Η λήψη έξι ή περισσότερων συνταγών του φαρμάκου γκαμπαπεντίνη (gabapentin) για τον πόνο στη μέση σχετίζεται με σημαντικά αυξημένους κινδύνους ανάπτυξης άνοιας και ήπιας γνωστικής εξασθένησης (MCI) -29% και 85% αντίστοιχα- διαπιστώνει μια μεγάλη μελέτη ιατρικών αρχείων που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Regional Anesthesia & Pain Medicine.
H ουσία εγκρίθηκε το 1993 από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ για τη θεραπεία μερικών επιληπτικών κρίσεων και χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του χρόνιου πόνου για πάνω από 20 χρόνια. Περιέχεται στο φάρμακο με την εμπορική ονομασία Neurontin.
Επιπλέον, αυτοί οι κίνδυνοι ήταν υπερδιπλάσιοι σε εκείνους που κανονικά θεωρούνταν πολύ νέοι για να αναπτύξουν οποιαδήποτε από τις δύο παθήσεις -ηλικίες 18-64 ετών.
Σε αντίθεση με τα οπιοειδή, η γκαμπαπεντίνη έχει σχετικά χαμηλό δυναμικό εθισμού και έχει γίνει ολοένα και πιο δημοφιλής για τη θεραπεία του χρόνιου πόνου, ιδιαίτερα του νευροπαθητικού πόνου, καθώς προσφέρει δυνητικά νευροπροστατευτικά οφέλη, επισημαίνουν οι ερευνητές.
Ωστόσο, αρχίζουν να εμφανίζονται ανησυχίες σχετικά με τις παρενέργειες της γκαμπαπεντίνης, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής συσχέτισης με νευροεκφυλισμό, αν και τα ευρήματα μέχρι σήμερα είναι ανάμεικτα, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες μπορεί να είναι πιο ευάλωτες, προσθέτουν.
Σε μια προσπάθεια να ρίξουν περισσότερο φως σε αυτά τα ζητήματα, οι ερευνητές βασίστηκαν σε δεδομένα πραγματικού χρόνου από το TriNetX, ένα ομοσπονδιακό δίκτυο έρευνας υγείας, το οποίο περιέχει ηλεκτρονικά αρχεία υγείας από 68 οργανισμούς υγειονομικής περίθαλψης σε όλες τις ΗΠΑ.
Εξέταση των ανώνυμων αρχείων ενήλικων ασθενών στους οποίους είχε και δεν είχε συνταγογραφηθεί η γκαμπαπεντίνη (26.414 σε κάθε ομάδα) για χρόνιο χαμηλό πόνο μεταξύ 2004 και 2024, λαμβάνοντας υπόψη δημογραφικά στοιχεία, συνυπάρχουσες παθήσεις και τη χρήση άλλων αναλγητικών φαρμάκων.
Όσοι είχαν λάβει έξι ή περισσότερες συνταγές γκαμπαπεντίνης είχαν 29% περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με άνοια και 85% περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με γνωστική εξασθένιση εντός 10 ετών από την αρχική διάγνωση πόνου.
Και όταν τα αρχεία κατηγοριοποιήθηκαν κατά ηλικία, οι ασθενείς ηλικίας 18-64 ετών που τους είχε συνταγογραφηθεί το φάρμακο είχαν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν οποιαδήποτε από τις δύο παθήσεις σε σχέση με εκείνους που δεν τους είχε συνταγογραφηθεί γκαμπαπεντίνη.
Παρενέργειες
Ενώ δεν υπήρχε αυξημένος κίνδυνος μεταξύ των ασθενών ηλικίας 18-34 ετών που τους είχε συνταγογραφηθεί το φάρμακο, οι κίνδυνοι άνοιας υπερδιπλασιάστηκαν και αυτοί της ήπιας γνωστικής εξασθένησης υπερτριπλασιάστηκαν μεταξύ των ασθενών ηλικίας 35-49 ετών. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και μεταξύ των ασθενών ηλικίας 50-64 ετών.
Οι κίνδυνοι αυξήθηκαν επίσης παράλληλα με τη συχνότητα συνταγογράφησης: οι ασθενείς με 12 ή περισσότερες συνταγές είχαν 40% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια και 65% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν ήπια γνωστική εξασθένιση σε σχέση με εκείνους που τους είχε συνταγογραφηθεί γκαμπαπεντίνη μεταξύ τριών και έντεκα φορών.
Πρόκειται για μια παρατηρητική μελέτη και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με την αιτία και το αποτέλεσμα. Οι ερευνητές αναγνωρίζουν επίσης ότι η μελέτη τους ήταν αναδρομική και δεν μπόρεσαν να λάβουν υπόψη τη δόση ή τη διάρκεια χρήσης της γκαμπαπεντίνης.
Παρ’ όλα αυτά, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «τα ευρήματά μας υποδεικνύουν μια συσχέτιση μεταξύ της συνταγογράφησης γκαμπαπεντίνης και της άνοιας ή της γνωστικής εξασθένησης εντός 10 ετών. Επιπλέον, η αυξημένη συχνότητα συνταγογράφησης γκαμπαπεντίνης συσχετίστηκε με τη συχνότητα εμφάνισης άνοιας». Προσθέτουν ότι «τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν την ανάγκη στενής παρακολούθησης των ενήλικων ασθενών που λαμβάνουν γκαμπαπεντίνη για την αξιολόγηση πιθανής γνωστικής εξασθένησης».
Περισσότερες πληροφορίες: Risk of dementia following gabapentin prescription in chronic low back pain patients, Regional Anesthesia & Pain Medicine (2025). DOI: 10.1136/rapm-2025-106577.
