Οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες απώλειας βάρους είναι συχνές και έχουν συσχετιστεί με μικτά καρδιομεταβολικά αποτελέσματα. Ενώ ορισμένες μελέτες ανέφεραν δυσμενείς επιπτώσεις στο σωματικό βάρος και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο, άλλες δεν βρήκαν επιζήμιες συσχετίσεις μεταξύ της εκούσιας επαναλαμβανόμενης απώλειας βάρους και των μακροπρόθεσμων αλλαγών στη σύνθεση του σώματος, τη νοσηρότητα ή τη θνησιμότητα.
Παρόλο που συχνά δίνεται έμφαση στο συνολικό βάρος και την απώλεια βάρους, αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν ότι το πρότυπο κατανομής λίπους είναι πιο κρίσιμο για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα υγείας. Συγκεκριμένα, η συσσώρευση σπλαχνικού λιπώδους ιστού, μιας μεταβολικά ενεργής αποθήκης λίπους που περιβάλλει τα εσωτερικά όργανα, έχει αναδειχθεί ως κεντρικός παράγοντας καρδιομεταβολικής δυσλειτουργίας. Σχετίζεται ανεξάρτητα με την αντίσταση στην ινσουλίνη, τη δυσλιπιδαιμία, τον διαβήτη τύπου 2 και τις καρδιαγγειακές παθήσεις, πιθανώς μέσω της ενδοκρινικής του δραστηριότητας και της έκκρισης προφλεγμονωδών μεσολαβητών, ανεξάρτητα από το συνολικό σωματικό βάρος ή τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ).
Παραμένει ασαφές εάν η επανένταξη σε δομημένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής αποφέρει διαρκή ή πρόσθετα οφέλη, ιδιαίτερα στην προώθηση της απώλειας σπλαχνικού λίπους. Οι περισσότερες υπάρχουσες μελέτες είναι παρατηρητικές, βασίζονται σε αναδρομικό αυτοαναφερόμενο ιστορικό κύκλων βάρους που δεν είναι σαφώς καθορισμένο, δεν διαθέτουν αντικειμενική απεικόνιση ή ελεγχόμενα σχέδια παρέμβασης.
Τώρα μια νέα μελέτη βρήκε ότι η λεγόμενη «δίαιτα γιο-γιο» προσφέρει μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία. Η «δίαιτα γιο-γιο» είναι ένα μοτίβο στο οποίο τα άτομα χάνουν βάρος μέσω παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής, αλλά σταδιακά το ανακτούν με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε επαναλαμβανόμενες προσπάθειες απώλειας βάρους. Αυτοί οι κύκλοι μπορεί να επηρεάσουν όχι μόνο το σωματικό βάρος, αλλά και τη σύνθεση του σώματος, ιδιαίτερα το σπλαχνικό (ενδοκοιλιακό) λίπος, έναν μεταβολικά ενεργό ιστό που συνδέεται με καρδιομεταβολικές ασθένειες. Έτσι, για πολλά άτομα, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα χάσουν βάρος μία φορά, αλλά αν οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες προσφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη ή κινδύνους για την υγεία.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Iris Shai, κύρια ερευνήτρια της μελέτης από το Πανεπιστήμιο Ben-Gurion του Negev, κοσμήτορα της Σχολής Βιωσιμότητας στο Πανεπιστήμιο Reichman, επίκουρη καθηγήτρια στη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Χάρβαρντ και επίτιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας στη Γερμανία, αυτά τα ευρήματα αμφισβητούν την παραδοσιακή εστίαση στην απώλεια βάρους ως ένα απλό παιχνίδι αριθμών.
«Η επίμονη δέσμευση για μια υγιεινή διατροφική αλλαγή δημιουργεί καρδιομεταβολική μνήμη στο σώμα. Η επαναλαμβανόμενη συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα τρόπου ζωής που στοχεύει στην απώλεια βάρους, ακόμη και μετά από μια φαινομενική «αποτυχία», στο οποίο ένα άτομο ανακτά όλο το βάρος που έχασε σε μια προηγούμενη δίαιτα, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά και βιώσιμα οφέλη για την υγεία με την πάροδο των ετών, ιδίως μέσω της μείωσης του επιβλαβούς σπλαχνικού (κοιλιακού) λίπους».
Κέρδη για την υγεία πέρα από τη ζυγαριά του μπάνιου
Ο Hadar Klein, διδακτορικός φοιτητής και κύριος συγγραφέας, λέει: «Το σωματικό βάρος από μόνο του δεν καταγράφει τις αλλαγές στο σπλαχνικό λίπος ή στους μεταβολικούς βιοδείκτες. Ακόμα και όταν το βάρος ανακτάται, η καρδιομεταβολική υγεία μπορεί να παραμείνει βελτιωμένη και η επιτυχία δεν πρέπει να ορίζεται αποκλειστικά από τον αριθμό στη ζυγαριά. Είναι σημαντικό ότι, ακόμη και όταν η απώλεια βάρους εξασθενεί κατά τη διάρκεια μιας δεύτερης προσπάθειας, τα σωρευτικά οφέλη για το κοιλιακό λίπος και την μεταβολική υγεία είναι σημαντικά».
Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο BMC Medicine, οι ερευνητές διεξήγαγαν μια μοναδική 5ετή και 10ετή παρακολούθηση συμμετεχόντων από δύο διαδοχικές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες διατροφικές δοκιμές (DIRECT-PLUS και CENTRAL), στις οποίες συνολικά συμμετείχαν περίπου 500 συμμετέχοντες.
Κάθε δοκιμή διήρκεσε 18 μήνες και περιελάμβανε περίπου 300 συμμετέχοντες. Το ένα τρίτο των συμμετεχόντων στην πρώτη δοκιμή συμμετείχε επίσης στη δεύτερη δοκιμή. Οι δοκιμές εξέτασαν παρεμβάσεις και σωματική δραστηριότητα που βασίζονται στη μεσογειακή διατροφή σε σύγκριση με δίαιτες ελέγχου, με λεπτομερείς μαγνητικές τομογραφίες που πραγματοποιήθηκαν πριν και μετά από κάθε παρέμβαση.
Στοιχεία διαρκούς καρδιομεταβολικής μνήμης
Η μελέτη διαπίστωσε ότι, παραδόξως, παρόλο που οι συμμετέχοντες εισήλθαν στη δεύτερη παρέμβαση με σωματικό βάρος παρόμοιο με αυτό στην έναρξη της πρώτης παρέμβασης, υποδεικνύοντας πλήρη ανάκτηση βάρους, το προφίλ κοιλιακού λίπους και οι μεταβολικοί δείκτες τους ήταν πιο ευνοϊκοί, με βελτιώσεις περίπου 15-25% σε σύγκριση με την αρχική τους τιμή αναφοράς, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης ευαισθησίας στην ινσουλίνη και ενός πιο ευνοϊκού λιπιδαιμικού προφίλ. Αυτό το εύρημα υποδεικνύει την ύπαρξη θετικής «καρδιομεταβολικής μνήμης» από προηγούμενη παρέμβαση που επιμένει ακόμη και μετά την ανάκτηση βάρους.
Επιπλέον, παρόλο που οι συμμετέχοντες που επανεντάχθηκαν στο πρόγραμμα απώλειας βάρους έχασαν λιγότερο βάρος κατά τη διάρκεια της δεύτερης παρέμβασης, διατήρησαν καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα υγείας. Πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης παρέμβασης, αυτοί οι συμμετέχοντες εμφάνισαν λιγότερη ανάκτηση βάρους και λιγότερη συσσώρευση κοιλιακού λίπους σε σύγκριση με τους συμμετέχοντες που είχαν συμμετάσχει σε πρόγραμμα απώλειας βάρους μόνο μία φορά.
Οι δοκιμές διεξήχθησαν στο Πανεπιστήμιο Ben-Gurion του Negev, Ισραήλ, μαζί με ερευνητές από το Χάρβαρντ, τη Λειψία και το Tulane και σε συνεργασία με το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Dimona, το Ιατρικό Κέντρο Briuta και το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Soroka.
Ενώ ορισμένες μελέτες αναφέρουν μεταβολική βλάβη ή μειωμένα οφέλη, άλλες υποδηλώνουν ότι οι πολλαπλές παρεμβάσεις δίαιτας μπορούν να αποφέρουν συνεχή πλεονεκτήματα. Τα ευρήματα της μελέτης υποστηρίζουν την άποψη ότι τα επαναλαμβανόμενα, σκόπιμα προγράμματα μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες ή σταθεροποιητικές επιδράσεις στην κατανομή του κοιλιακού λίπους και στην καρδιομεταβολική υγεία, ακόμη και στο πλαίσιο της επαναπρόσληψης βάρους. Αυτό έχει σημαντικές κλινικές επιπτώσεις και επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, αμφισβητώντας την υπόθεση ότι η απώλεια βάρους είναι μια μάταιη προσπάθεια. Οι επαναλαμβανόμενες δομημένες παρεμβάσεις μπορεί να είναι μια βιώσιμη στρατηγική για τη διατήρηση των βελτιώσεων στην μεταβολική υγεία με την πάροδο του χρόνου, ακόμη και όταν η απώλεια βάρους είναι μέτρια.
Περισσότερες πληροφορίες: Hadar Klein et al, How effective is rejoining a long-term weight loss program? The 5- and 10-year MRI-assessed Follow Interventions Trial (FIT) project, BMC Medicine (2026). DOI: 10.1186/s12916-026-04663-9.
