Πολλοί άνθρωποι έχουν αρνητική εικόνα για το λιπώδη ιστό. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει πλέον ότι ο λιπώδης ιστός αποτελεί ένα απαραίτητο και μεταβολικά ενεργό όργανο, με πολλές ζωτικές λειτουργίες στον οργανισμό.
Στην παχυσαρκία, η υπερβολική ποσότητα λίπους μπορεί να συμβάλλει σε νοσήματα όπως ο διαβήτης και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Παραδόξως, σε άτομα με ορισμένες σπάνιες γενετικές ή αυτοάνοσες διαταραχές, όπως η οικογενής μερική λιποδυστροφία τύπου 2 (familial partial lipodystrophy type 2, FPLD2), η παθολογική απώλεια και ανακατανομή του λιπώδους ιστού μπορεί επίσης να οδηγήσει σε διαβήτη και μεταβολική νόσο.
Αυτό το φαινομενικά αντιφατικό φαινόμενο απασχολούσε επί χρόνια την Elif Oral, ιατρό και καθηγήτρια στη Διεύθυνση Μεταβολισμού, Ενδοκρινολογίας και Διαβήτη, η οποία έχει αφιερώσει την ερευνητική της πορεία στην αποκάλυψη των μηχανισμών της παθολογικής απώλειας λίπους, με στόχο τη βοήθεια ασθενών με σύνδρομα λιποδυστροφίας.
Με τη σημαντική συμβολή ασθενών με οικογενής μερική λιποδυστροφία τύπου 2, η Oral, μαζί με τον Ormond MacDougald, καθηγητή Μοριακής και Ολοκληρωμένης Φυσιολογίας, τη μεταπτυχιακή ερευνήτρια Jessica Maung και την ευρύτερη ερευνητική ομάδα τους, κατέληξαν σε ουσιαστικές απαντήσεις. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Investigation.
«Μια απλή εξήγηση είναι ότι σε όλα τα λιποκύτταρα συμβαίνουν πραγματικά καταστροφικές διεργασίες», ανέφερε η Maung. Η ομάδα δημιούργησε ένα πειραματικό μοντέλο ποντικού, στο οποίο απενεργοποίησε επαγώγιμα το γονίδιο lamin A/C στα λιποκύτταρα, το ίδιο γονίδιο που εμφανίζει μεταλλάξεις στους ασθενείς με FPLD2.
Οι ερευνητές παρατήρησαν, τόσο στα ζωικά μοντέλα όσο και σε ιστούς από δότες ασθενείς, ότι εκτεταμένες μεταβολές στην έκφραση γονιδίων καθιστούν τα λιποκύτταρα ανίκανα να επιτελέσουν τις φυσιολογικές τους λειτουργίες στη διαχείριση και αποθήκευση των λιπιδίων. Επιπλέον, τόσο τα ίδια τα λιποκύτταρα όσο και τα ανοσοκύτταρα εντός του λιπώδους ιστού απέκτησαν προφλεγμονώδη χαρακτηριστικά, ενώ τα μιτοχόνδρια στο εσωτερικό των λιποκυττάρων παρουσίασαν δυσλειτουργία.
«Όλες αυτές οι επιδράσεις συνδυάζονται και δημιουργούν ένα ιδανικό περιβάλλον ώστε ο ιστός να καταστεί σοβαρά δυσλειτουργικός και τελικά να εξαφανιστεί», εξηγεί η Maung.
Όταν απουσιάζει ο υγιής λιπώδης ιστός, η φυσιολογική ρύθμιση των λιπιδίων και η έκκριση μεταβολικών ορμονών διαταράσσονται, οδηγώντας σε μεταβολικά νοσήματα όπως ο διαβήτης και η λιπώδης νόσος του ήπατος.
«Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία του υγιούς λιπώδους ιστού για τη διατήρηση ενός ακέραιου και λειτουργικού μεταβολισμού», σημειώνει η Oral. «Οι άνθρωποι συχνά θεωρούν τον διαβήτη τύπου 2 ως νόσο των βήτα κυττάρων του παγκρέατος, όμως στην πραγματικότητα είναι και νόσος των λιποκυττάρων».
Η ερευνητική ομάδα εκφράζει την ελπίδα ότι τα νέα αυτά δεδομένα θα συμβάλουν στον εντοπισμό μελλοντικών θεραπευτικών στόχων, θα επιτρέψουν στοχευμένες παρεμβάσεις στον λιπώδη ιστό για την αποτροπή της εξαφάνισής του και θα βοηθήσουν στη διόρθωση της μεταβολικής δυσλειτουργίας στη συγκεκριμένη νόσο.
«Πιστεύω ότι αυτή η εργασία αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ ενός κλινικού ερευνητή μεταφραστικής ιατρικής και ενός φυσιολόγου βασικής επιστήμης», δήλωσε ο MacDougald. «Δεν μπορούμε επίσης να υπερτονίσουμε τη σημασία της συμμετοχής των ίδιων των ασθενών, τόσο στην ανάπτυξη θεραπειών όσο και στην αφοσίωσή τους στην κατανόηση της νόσου τους».
Περισσότερες πληροφορίες: Jessica N. Maung et al, Altered lipid metabolism and inflammatory programs associate with adipocyte loss in familial partial lipodystrophy 2, Journal of Clinical Investigation (2025). DOI: 10.1172/jci198387.
