Η άσκηση μειώνει τον αριθμό των θερμίδων που καίγεται σε κατάσταση ηρεμίας σε άτομα με παχυσαρκία, σύμφωνα με μια μελέτη από ερευνητές του Ινστιτούτου Τεχνολογίας Shenzhen (SIAT) της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών και του Πανεπιστημίου Roehampton.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Current Biology, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που ασκούνται καίνε λιγότερες θερμίδες για τη συντήρηση του σώματος. Αυτή η μείωση των θερμίδων εν ηρεμία (μείωση του βασικού μεταβολισμού) ήταν πιο έντονη στα παχύσαρκα άτομα και στους ηλικιωμένους.
Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα 1.750 ενηλίκων από την International Atomic Energy Agency DLW, μια βάση δεδομένων που έχει στοιχεία μελετών που χρησιμοποίησαν νερό διπλής επισήμανσης -η μέθοδος αυτή δείχνει πόσες θερμίδες καίει συνολικά το σώμα κατά τη διάρκεια της ημέρα. Σε άτομα με πολύ υψηλό ΔΜΣ, το 51% των θερμίδων που καίγονται σχετίζονται με τη σωματική δραστηριότητα. Για όσους έχουν κανονικό ΔΜΣ, το 72% των θερμίδων που καίγονται κατά τη διάρκεια της άσκησης προστίθενται στη συνολική δαπάνη.
Με άλλα λόγια, μόνο το 72% των επιπλέον θερμίδων που καίει με την άσκηση ένα άτομο κανονικού βάρους μεταφράζεται σε συνολική δαπάνη θερμίδων ενώ το 28% είναι μια αντιστάθμιση που κάνει το σώμα. Στους παχύσαρκους το ποσοστό είναι μισό-μισό.
Οι ερευνητές εξέτασαν τις επιδράσεις της άσκησης στη συνολική δαπάνη ενέργειας του σώματος και πώς διαφέρουν μεταξύ των ατόμων. «Όταν εγγράφονται σε προγράμματα άσκησης για απώλεια βάρους, οι περισσότεροι άνθρωποι χάνουν λίγο βάρος. Μερικά άτομα χάνουν πολλά κιλά, αλλά υπάρχουν και μερικοί που παίρνουν βάρος», ανέφερε ο καθηγητής John Speakman, συγγραφέας της μελέτης.
Ένας λόγος για αυτές τις διαφορετικές αποκρίσεις θεωρείται ότι είναι οι λεγόμενοι αντισταθμιστικοί μηχανισμοί -η αύξηση της τροφής και η μείωση του βασικού μεταβολισμού. Τελικά, η άσκηση συνεισφέρει στην πραγματικότητα λιγότερο στην καύση των θερμίδων μέσα στην ημέρα από τις θερμίδες που καίγονται κατά τη διάρκειά της. «Αλλά θέλαμε να μάθουμε γιατί μερικοί άνθρωποι δείχνουν τέτοιους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς και άλλοι όχι», είπε ο καθηγητής Lewis Halsey από το Πανεπιστήμιο του Roehampton στο Ηνωμένο Βασίλειο, επικεφαλής της μελέτης.
Η ανάλυση διαπίστωσε ότι δύο πράγματα παίζουν σημαντικό ρόλο για το μέγεθος της αντιστάθμισης. Το ένα είναι η ηλικία και το άλλο η παχυσαρκία. Οι ηλικιωμένοι αντισταθμίζουν περισσότερο. Επίσης οι άνθρωποι που ζουν με παχυσαρκία μειώνουν τον βασικό μεταβολισμό τους όταν ασκούνται. Για κάθε μια θερμίδα που ξοδεύουν με την άσκηση εξοικονομούν μισή θερμίδα κατά την ξεκούραση. Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα για τα άτομα με παχυσαρκία. Έτσι, η απώλεια βάρους μέσω άσκησης είναι πιο δύσκολη για τα παχύσαρκα άτομα από ό, τι για τα άτομα κανονικού βάρους τα οποία έχουν μικρότερη αντιστάθμιση.
«Σε όλο τον κόσμο, οι εθνικές κατευθυντήριες γραμμές τείνουν να συστήνουν έλλειμμα 500-600 θερμίδων μέσω δίαιτας για απώλεια βάρους. Ωστόσο, δεν λαμβάνουν υπόψη τη μείωση των θερμίδων που καίγονται στις πιο βασικές ανθρώπινες λειτουργίες, δηλαδή την αντιστάθμιση», δήλωσε ο Halsey.
Ο Speakman πρόσθεσε ότι «αυτή η ανάλυση δείχνει ότι τα άτομα δεν είναι όλα ίδια στον τρόπο με τον οποίο δαπανούν την ενέργεια. Τα παχύσαρκα άτομα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά στο να διατηρούν τα αποθέματα λίπους, καθιστώντας πιο δύσκολη την απώλεια βάρους».
Τα δεδομένα σχετικά με την ενεργειακή δαπάνη συλλέχθηκαν από 1.754 άτομα στη βάση δεδομένων διπλά επισημασμένου νερού του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η οποία αξιολόγησε τη συνολική δαπάνη μέσω διπλά επισημασμένου νερού και τον βασικό μεταβολισμό μέσω άμεσης θερμιδομετρίας. Η ενεργειακή δαπάνη δραστηριότητας (συνδυάζει την άσκηση και την υπόλοιπη σωματική δραστηριότητα) προσδιορίστηκε μέσω της ακόλουθης εξίσωσης:
Σωματική δραστηριότητα = 0.9 × συνολική δαπάνη − βασικός μεταβολισμός
Ο συντελεστής είναι 0,9 επειδή θεωρείται ότι η πέψη και η απορρόφηση των τροφών προκαλεί το 10% της συνολικής ενεργειακής δαπάνης.
Οι συγγραφείς πρότειναν δύο υποθέσεις μετά το εύρημά τους: Πρώτον, ορισμένα άτομα μπορεί να έχουν προδιάθεση για παχυσαρκία λόγω μιας εγγενούς τάσης να αντισταθμίζουν τις θερμίδες που δαπανώνται μέσω της άσκησης. Και δεύτερον, ορισμένα άτομα μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερο βαθμό ενεργειακής αντιστάθμισης μετά από αυξήσεις στη λιπώδη μάζα.
Να σημειωθεί ότι ενώ η άσκηση έχει μικρότερη επίδραση στη συνολική ενεργειακή δαπάνη από την προβλεπόμενη, εξακολουθεί να παίζει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση του βάρους. Η άσκηση αύξησε την συνολική ενεργειακή δαπάνη, αν και λιγότερο από όσο αναμενόταν.
Η μελέτη είναι σύμφωνη με άλλες που υποδηλώνουν ότι η σχέση μεταξύ άσκησης και συνολικής ενεργειακής δαπάνης δεν είναι γραμμική. Το «μοντέλο της περιορισμένης συνολικής ενεργειακής δαπάνης» υποδηλώνει ότι καθώς η σωματική δραστηριότητα αυξάνει, η συνολική ενεργειακή δαπάνη αυξάνεται επίσης αλλά όλο και λιγότερο. Τελικά η συνολική ενεργειακή δαπάνη κάπου σταθεροποιείται που σημαίνει ότι το σώμα έχει κάποιο όριο στη συνολική ενεργειακή δαπάνη του.
Ενώ η παρούσα μελέτη υποδηλώνει ότι αυτή η προσαρμογή του σώματος συμβαίνει στο επίπεδο του βασικού μεταβολισμού, άλλες μελέτες έχουν δείξει άλλου είδους αντιστάθμιση. Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή του 2019, 171 άτομα χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: η μία ασκούνταν καίγοντας 8 και η άλλη 20 θερμίδες ανά κιλό σωματικού βάρους την εβδομάδα (700 θερμίδες ή 1.750 θερμίδες την εβδομάδα) ενώ η τρίτη ομάδα δεν ασκούνταν. Οι δύο ομάδες που ασκούνταν αντιστάθμισαν εν μέρει τις θερμίδες που έκαιγαν μέσω της άσκησης τρώγοντας περισσότερο, χωρίς αλλαγές στο βασικό μεταβολισμό ή στην αυθόρμητη σωματική δραστηριότητα. Ωστόσο, μια δευτερεύουσα υποανάλυση αυτής της μελέτης που ήταν πιο λεπτομερής ανέφερε ότι υπήρξαν προσαρμοστικές αλλαγές στην αυθόρμητη σωματική δραστηριότητα στην ομάδα τη άσκησης που έκαιγε 1.750 θερμίδες την εβδομάδα.
H παρούσα μελέτη είναι σύμφωνη με άλλες που υποδηλώνουν ότι η άσκηση από μόνη της (δηλαδή, χωρίς αλλαγές στη διατροφή) δεν είναι πολύ αποτελεσματική μέθοδος απώλειας λίπους. Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη του 2011, 439 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, αυτές που ακολουθούσαν τόσο δίαιτα όσο και ένα πρόγραμμα άσκησης έχασαν περισσότερο βάρος και σωματικό λίπος από τις συμμετέχουσες που ακολουθούσαν μόνο τη δίαιτα ή μόνο το πρόγραμμα άσκησης. Η μέση απώλεια βάρους στους 12 μήνες ήταν -8,5% για την ομάδα της δίαιτας, -2,4% για την ομάδα άσκησης και -10,8% για τη δίαιτα και άσκηση μαζί. Μια μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών του 2014 διαπίστωσε ότι οι παρεμβάσεις που συνδυάζουν δίαιτα και άσκηση οδήγησαν σε μεγαλύτερες μειώσεις στο σωματικό βάρος, τη λιπώδη μάζα, την περιφέρεια μέσης και την αναλογία μέσης-ισχίων σε σχέση με την άσκηση από μόνη της. Μια άλλη μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών επίσης το 2014 διαπίστωσε ότι τα προγράμματα διαχείρισης βάρους συμπεριφοράς που συνδυάζουν δίαιτα και άσκηση οδήγησαν σε μεγαλύτερη απώλεια βάρους από τα προγράμματα που επικεντρώνονται μόνο στην άσκηση.
Πηγή: Speakman, J. et al, Current Biology (2021). DOI: 10.1016/j.cub.2021.08.016.
