Για περισσότερα από 100 χρόνια, η νόσος Αλτσχάιμερ θεωρούνταν μη αναστρέψιμη. Γι’ αυτό και η επιστημονική έρευνα επικεντρωνόταν κυρίως στην πρόληψη ή στην επιβράδυνση της εξέλιξής της και όχι στην αποκατάσταση της λειτουργίας του εγκεφάλου. Παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν δαπανηθεί, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει καμία κλινική δοκιμή φαρμάκου με στόχο την πλήρη αναστροφή της νόσου.
Τώρα, όμως, μια νέα μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει αυτή τη βαθιά ριζωμένη αντίληψη. Ερευνητές από τα University Hospitals, το Case Western Reserve University και το Louis Stokes Cleveland VA Medical Center δείχνουν ότι ακόμα και εγκέφαλοι με προχωρημένο Αλτσχάιμερ μπορούν να ανακάμψουν -τουλάχιστον σε πειραματικά μοντέλα.
Η μελέτη, με επικεφαλής την Dr Kalyani Chaubey από το Pieper Laboratory, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Reports Medicine.
Το «κλειδί» λέγεται NAD+
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ένας βασικός παράγοντας πίσω από την εμφάνιση και την εξέλιξη του Αλτσχάιμερ είναι η έλλειψη του μορίου NAD+, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή ενέργειας των κυττάρων.
Καθώς μεγαλώνουμε, τα επίπεδα του NAD+ μειώνονται φυσιολογικά σε όλο το σώμα –και στον εγκέφαλο. Όταν όμως η μείωση αυτή γίνεται έντονη, τα κύτταρα δεν μπορούν πια να εκτελέσουν βασικές λειτουργίες και αρχίζουν να καταρρέουν.
Η έρευνα έδειξε ότι στους εγκεφάλους ατόμων με Αλτσχάιμερ η πτώση του NAD+ είναι πολύ μεγαλύτερη, κάτι που επιβεβαιώθηκε και σε πειραματικά μοντέλα με ποντίκια.
Τι έδειξαν τα πειράματα
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο διαφορετικά μοντέλα ποντικών με γενετικές μεταλλάξεις που προκαλούν Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους – το ένα σχετιζόταν με το αμυλοειδές και το άλλο με την πρωτεΐνη tau.
Τα ζώα εμφάνιζαν σοβαρές βλάβες στον εγκέφαλο, φλεγμονή, εκφυλισμό νευρικών κυττάρων και έντονα προβλήματα μνήμης και σκέψης, παρόμοια με εκείνα των ασθενών με Αλτσχάιμερ.
Οι επιστήμονες δοκίμασαν είτε να προλάβουν την πτώση του NAD+ πριν εμφανιστεί η νόσος είτε να αποκαταστήσουν τα επίπεδά του αφού το Αλτσχάιμερ είχε ήδη προχωρήσει. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν μια ουσία που ονομάζεται P7C3-A20, η οποία έχει αναπτυχθεί στο εργαστήριο του Dr Andrew A. Pieper.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: όχι μόνο τα ποντίκια προστατεύτηκαν από την εμφάνιση της νόσου, αλλά ακόμα και εκείνα με προχωρημένο Αλτσχάιμερ παρουσίασαν αποκατάσταση των εγκεφαλικών βλαβών και πλήρη επαναφορά των νοητικών λειτουργιών.
Παράλληλα, ομαλοποιήθηκαν και τα επίπεδα της φωσφορυλιωμένης πρωτεΐνης tau 217 στο αίμα – ενός βιοδείκτη που χρησιμοποιείται πλέον και στους ανθρώπους για τη διάγνωση της νόσου.
«Μήνυμα ελπίδας»
«Τα αποτελέσματα μάς ενθουσίασαν», δήλωσε ο Dr Andrew A. Pieper, επικεφαλής της μελέτης. Όπως τόνισε, το γεγονός ότι η αποκατάσταση της ενεργειακής ισορροπίας του εγκεφάλου λειτούργησε σε δύο εντελώς διαφορετικά μοντέλα Αλτσχάιμερ ενισχύει την ελπίδα ότι κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να ισχύσει και στους ανθρώπους.
«Το βασικό μήνυμα είναι ένα μήνυμα ελπίδας», σημείωσε. «Το Αλτσχάιμερ μπορεί να μην είναι τελικά μια μόνιμη και μη αναστρέψιμη κατάσταση. Ο εγκέφαλος, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, φαίνεται πως μπορεί να επιδιορθωθεί».
Η Dr Chaubey πρόσθεσε ότι η μελέτη εντόπισε και πρωτεΐνες στον ανθρώπινο εγκέφαλο που ίσως σχετίζονται με την ικανότητα αναστροφής της νόσου, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες θεραπείες.
Τι πρέπει να προσέξουμε
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα συμπληρώματα NAD+ που κυκλοφορούν ελεύθερα στην αγορά μπορεί να αυξήσουν επικίνδυνα τα επίπεδα του μορίου και να συνδεθούν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.
Η προσέγγιση της μελέτης, αντίθετα, βασίζεται σε φαρμακευτική αγωγή που διατηρεί το NAD+ σε φυσιολογικά επίπεδα, χωρίς υπερβολές.
Το επόμενο βήμα είναι οι προσεκτικά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, ώστε να φανεί αν τα εντυπωσιακά αποτελέσματα στα ζώα μπορούν να μεταφερθούν και στους ασθενείς.
Περισσότερες πληροφορίες: Kalyani Chaubey et al, Pharmacologic reversal of advanced Alzheimer’s disease in mice and identification of potential therapeutic nodes in human brain, Cell Reports Medicine (2025). DOI: 10.1016/j.xcrm.2025.102535.
