Οι ανθρώπινες σχέσεις βρίσκονται ομολογουμένως σε οικτρή κατάσταση. Υπάρχουν διάφορες αιτίες γι’ αυτό αλλά θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε μια από τις πιο σοβαρές που δημιουργεί ένα καθημερινό πλεόνασμα βασάνων και προκαλείται από μία συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων. Αυτή η ομάδα, αν και ανοργάνωτη, είναι πολύ πιο ισχυρή από τη μαφία, το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα ή τη λέσχη μπίλντερμπεργκ. Χωρίς να διαθέτει αρχηγό ή πρόεδρο ή να διέπεται από κανονισμούς, κατορθώνει να δρα με άψογο συντονισμό σαν να κατευθύνεται από ένα αόρατο χέρι. Πρόκειται για την πολυπληθή ομάδα των ηλιθίων.
Με αυτή την ομάδα ασχολήθηκε ο Κάρλο Τσιπόλα (1922-2000), ένας Ιταλός καθηγητής της οικονομικής ιστορίας που δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ και υπήρξε μέλος της Ιταλικής Ακαδημίας. Το 1976, ο Τσιπόλα κυκλοφόρησε ένα βιβλιαράκι με τίτλο Mad Millers (Τρελοί Μυλωνάδες) στο οποίο περιέγραψε τους βασικούς νόμους της ανθρώπινης ηλιθιότητας. Οι ηλίθιοι, όπως εξήγησε ο συγγραφέας, έχουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: είναι πολλοί, δεν έχουν λογική και προκαλούν προβλήματα στους συνανθρώπους τους χωρίς οι ίδιοι να έχουν κάποιο όφελος. Απειλούν την κοινωνική ευημερία γιατί δεν υπάρχει άμυνα κατά των επιθέσεών τους. Ο μόνος τρόπος για σωθεί η κοινωνία από το βάρος που επιβάλλουν είναι οι ευφυείς να δουλεύουν σκληρά για να εξισορροπήσουν τις απώλειες.
Ακολουθούν παρακάτω οι πέντε βασικοί νόμοι που διατύπωσε ο Τσιπόλα. Οι νόμοι αυτοί δεν αποτελούν προϊόν κυνισμού αλλά το αποτέλεσμα μιας εποικοδομητικής απόπειρας αναγνώρισης, κατανόησης και πιθανής εξουδετέρωσης μιας εκ των πλέον ισχυρών, σκοτεινών δυνάμεων που παρεμποδίζουν την ανθρώπινη ευημερία.
Πρώτος βασικός νόμος της ηλιθιότητας
«Πάντα και αναπόφευκτα όλοι υποτιμούν τον αριθμό των ηλιθίων ατόμων που κυκλοφορούν ανάμεσά μας».
Μπορεί εκ πρώτης όψεως αυτός ο νόμος να φαντάζει επουσιώδης και ασαφής αλλά είναι πολύ σημαντικός και έγκυρος. Οι άνθρωποι που κάποτε θεωρούνταν λογικοί και νοήμονες μπορούν ανά πάσα στιγμή να αποδειχτούν αναίσχυντα ηλίθιοι. Γι’ αυτό κάθε προσέγγιση του αριθμού των ηλιθίων υποεκτιμά το πραγματικό τους μέγεθος. Με άλλα λόγια, ενώ ένας ηλίθιος είναι πάντα ένας ηλίθιος, ένας μη ηλίθιος μπορεί άνετα μια μέρα να περάσει στο στρατόπεδο των ηλιθίων. Το ποσοστό των ηλιθίων, το οποίο μπορεί να συμβολιστεί ως η%, υπερβαίνει πάντα τις εκτιμήσεις.
Δεύτερος βασικός νόμος της ηλιθιότητας
«Η πιθανότητα ένα συγκεκριμένο άτομο να είναι ηλίθιο, είναι ανεξάρτητη από οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό του».
Ένας άνθρωπος ανήκει στην ομάδα των ηλιθίων, όπως ο καθένας ανήκει σε μία ομάδα αίματος. Ο ηλίθιος γεννιέται ηλίθιος λόγω γονιδίων ή αν θέλετε λόγω της Θείας Πρόνοιας. Με άλλα λόγια, κάποιος είναι ηλίθιος ακριβώς με τον τρόπο που ένας άλλος έχει κόκκινα μαλλιά. Το ποσοστό η% οφείλεται σε γενετικά χαρακτηριστικά και αυτό δεν αποτελεί κάποια προσπάθεια ταξικής ή φυλετικής διάκρισης. Η ηλιθιότητα είναι αναφαίρετο δικαίωμα όλων των ανθρώπινων ομάδων και κατανέμεται ομοιόμορφα στην κοινωνία.
Το πιο αξιοσημείωτο σχετικά με τη συχνότητα της ηλιθιότητας είναι ότι η φύση έχει επιτύχει να διατηρεί το η% σταθερό και τελείως ανεξάρτητο από το μέγεθος μιας ομάδας. Φαίνεται πως η φύση, στο θέμα της ηλιθιότητας όντως ξεπέρασε τον εαυτό της. Ένας παρατηρητής ανακαλύπτει το ίδιο ποσοστό ηλιθίων είτε εξετάζει πολύ μεγάλα σύνολα ανθρώπων είτε πολύ μικρές ομάδες. Υπάρχουν ακλόνητες αποδείξεις ότι η μόρφωση, τα πτυχία, το επάγγελμα ή οτιδήποτε άλλο είναι ανεξάρτητο της αναλογίας η%. Το ποσοστό των ηλιθίων σε μια ομάδα είναι ίδιο παντού π.χ. είναι ίδιο σε άνδρες, γυναίκες, δημόσιους υπαλλήλους, ελεύθερους επαγγελματίες, γιατρούς, οικονομολόγους, πολιτικούς, πλούσιους, φτωχούς, σεξιστές, φεμινίστριες, πιστούς, άθεους, νομπελίστες κλπ. Η ηλίθια αναλογία η% είναι μια παγκόσμια σταθερά για οποιαδήποτε τάξη ή ομάδα και αυτό θεμελιώνει τον αταξικό της χαρακτήρα.
Τρίτος (και χρυσός) βασικός νόμος της ηλιθιότητας (και συγχρόνως ο ορισμός της)
Σε αυτό το σημείο καλό είναι να αποσαφηνίσουμε την ηλιθιότητα ως όρο. Με τον ορισμό της ηλιθιότητας, καταγράφεται ο τρίτος (και χρυσός) νόμος: «Ηλίθιο ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν βλάβες σε ένα άλλο άτομο ή σε μία ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανώς να υφίσταται ακόμη και ζημίες».
Οι πράξεις των περισσότερων ανθρώπων δεν χαρακτηρίζονται από συνέπεια. Υπό ορισμένες συνθήκες ένα άτομο αντιδρά ευφυώς και υπό διαφορετικές συνθήκες το ίδιο άτομο επιδεικνύει την ανοησία του. Όμως οι ηλίθιοι εξαιρούνται από αυτόν τον κανόνα παρουσιάζοντας μία ισχυρή προδιάθεση για απόλυτη συνέπεια ως προς την επίδειξη ηλιθιότητας σε κάθε τομέα της δραστηριότητάς τους. Μάλιστα, μερικά ηλίθια άτομα κάνουν ζημιά όχι μόνο στους άλλους αλλά και στον εαυτό τους, ανήκοντας στην ειδική κατηγορία των σούπερ ηλιθίων.
Με βάση τον τρίτο νόμο, παρότι δεν αναφέρεται ρητά, τα ανθρώπινα όντα μπορούν χωριστούν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: στους ανήμπορους, τους ευφυείς, τους λωποδύτες ή ληστές και τους ηλίθιους.
Είναι γεγονός πως οι λογικοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να συλλάβουν και να κατανοήσουν την παράλογη συμπεριφορά. Αφήνοντας για λίγο το ευγενές πεδίο της θεωρίας, ας εξετάσουμε κάποια πράγματα της καθημερινής μας ζωής. Όλοι μας μπορούμε να θυμηθούμε περιστατικά στα οποία η δράση ενός προσώπου είχε αποτέλεσμα αυτός να κερδίσει και εμείς να ζημιωθούμε. Αυτή είναι η περίπτωση του λωποδύτη ή ληστή. Μπορούμε επίσης να θυμηθούμε περιπτώσεις στις οποίες ένα πρόσωπο προέβη σε μία πράξη, με αποτέλεσμα εκείνος να ζημιωθεί και εμείς να αποκομίσουμε όφελος, αυτή είναι η περίπτωση του ανήμπορου. Θυμόμαστε ακόμη περιστατικά που μία πράξη ενός προσώπου είχε αποτέλεσμα το αμοιβαίο όφελος, αυτή ήταν η περίπτωση του ευφυούς.
Η καθημερινότητά μας απαρτίζεται από περιστάσεις κατά τις οποίες χάνουμε χρήματα ή χρόνο ή ενέργεια ή ευδιαθεσία λόγω των απροσδόκητων ενεργειών κάποιου παράλογου πλάσματος που δεν έχει τίποτα να κερδίσει και όντως δεν κερδίζει τίποτα προκαλώντας μας δυσκολίες ή βλάβες. Κανείς δεν ξέρει, δεν καταλαβαίνει, ούτε μπορεί να εξηγήσει γιατί αυτό το παράλογο πλάσμα κάνει αυτό που κάνει. Το ηλίθιο πλάσμα σε κατατρέχει χωρίς λόγο, χωρίς να προσβλέπει κάποιο κέρδος, χωρίς σχέδιο ή μεθόδευση και στις πλέον ακατάλληλες στιγμές. Όταν αντιμετωπίζεις ένα ηλίθιο άτομο, βρίσκεσαι ολοκληρωτικά στο έλεός του. Επειδή οι ενέργειες του δεν διέπονται από τους νόμους της λογικής, συνεπάγεται ότι: α) η επίθεσή του, κατά κανόνα, σε βρίσκει απροετοίμαστο β) ακόμη και όταν αντιληφθείς ότι δέχεσαι επίθεση, αδυνατείς να οργανώσεις λογικά αντίμετρα γιατί η ίδια η επίθεση στερείται λογικής δομής. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, η ηλιθιότητα έχει τεράστια καταστροφική δύναμη.
Τέταρτος βασικός νόμος της ηλιθιότητας
«Οι μη ηλίθιοι άνθρωποι πάντα υποεκτιμούν την καταστροφική ισχύ των ηλιθίων ατόμων. Συγκεκριμένα, οι μη ηλίθιοι σταθερά παραβλέπουν ότι η συναναστροφή και ο συγχρωτισμός με ηλίθια άτομα απαρέγκλιτα αποδεικνύεται μοιραίο λάθος, ανεξάρτητα από τη χρονική στιγμή, την τοποθεσία και τις συνθήκες».
Οι ηλίθιοι είναι επικίνδυνοι και επιβλαβείς επειδή οι λογικοί άνθρωποι δυσκολεύονται να συλλάβουν και να κατανοήσουν την παράλογη συμπεριφορά. Ένα ευφυές άτομο μπορεί να κατανοήσει τη λογική ενός λωποδύτη ή ληστή γιατί οι πράξεις του ακολουθούν ένα σχέδιο με συλλογιστική. Εφόσον κάποιος δεν είναι αρκετά έξυπνος ώστε να σχεδιάσει πρακτικές που θα του αποφέρουν όφελος και παράλληλα να ωφελήσει και εσάς, θα προσπαθήσει να αυξήσει τον τραπεζικό του λογαριασμό προκαλώντας παθητικό στον δικό σας. Η συμπεριφορά του είναι μεν κατακριτέα αλλά διέπεται από μία λογική και ένας λογικός άνθρωπος μπορεί να την μαντέψει. Με ένα ηλίθιο άτομο, αυτό είναι παντελώς αδύνατο.
Ένα ερώτημα, που συχνά εγείρουν οι λογικοί άνθρωποι, είναι πώς και γιατί τα ηλίθια άτομα καταφέρνουν να καταλάβουν υπεύθυνες θέσεις εξουσίας. Ο λόγος είναι ότι υπάρχουν κάστες που σταθερά ευνοούν την προώθηση ηλίθιων στην κοινωνική ιεραρχία. Μπορεί οι κλίκες να έχουν σήμερα ξορκιστεί, ως λέξεις και ως έννοιες, αλλά η ζωή είναι χτισμένη γύρω από αυτές. Η έλλειψη αξιοκρατίας προωθεί νομοτελειακά τους ηλιθίους στα υψηλότερα κλιμάκια της ιεραρχίας κατά την αναλογία η% (πόρισμα εκ του δεύτερου νόμου).
Πέμπτος βασικός νόμος της ηλιθιότητας
Μεταξύ των τεσσάρων κατηγοριών, η πιο καταστροφική είναι αυτή των ηλιθίων. Αυτό συνεπάγεται ότι τα ηλίθια άτομα είναι πιο καταστροφικά ακόμα και από τους λωποδύτες ή ληστές. Ο πέμπτος νόμος αναφέρει: «Ο ηλίθιος άνθρωπος είναι το πιο επικίνδυνο είδος ανθρώπου».
Η κοινωνία, ως σύνολο, συχνά ούτε ωφελείται ούτε ζημιώνεται από τους λωποδύτες ή ληστές. Αυτό διότι η ζημιά που προκαλεί αυτή η κατηγορία στους άλλους, ισοφαρίζεται από το δικά τους κέρδη και έτσι η γενική ευημερία της κοινωνίας δεν καταρρέει. Αλλά οι ηλίθιοι άνθρωποι προκαλούν ζημίες σε άλλους χωρίς να ωφελούν τον εαυτό τους, μπορεί μάλιστα και να τους βλάπτουν, με συνέπεια για γενική πτώση της κοινωνικής ευημερίας.
Ας σημειωθεί ότι όπως όλα τα ανθρώπινα όντα, έτσι και οι ηλίθιοι παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις αναφορικά με τη δυνατότητά τους να επηρεάσουν τους συνανθρώπους τους. Το καταστρεπτικό δυναμικό τους συναρτάται από διάφορους παράγοντες και πρώτα από όλα, από το γενετικό παράγοντα -μερικά άτομα κληρονομούν ή εκφράζουν κατά διαστήματα εξαιρετικές δόσεις του γονιδίου της ηλιθιότητας.
Λόγω της μεγάλης καταστροφικής δύναμης των ηλιθίων, ακόμα και μία ολόκληρη χώρα μπορεί να πάρει την κάτω βόλτα, όπως δείχνει το παράδειγμα της Ελλάδας η οποία ενώ ανήκει στις αναπτυγμένες χώρες -ας θυμηθούμε την “ισχυρή Ελλάδα” των Ολυμπιακών Αγώνων κλπ- τελικά πτώχευσε. Αιτία για αυτό αποτέλεσε η εμφάνιση μιας καταιγίδας ηλιθιότητας. Το η% είναι φυσικά σταθερό (βάσει του δεύτερου νόμου) αλλά κάποιες στιγμές τα γονίδια της ηλιθιότητας υπερεκφράζονται συντονισμένα μεταξύ των ηλιθίων. Αυτό είναι το φαινόμενο της καλπάζουσας ηλιθιότητας που μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στο κοινωνικό σύνολο. Όλοι ζημιώνονται από αυτό. Οι ανήμποροι δεν χρειάζονται βέβαια τους ηλίθιους για να βλάψουν τον εαυτό τους αλλά αποτελούν μια ισχνή μειονότητα στην κοινωνία. Οι ευφυείς θίγονται ιδιαιτέρως από την καλπάζουσα ηλιθιότητα αλλά απενεργοποιούνται και πρέπει να εργαστούν πολλαπλάσια σκληρά για να αποκαταστήσουν τις ζημιές, κάτι που παίρνει χρόνο. Οι λωποδύτες ή ληστές, που επίσης είναι μια υπολογίσιμη δύναμη, ζημιώνονται και εκδηλώνουν ταχέως αντανακλαστικά τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα το άδειασμα των κρατικών ταμείων και την ηθική παρακμή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η χώρα να πάει κατά διαόλου.
Μπορεί την τελική κοινωνική ζημιά να την κάνουν οι λωποδύτες ή ληστές, αλλά οι ενέργειές τους πυροδοτούνται από την έξαρση της ηλιθιότητας. Ο κίνδυνος της κατάρρευσης είναι αυξημένος όταν ορισμένες χώρες παρέχουν τη δυνατότητα στους ηλίθιους να προβαίνουν σε πολλές ενέργειες. Η διαφορά ανάμεσα στις κοινωνίες που καταρρέουν και σε αυτές που επιβιώνουν είναι ότι στις τελευταίες οι ευφυείς έχουν βάλει όρια στη δράση των ηλιθίων.
