Οι επιστήμονες εδώ και καιρό αναγνωρίζουν ότι οι καταστάσεις που επηρεάζουν το σώμα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον εγκέφαλο. Προβλήματα όπως η παχυσαρκία, η υψηλή αρτηριακή πίεση και η αντίσταση στην ινσουλίνη ασκούν πίεση στα μεταβολικά και αγγειακά συστήματα του οργανισμού. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η συσσώρευση στρες μπορεί να επιταχύνει τη γνωστική παρακμή και να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.
Ερευνητές του Arizona State University, σε συνεργασία με άλλους φορείς, αναφέρουν τώρα ότι αυτές οι επιδράσεις μπορεί να εμφανίζονται πολύ νωρίτερα από ό,τι περιμέναμε. Σε νεαρούς ενήλικες με παχυσαρκία, η ομάδα εντόπισε βιολογικούς δείκτες συνδεδεμένους με φλεγμονή, καταπόνηση του ήπατος και πρώιμη βλάβη στα εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτές οι μικρές αλλά μετρήσιμες αλλαγές μοιάζουν με μοτίβα που παρατηρούνται σε ηλικιωμένους με γνωστική δυσλειτουργία.
Η μελέτη αποκάλυψε ένα ακόμη σημαντικό εύρημα: πολλοί από τους νεαρούς ενήλικες εμφάνιζαν ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα χολίνης στο αίμα, ενός θρεπτικού συστατικού απαραίτητου για την υγεία του ήπατος, τη ρύθμιση της φλεγμονής και την προστασία της μακροπρόθεσμης εγκεφαλικής λειτουργίας.
«Αυτή η έρευνα ενισχύει τα στοιχεία ότι η χολίνη αποτελεί πολύτιμο δείκτη μεταβολικής και εγκεφαλικής δυσλειτουργίας -και υπογραμμίζει τη σημασία επαρκούς καθημερινής πρόσληψης, καθώς είναι απαραίτητη για την ανθρώπινη υγεία», λέει ο Ramon Velazquez. «Πολλές νέες μελέτες που δημοσιεύτηκαν αυτόν τον μήνα συνδέουν τη χαμηλή χολίνη με αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως άγχος και προβλήματα μνήμης, καθώς και με ευρύτερη μεταβολική δυσλειτουργία».
Ο Velazquez ηγείται της μελέτης στο πλαίσιο του ASU-Banner Neurodegenerative Disease Research Center, σε συνεργασία με συναδέλφους από τη Σχολή Επιστημών Ζωής του ASU, το Banner Sun Health Research Institute και την Mayo Clinic, AZ. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Aging and Disease.
Η πρώιμη επίδραση της παχυσαρκίας στον εγκέφαλο
Αν και είναι γνωστό ότι η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο χρόνιων παθήσεων, όπως καρδιοπάθειας και διαβήτη τύπου 2, η μελέτη υποδεικνύει ότι η επίδρασή της στον εγκέφαλο μπορεί να ξεκινά πολύ νωρίτερα. Οι ερευνητές μέτρησαν αυξημένα επίπεδα πρωτεϊνών και ενζύμων που προάγουν τη φλεγμονή και δείχνουν καταπόνηση του ήπατος.
Εντόπισαν επίσης υψηλότερα επίπεδα της πρωτεΐνης neurofilament light chain (NfL), που απελευθερώνεται όταν τα νευρικά κύτταρα τραυματίζονται. Η NfL συνδέθηκε με τα χαμηλά επίπεδα χολίνης (έλλειψη ή ανεπάρκεια) στα νεαρά αυτά άτομα, παρόλο που συνήθως σε αυτή την ηλικία δεν παρατηρούνται συμπεριφορικές αλλαγές.
Η NfL έχει αναδειχθεί σε σημαντικό πρώιμο δείκτη νευροεκφύλισης και εμφανίζεται αυξημένη σε άτομα με ήπια γνωστική δυσλειτουργία και νόσο Αλτσχάιμερ. Η παρουσία αυτών των δεικτών σε νεαρούς ενήλικες είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς υποδηλώνει ότι η παχυσαρκία μπορεί να προκαλέσει μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι η φλεγμονή, η μεταβολική καταπόνηση και οι πρώιμες νευρικές αλλαγές μπορεί να συνδέονται με τρόπο που ξεκινά πολύ νωρίτερα στη ζωή από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες.
Η σημασία της χολίνης για εγκέφαλο και μεταβολισμό
Ένα κεντρικό σημείο της μελέτης είναι η χολίνη, ένα θρεπτικό συστατικό απαραίτητο για τη δομή της κυτταρικής μεμβράνης, τον έλεγχο της φλεγμονής, τη λειτουργία του ήπατος και την παραγωγή ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή σημαντικού για τη μνήμη. Οι συμμετέχοντες με παχυσαρκία είχαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα κυκλοφορούσας χολίνης (ανεπάρκεια), και αυτές οι μειώσεις συνδέονταν με εντονότερα σημάδια φλεγμονής, αντίστασης στην ινσουλίνη, αυξημένα ηπατικά ένζυμα και υψηλή NfL.
Αν και το ήπαρ παράγει λίγη χολίνη, η πλειονότητα προέρχεται από τη διατροφή. Τροφές πλούσιες σε χολίνη περιλαμβάνουν αυγά, πουλερικά, ψάρια, φασόλια και σταυρανθή λαχανικά όπως μπρόκολο, κουνουπίδι και λαχανάκια Βρυξελλών. Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι οι γυναίκες στη μελέτη είχαν χαμηλότερα επίπεδα χολίνης από τους άνδρες, κάτι σημαντικό καθώς οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά γνωστικής γήρανσης και νόσου Αλτσχάιμερ.
Εθνικές διατροφικές έρευνες δείχνουν ότι πολλοί Αμερικανοί, ειδικά έφηβοι και νεαροί ενήλικες, δεν καλύπτουν τις συνιστώμενες ανάγκες σε χολίνη. Δεδομένου ότι η χολίνη υποστηρίζει τον εγκέφαλο και το ήπαρ, η μακροχρόνια έλλειψη μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε μεταβολικό στρες και να ενισχύσει την επίδραση της παχυσαρκίας στον εγκέφαλο.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι δεν παίρνουν αρκετή χολίνη», λέει η Wendy Winslow, πρώτη συν-συγγραφέας. «Η προσθήκη τροφών πλούσιων σε χολίνη στη διατροφή σας μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να υποστηρίξει τόσο το σώμα όσο και τον εγκέφαλο καθώς μεγαλώνετε».
Θρεπτικά συστατικά και νέα φάρμακα απώλειας βάρους
Τα σύγχρονα φάρμακα απώλειας βάρους έχουν μεταμορφώσει τη θεραπεία της παχυσαρκίας λόγω της αποτελεσματικότητάς τους στη μείωση βάρους και στη βελτίωση της μεταβολικής και καρδιαγγειακής υγείας. Ωστόσο, οι ιδιότητες καταστολής της όρεξης των φαρμάκων GLP-1 μειώνουν σημαντικά την κατανάλωση τροφής, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη χολίνης και άλλων σημαντικών θρεπτικών συστατικών.
Οι συγγραφείς τονίζουν την ανάγκη μελλοντικών μελετών για να εξεταστεί αν ο συνδυασμός θεραπειών GLP-1 με επαρκή διατροφική χολίνη μπορεί να διατηρήσει τη μεταβολική ανθεκτικότητα και τη συνολική υγεία.
Σχεδιασμός μελέτης και βασικές μετρήσεις
Η έρευνα περιλάμβανε 30 ενήλικες στα 20s και 30s, μοιρασμένους εξίσου σε άτομα με παχυσαρκία και υγιές βάρος. Κάθε συμμετέχων παρείχε δείγμα αίματος νηστείας, το οποίο αναλύθηκε για κυκλοφορούσα χολίνη, φλεγμονώδεις κυτοκίνες, ινσουλίνη, γλυκόζη, ηπατικά ένζυμα, επιπλέον μεταβολικά μέτρα και NfL.
Οι συγκρίσεις μεταξύ των ομάδων αποκάλυψαν σταθερά μοτίβα: χαμηλότερα επίπεδα χολίνης, μεγαλύτερη φλεγμονή, μεταβολική καταπόνηση και σημάδια νευρικής βλάβης στους νεαρούς ενήλικες με παχυσαρκία. Για να κατανοηθεί πώς αυτά σχετίζονται με τη γνωστική γήρανση, η ομάδα συνέκρινε τα αποτελέσματα με δεδομένα ηλικιωμένων με ήπια γνωστική δυσλειτουργία ή νόσο Αλτσχάιμερ.
Η ίδια σχέση χαμηλής χολίνης και υψηλής NfL βρέθηκε τόσο στους νεαρούς όσο και στους ηλικιωμένους ενήλικες, υποδηλώνοντας ότι οι βιολογικές αλλαγές που συνδέονται με τον Αλτσχάιμερ μπορεί να ξεκινούν πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα, ειδικά σε άτομα με μεταβολικό στρες ή παχυσαρκία.
Πρώιμοι δείκτες κινδύνου για γνωστική εξασθένιση
Συνολικά, η μελέτη αναδεικνύει ισχυρή σύνδεση μεταξύ παχυσαρκίας, φλεγμονής, κατάστασης χολίνης και πρώιμου νευρικού στρες. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να εξηγήσει γιατί οι μεταβολικές διαταραχές αυξάνουν την πιθανότητα γνωστικής παρακμής αργότερα στη ζωή.
Αν και η μελέτη δεν καθορίζει αιτιώδη σχέση, αποκαλύπτει ένα σύνολο βιοδεικτών που μοιάζουν στενά με εκείνους που βρίσκονται σε ηλικιωμένους με γνωστική δυσλειτουργία. Τα αποτελέσματα συμφωνούν επίσης με προηγούμενες μελέτες σε τρωκτικά, που δείχνουν ότι η ανεπαρκής πρόσληψη χολίνης σε ποντίκια μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία, μεταβολικά προβλήματα και αυξημένη παθογένεια νόσου Αλτσχάιμερ.
«Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι σε νεαρούς ενήλικες, η καλή μεταβολική υγεία και η επαρκής χολίνη συμβάλλουν στην υγεία των νευρώνων, θέτοντας τα θεμέλια για υγιή γήρανση», λέει η Jessica Judd, συν-συγγραφέας της μελέτης.
Η συνεχιζόμενη έρευνα θα συνεχίσει να διερευνά πώς το πρώιμο μεταβολικό στρες μπορεί να διαμορφώσει τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νόσων και ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες στρατηγικές για την προστασία της εγκεφαλικής υγείας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Περισσότερες πληροφορίες: Wendy Winslow. Reduced Blood Choline in Obesity Is Associated with Metabolic and Alzheimer’s Biomarkers. Αging and disease, 2025; DOI: 10.14336/AD.2025.1207.
