Οι κιρκάδιοι ρυθμοί που είναι πιο αδύναμοι και πιο κατακερματισμένοι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurology.
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι κιρκάδιοι ρυθμοί των οποίων η κορύφωση εμφανίζεται αργότερα μέσα στην ημέρα, και όχι νωρίτερα, συνδέονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι αυτοί οι παράγοντες προκαλούν άνοια, αλλά δείχνει μια συσχέτιση.
Ο κιρκάδιος (ή κιρκαδικός) ρυθμός είναι το εσωτερικό ρολόι του οργανισμού. Ρυθμίζει τον 24ωρο κύκλο ύπνου-εγρήγορσης και άλλες σωματικές λειτουργίες, όπως τις ορμόνες, την πέψη και τη θερμοκρασία του σώματος. Καθοδηγείται από τον εγκέφαλο και επηρεάζεται από την έκθεση στο φως.
Όταν ο κιρκάδιος ρυθμός είναι ισχυρός, το βιολογικό ρολόι ευθυγραμμίζεται καλά με το 24ωρο, στέλνοντας σαφή σήματα για τις λειτουργίες του σώματος. Τα άτομα με ισχυρό κιρκάδιο ρυθμό τείνουν να ακολουθούν σταθερές ώρες ύπνου και δραστηριότητας, ακόμη και όταν αλλάζει το πρόγραμμά τους ή η εποχή.
Αντίθετα, όταν ο κιρκάδιος ρυθμός είναι αδύναμος, οι αλλαγές στο φως ή στο πρόγραμμα είναι πιο πιθανό να διαταράξουν το βιολογικό ρολόι. Τα άτομα με πιο αδύναμους ρυθμούς τείνουν να μεταβάλλουν τις ώρες ύπνου και δραστηριότητας ανάλογα με τις εποχές ή τις αλλαγές στο καθημερινό τους πρόγραμμα.
«Οι αλλαγές στους κιρκάδιους ρυθμούς συμβαίνουν με την ηλικία και υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαταραχές τους μπορεί να αποτελούν παράγοντα κινδύνου για νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως η άνοια», δήλωσε η συγγραφέας της μελέτης Wendy Wang, MPH, PhD, από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας Peter O’Donnell Jr. του UT Southwestern Medical Center στο Ντάλας του Τέξας.
«Η μελέτη μας μέτρησε αυτούς τους ρυθμούς ανάπαυσης και δραστηριότητας και διαπίστωσε ότι τα άτομα με πιο αδύναμους και πιο κατακερματισμένους ρυθμούς, καθώς και εκείνα των οποίων τα επίπεδα δραστηριότητας κορυφώνονταν αργότερα μέσα στην ημέρα, είχαν αυξημένο κίνδυνο άνοιας».
Στη μελέτη συμμετείχαν 2.183 άτομα, με μέση ηλικία τα 79 έτη, τα οποία δεν είχαν άνοια κατά την έναρξη της μελέτης. Από τους συμμετέχοντες, το 24% ήταν μαύροι και το 76% λευκοί.
Οι συμμετέχοντες φορούσαν μικρούς καρδιογράφους που προσκολλώνται στο στήθος και καταγράφουν περιόδους ανάπαυσης και δραστηριότητας για κατά μέσο όρο 12 ημέρες. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τα δεδομένα αυτά για να αξιολογήσουν την ισχύ και τα μοτίβα των κιρκάδιων ρυθμών. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για περίπου τρία χρόνια, διάστημα κατά το οποίο 176 άτομα διαγνώστηκαν με άνοια.
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα δεδομένα των καρδιογράφων χρησιμοποιώντας διάφορους δείκτες για να προσδιορίσουν την ισχύ του κιρκάδιου ρυθμού. Ένας από αυτούς ήταν το σχετικό εύρος (relative amplitude), δηλαδή η διαφορά μεταξύ της πιο δραστήριας και της λιγότερο δραστήριας περιόδου ενός ατόμου. Υψηλότερο σχετικό εύρος υποδήλωνε ισχυρότερο κιρκάδιο ρυθμό.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες. Συγκρίνοντας την ομάδα με τους ισχυρότερους ρυθμούς με την ομάδα με τους ασθενέστερους, διαπιστώθηκε ότι 31 από τα 728 άτομα της ομάδας με τους ισχυρούς ρυθμούς ανέπτυξαν άνοια, έναντι 106 από τα 727 άτομα της ομάδας με τους ασθενείς ρυθμούς.
Αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η αρτηριακή πίεση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, διαπίστωσαν ότι τα άτομα με πιο αδύναμους κιρκάδιους ρυθμούς είχαν σχεδόν 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με εκείνα με ισχυρούς ρυθμούς. Επιπλέον, για κάθε μείωση μίας τυπικής απόκλισης στο σχετικό εύρος, ο κίνδυνος άνοιας αυξανόταν 54%.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα άτομα των οποίων η κορύφωση της δραστηριότητας εμφανιζόταν αργότερα το απόγευμα, από τις 2:15 μ.μ. και μετά, σε σύγκριση με εκείνα των οποίων η κορύφωση εμφανιζόταν νωρίτερα, μεταξύ 1:11 μ.μ. και 2:14 μ.μ., είχαν αυξημένο κίνδυνο άνοιας κατά 45%. Από την ομάδα με την πρώιμη κορύφωση, το 7% ανέπτυξε άνοια, έναντι 10% στην ομάδα με την όψιμη κορύφωση.
Η όψιμη κορύφωση της δραστηριότητας μπορεί να σημαίνει ότι υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στο εσωτερικό βιολογικό ρολόι και τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα, όπως οι ώρες φωτός και σκοταδιού.
«Οι διαταραχές των κιρκάδιων ρυθμών μπορεί να επηρεάζουν σωματικές διεργασίες όπως η φλεγμονή και να παρεμβαίνουν στον ύπνο, αυξάνοντας ενδεχομένως τις αμυλοειδείς πλάκες που σχετίζονται με την άνοια ή μειώνοντας την απομάκρυνσή τους από τον εγκέφαλο», ανέφερε η Wang.
«Μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να εξετάσουν τον πιθανό ρόλο παρεμβάσεων στον κιρκάδιο ρυθμό, όπως η φωτοθεραπεία ή οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, για να διαπιστωθεί αν μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας».
Ένας περιορισμός της μελέτης είναι ότι οι ερευνητές δεν διέθεταν στοιχεία για διαταραχές ύπνου, όπως η υπνική άπνοια, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.
Περισσότερες πληροφορίες: Wendy Wang et al, Association Between Circadian Rest-Activity Rhythms and Incident Dementia in Older Adults, Neurology (2026). DOI: 10.1212/wnl.0000000000214513.
