χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα, με το οποίο “εν ονόματι της Αγίας Τριάδος και της κόρης Κοκόνας προστάτιδος της Νήσου Πόρου” η μελλόνυμφη Κητή προικίζεται- μεταξύ άλλων- με “δύο μεσοφόρια ολόγερα και μπουγαδιασμένα, ενάμισυ ζευγάρι σκάλτσες, έως ότου γίνη ο γάμος έχει καιρόν να πλέξη και την άλλη να γίνουν δυο ζευγάρια, δυο ζευγάρια παπούτσια το ένα μπαλωμένο”, ενώ του γαμπρού του δίνεται “μια σκούφια, να φορά βραδιά παρά βραδιά για να μην τρυπήσει γρήγορα”. [...]

Τί επιλογές έχει ένας αιγυπτιολόγος στην Ελλάδα; Να δουλέψει σε ανασκαφές οι οποίες συχνά δεν έχουν άμεση σχέση με το αντικείμενό του, να εργαστεί σε πολιτιστικό οργανισμό ο οποίος συνήθως δεν σχετίζεται με τις αιγυπτιακές αρχαιότητες -εκτός αν πρόκειται για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, που διαθέτει μια από τις σημαντικότερες αιγυπτιακές συλλογές διεθνώς- ή να δημιουργήσει κάτι από την αρχή που να συνδέεται με τις σπουδές του, αλλά που απαιτεί πολλή δουλειά και μεράκι. [...]

Μία τετράπλευρη σφραγίδα από βαθυκόκκινο ίασπη (σ.σ. πολύτιμη πέτρα), με χαραγμένα σημεία της μινωικής ιερογλυφικής γραφής και στις τέσσερις επιφάνειές της, που την αναδεικνύει ως τη μοναδική ως τώρα παρουσία της αρχαιότερης γραφής των Μινωιτών στη δυτική Κρήτη, ξεχωρίζει ανάμεσα στα εκατοντάδες ευρήματα που αποκαλύφθηκαν σε υψόμετρο 858 μέτρων στο όρος Βρύσινα της Κρήτης, στα νότια του Ρεθύμνου. [...]

Πενήντα ακριβώς χρόνια πέρασαν από την πρώτη παράσταση του ΚΘΒΕ -του νεοσύστατου τότε δεύτερου κρατικού θεάτρου της χώρας- που δόθηκε στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων στις 19 Αυγούστου του 1961 με το έργο του Σοφοκλή «Οιδίπους τύρρανος». Πενήντα χρόνια, 628 θεατρικές παραγωγές, 37 μετακλήσεις, 38 συνπαραγωγές, 300 εκδόσεις, 23 φιλοξενίες, 382 συγγραφείς, 207 μεταφραστές, 250 σκηνοθέτες 190 συνθέτες, 230 σκηνογράφοι, 230 ενδυματολόγοι, 130 χορογράφοι, 2.300 ηθοποιοί, χιλιάδες παραστάσεις και περισσότερα από πέντε εκατομμύρια θεατές είναι οι αριθμοί που δίνουν τον πρόχειρο (εξάλλου δεν έχει επιχειρηθεί καν ο επίσημος από τις εκάστοτε διοικήσεις του θεάτρου) απολογισμό ενός ιστορικού πλέον θεατρικού οργανισμού. [...]

Εκεί που το χθες συναντιέται με το σήμερα, η αρχαιότητα με τη ρωμαϊκή εποχή και το Βυζάντιο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Εκεί που χτύπησε για πρώτη φορά η καρδιά του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, μετά την Επανάσταση, μία γειτονιά της Αθήνας που γνωρίζει και επισκέπτεται όλος ο κόσμος. Εκεί στην Πλάκα, ο γνωστός για το σκωπτικό του ύφος, συγγραφέας, Εμμανουήλ Ροΐδης, σεργιάνισε περί τα τέλη του 19ου αιώνα κι έγραψε γι’ αυτήν: «ελληνικά και ρωμαϊκά ερείπια, χάρβαλα της τουρκοκρατίας, στρατώνας, τζαμιά, δεσμωτήρια, κρεοπωλεία, μπαχαρικά, υπαίθρια τηγανιστήρια, αμαξοπηγεία, αγγειοπλαστεία, φοίνικας, πλατάνους, ορνιθώνας, λύκεια, παρθενοτροφεία, δημοτικό σχολείο, στάβλους, σφαγεία, φαρμακοπωλεία, ιατρούς, φερετροποιούς, κυπαρίσσους και ό,τι άλλο χρειάζεται εφ’ όσον ζει και εφ’ όσον αποθάνει ο άνθρωπος». [...]

Ελλάδα της οικονομικής κρίσης, της τροΐκας και του ΔΝΤ. Μία νέα πραγματικότητα και για τους ανθρώπους της Τέχνης. Ερωτήματα, που προκύπτουν από τις δυσκολίες των καιρών. Τα προηγούμενα χρόνια ο χώρος του πνεύματος δέχθηκε πολλή κριτική για το αν ήταν «παρών» ή «απών» στις εξελίξεις. Τώρα οι ίδιες οι εξελίξεις «ξεπερνούν» τους ανθρώπους. Τους τελευταίους μήνες, θέατρα και κινηματογράφοι έκλεισαν, πανεπιστημιακές σχολές τελούν υπό καθεστώς «στασιμότητας» και η ανεργία στον κλάδο των ηθοποιών και των μουσικών έχει πάρει πια δραματικές διαστάσεις. [...]

Για τους περισσότερους χριστιανούς είναι η σημαντικότερη γιορτή, για την εκκλησία ο θεμέλιος λίθος της πίστης στην αιώνια ζωή, για τους ερευνητές η βάση γύρω από την οποία πλέκονται όλες οι γιορτές του χρόνου. Γεγονός πάντως είναι ότι το Πάσχα, η Λαμπρή κατά το ελληνικότερο, είναι η πιο ελπιδοφόρα ημέρα του χρόνου. Ίσως γι’ αυτό και φέτος, που τα πράγματα δεν είναι και τόσο ευοίωνα για τη χώρα, να αποκτά και περισσότερο νόημα ο εορτασμός του. “Ο κύκλος του Πάσχα καλύπτει όλο το έτος και τις γιορτές. Με αφετηρία την ημερομηνία της Ανάστασης του Χριστού, η οποία προσδιορίζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας, μπορεί να καλύψει κατά κάποιο τρόπο όλο το έτος”, δήλωσε ο κ. Ευάγγελος Καραμανές, ερευνητής του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. [...]

Τον πρώτο αναλογικό υπολογιστή στην ιστορία της ανθρωπότητας είχαν ανακαλύψει οι Μινωίτες, όπως υποστηρίζει ο κρητικός ερευνητής αιγαιακών γραφών, Μηνάς Τσικριτσής. Σύμφωνα με τον ερευνητή, το μινωικό αντικείμενο, που είχε βρεθεί το 1898 στο Παλαίκαστρο Σητείας, προηγήθηκε του «Μηχανισμού των Αντικυθήρων» κατά 1.400 χρόνια και είναι ο πρώτος αναλογικός υπολογιστής στην Ιστορία και μάλιστα φορητός. «Αναζητώντας μινωικά ευρήματα με αστρονομικές απεικονίσεις στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, εντοπίσαμε μια λίθινη μήτρα από την περιοχή του Παλαίκαστρου Σητείας. Στην μήτρα αυτή είχαν αναφερθεί ο Στέφανος Ξανθουδίδης και ο Άρθουρ Έβανς, διατυπώνοντας ότι τα ανάγλυφα σύμβολα που εμφανίζονται στην επιφάνεια της μήτρας συσχετίζονται με τον Ήλιο και τη Σελήνη», τονίζει ο κ. Τσικριτσής. [...]

Μία πήλινη πινακίδα της Μυκηναϊκής εποχής, που βρέθηκε κατά τις ανασκαφές του περασμένου καλοκαιριού στην Ικλαινα της Μεσσηνίας θεωρείται ότι φέρει γραμμένη την αρχαιότερη ελληνική – και κατά συνέπεια ευρωπαϊκή – γραφή. Η πινακίδα, την οποία έφερε στο φως μέσα σε έναν ελαιώνα αρχαιολόγος κ. Μιχάλης Κοσμόπουλος, καθηγητής του πανεπιστημίου του Σεν Λιούις του Μιζούρι είναι πολύ μικρή – στην πραγματικότητα είναι ένα θραύσμα, διαστάσεων περίπου 2,5 εκ. ύψος και 4 εκ. πλάτος – αλλά το σημαντικό είναι η χρονολόγησή της, που τοποθετείται μεταξύ του 1450 και 1450 π. Χ.  [...]

Ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, πληθωρικός και ευρηματικός, πολυδιάστατος αλλά και αφοπλιστικά απλός.  Τα παρακάτω λόγια περιγράφουν το ίδιο και τις αναζητήσεις του: «Για να καταλάβει κανείς τη δουλειά μου, πρέπει να καταλάβει πρώτα απ’ όλα ότι είμαι ερευνητής με μεγάλη περιέργεια που ενθουσιάζεται κάθε τόσο απ’ τις ανακαλύψεις του για μια στιγμή και ύστερα απογοητευμένος ψάχνει αλλού. Θα ρωτήσει κανείς τι ψάχνω. Από μικρό παιδί ήθελα να μάθω τι είναι η ζωγραφική που τόσο με τραβούσε. Πώς γίνεται και πώς τη μαθαίνει κανείς. Για να μάθω τα μυστικά της έχασα την πρωταρχική έλξη που ασκούσε επάνω μου, για να δημιουργήσω αρχίζοντας από το μηδέν μια νέα έλξη γι’ αυτή. Ήμουν και έμεινα ένας ερευνητής και ένας μαθητής όχι πάντα πολύ επιμελής».

[...]

«Όταν ένας ζωγράφος  κατορθώνει να  δίνει τις προσωπικές του  εμπειρίες  κρατώντας  ατόφια  την πρώτη τους αίσθηση και συνάμα , με την ίδια χειρονομία , να οδηγεί τα εικονιστικά  εξαγόμενα της περιπέτειας των καιρών μας   σε μια τόσο υψηλού βαθμού εγκράτεια , ξεφεύγει από τους διαχωρισμούς της τρέχουσας αισθητικής. Και ίσως είναι γι αυτό πού πραγματικά δεν αισθάνεται κανείς  την ανάγκη να αναρωτηθεί αν ο Μόραλης είναι μοντέρνος η κλασσικός, Ελληνικός η Ευρωπαίζων » , γράφει για  το Μόραλη , ο νομπελίστας ποιητής μας  Οδυσσέας  Ελύτης. [...]