Η αλλεργία στα έντομα είναι ένα πεδίο που προκαλεί μεγάλη ανησυχία, γιατί σε αντίθεση με τη ρινίτιδα ή την επιπεφυκίτιδα, μπορεί να κυμανθεί από ένα τοπικό ενοχλητικό σύμπτωμα έως μια απειλητική για τη ζωή συστηματική αντίδραση (αναφυλαξία).
Είναι σημαντικό να διαχωρίσετε δύο διαφορετικές κατηγορίες εντόμων: αυτά που τσιμπούν/κεντρίζουν (υμενόπτερα), και αυτά των οποίων τα αλλεργιογόνα είναι εισπνεόμενα (κατσαρίδες, σκόρος, κουνούπια).
Αλλεργία στο τσίμπημα υμενόπτερου (μέλισσας ή σφήκας)
Το τσίμπημα υμενόπτερου συνήθως προκαλεί παροδικό ερεθισμό, αλλά στο 1-2% των ανθρώπων μπορεί να προκαλέσει σοβαρά αλλεργικά συμπτώματα. Η αλλεργία οφείλεται στο δηλητήριο των εντόμων. Μεγαλύτερο κίνδυνο να γίνουν αλλεργικοί έχουν όσοι υφίστανται συχνά τσιμπήματα, όπως μελισσοκόμοι και κάτοικοι της υπαίθρου.
Οποιαδήποτε αντίδραση πέρα από ένα απλό τοπικό πρήξιμο θέτει την υποψία. Αν μετά από τσίμπημα στο χέρι πρηστεί το βλέφαρο ή προκληθεί εμετός, χρειάζεται αλλεργιολογική αξιολόγηση. Υπερβολικά ευαίσθητοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν γενικευμένη κνίδωση, αγγειοοίδημα και αναφυλακτικό σοκ. Οι αντιδράσεις μπορούν να συμβούν εντός 2-3 λεπτών ή αργότερα – συνήθως όσο πιο σύντομα, τόσο πιο σοβαρές.
Τα δηλητήρια της μέλισσας και της σφήκας έχουν κοινά στοιχεία αλλά και ειδικά αλλεργιογόνα. Ένας ασθενής μπορεί να είναι αλλεργικός μόνο στη μέλισσα, μόνο στη σφήκα ή και στα δύο. Η διάγνωση γίνεται με δερματικές δοκιμασίες και αιματολογικό έλεγχο (RAST/CAP) που ανιχνεύουν ειδικά αντισώματα.
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει:
- Αποφυγή έκθεσης: αποφύγετε έντονα χρώματα, αρώματα, γλυκίσματα σε εξωτερικούς χώρους.
- Φαρμακευτική αγωγή έκτακτης ανάγκης: συσκευή αδρεναλίνης, αντιισταμινικά, κορτικοστεροειδή.
- Ανοσοθεραπεία: χορήγηση μικρών ποσοτήτων δηλητηρίου για 3-5 χρόνια. Είναι αποτελεσματική στο 75-95% των ασθενών, προφυλάσσοντας από συστηματική αντίδραση σε επόμενο τσίμπημα.
Η ανοσοθεραπεία είναι η μόνη θεραπεία και μπορεί να σώσει ζωές σε άτομα με ιστορικό σοβαρών αντιδράσεων.
Αλλεργία σε έντομα εσωτερικού χώρου (εισπνεόμενη)
Εδώ ανήκουν έντομα των οποίων τα σωματίδια (σάλιο, περιττώματα, αποικοδομημένο σώμα) γίνονται αερομεταφερόμενα και προκαλούν χρόνια αναπνευστική αλλεργία.
Οι κατσαρίδες είναι από τους συχνότερους και σοβαρότερους ενόχους για αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα, ειδικά σε αστικές περιοχές και πολυκατοικίες. Το σάλιο, τα περιττώματα και το αποικοδομημένο σώμα τους ξεραίνονται, γίνονται σκόνη και εισπνέονται. Η αλλεργία στην κατσαρίδα συνδέεται συχνά με σοβαρό, ανθεκτικό στη θεραπεία άσθμα, ιδιαίτερα σε παιδιά που ζουν σε περιβάλλοντα με υγρασία και συνωστισμό. Η διάγνωση μπαίνει στα standard δερματικά τεστ (prick test) μαζί με ακάρεα και γύρες.
Ο σκόρος επίσης μπορεί να προκαλέσει αλλεργίες. Οι προνύμφες (κάμπιες) και τα ενήλικα έντομα αφήνουν τρίχες και εκκρίσεις που είναι η αιτία της αλλεργίας. Είναι λιγότερο συχνή από τα ακάρεα, αλλά σημαντική για άτομα που εκτίθενται σε αποθήκες, μουσεία ή παλιές ντουλάπες.
Οι αντιδράσεις στα κουνούπια ποικίλλουν. Μπορεί να υπάρχει μόνο φαγούρα ή μικρή φλύκταινα. Αλλά μπορεί να εμφανιστεί τεράστιο πρήξιμο, κοκκίνισμα και κάψιμο. Η αναφυλαξία είναι εξαιρετικά σπάνιααλλά υπάρχει.
Είναι σύνηθες να ακούτε για αλλεργία σε αράχνες. Οι αράχνες είναι αραχνίδια, όχι έντομα. Σπανιότατα προκαλούν αλλεργία. Το δηλητήριό τους μπορεί να είναι τοξικό (π.χ. μαύρη χήρα), αλλά πρόκειται για τοξική αντίδραση, όχι ανοσολογική (αλλεργική). Οι αλλεργίες που αποδίδονται στις αράχνες είναι συνήθως αλλεργίες στα ακάρεα της σκόνης που ζουν στις ιστούς ή σε άλλα έντομα.
Αναφυλαξία
Η αναφυλαξία είναι η πιο σοβαρή μορφή αλλεργικής αντίδρασης. Είναι ιατρικό επείγον που απειλεί τη ζωή και απαιτεί άμεση δράση. Δεν υπάρχει χρόνος για καθυστέρηση ή “να δούμε αν θα περάσει”. Το ανοσοποιητικό σύστημα υπεραντιδρά σε ένα αλλεργιογόνο (π.χ. τσίμπημα εντόμου, τροφή, φάρμακο) και απελευθερώνει μαζικά φλεγμονώδεις ουσίες (ισταμίνη, τρυπτάση κ.ά.). Αυτό προκαλεί:
- Αγγειοδιαστολή: Τα αιμοφόρα αγγεία διαστέλλονται απότομα, με αποτέλεσμα απότομη πτώση της πίεσης (σοκ).
- Διαρροή υγρών: Τα υγρά διαφεύγουν από τα αγγεία στους ιστούς, προκαλώντας οίδημα (πρήξιμο).
- Συστολή αεραγωγών: Οι μύες γύρω από τους βρόγχους σφίγγονται, προκαλώντας δύσπνοια και συριγμό.
- Απόφραξη αεραγωγών: Το πρήξιμο στον λάρυγγα (λαιμό) μπορεί να κλείσει τον αεραγωγό.
Ο συνδυασμός υπότασης (χαμηλή πίεση) με δύσπνοια και οίδημα μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια συνείδησης, καρδιακή ανακοπή και θάνατο μέσα σε λίγα λεπτά.
Η αναφυλαξία είναι αναστρέψιμη, αλλά μόνο με άμεση χορήγηση αδρεναλίνης και επείγουσα ιατρική φροντίδα. Η προετοιμασία και η ταχύτητα δράσης αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την έκβαση. Για τα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο αναφυλαξίας, η συνεχής μεταφορά αυτοενέσιμης αδρεναλίνης (π.χ. EpiPen) είναι απαραίτητη. Είναι σημαντικό τόσο τα ίδια όσο και τα άτομα του στενού περιβάλλοντός τους να γνωρίζουν τη σωστή τεχνική χορήγησης, ώστε να μπορούν να αντιδράσουν μέσα σε δευτερόλεπτα. Ο τακτικός έλεγχος της ημερομηνίας λήξης είναι επίσης κρίσιμος, καθώς και η οπτική επιθεώρηση του διαλύματος για τυχόν θόλωση. Πολλοί ειδικοί συνιστούν τη μεταφορά δύο συσκευών, καθώς η πρώτη δόση ενδέχεται να μην επαρκεί ή μπορεί να υπάρξει καθυστέρηση στην άφιξη βοήθειας. Η εμφάνιση συμπτωμάτων όπως φαγούρα στις παλάμες, πρήξιμο στη γλώσσα, βραχνάδα ή ζάλη μετά από έκθεση σε γνωστό αλλεργιογόνο αποτελεί ένδειξη για άμεση χρήση της αυτοενέσιμης αδρεναλίνης, χωρίς αναμονή.
