Μπορούν τα τατουάζ να προστατεύσουν το δέρμα από τις βλαβερές ακτίνες του ήλιου ή μήπως κάνουν τα πράγματα χειρότερα; Μια μελέτη υποδηλώνει ότι υπάρχει λόγος ανησυχίας. Διαπιστώσαμε ότι τα άτομα με τατουάζ είχαν 29% υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν μελάνωμα, έναν σοβαρό τύπο καρκίνου του δέρματος που συνδέεται συχνά με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV).
Ωστόσο, τα τατουάζ δεν φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, ενός άλλου τύπου καρκίνου του δέρματος που σχετίζεται επίσης με βλάβες από UV. Αν και και οι δύο τύποι καρκίνου έχουν κοινή αιτία, προέρχονται από διαφορετικούς τύπους κυττάρων και διαφέρουν σε σοβαρότητα, με το μελάνωμα να είναι πολύ πιο επικίνδυνο.
Τα τατουάζ αποτελούν ισχυρή μορφή αυτοέκφρασης και ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης ταυτότητας. Στη Σουηδία, περίπου ένα στα τρία ενήλικα άτομα έχει τατουάζ, δείχνοντας πώς η τέχνη στο σώμα έχει εισέλθει σταθερά στο mainstream. Παρ’ όλα αυτά, παρά τη δημοτικότητά τους, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμα αν τα τατουάζ επηρεάζουν την υγεία ή πώς τυχόν επιπτώσεις θα εμφανιστούν με την πάροδο του χρόνου.
Οι επιδημιολόγοι προσπαθούν τώρα να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα. Η έρευνα είναι δύσκολη, διότι τα άτομα που επιλέγουν να κάνουν τατουάζ συχνά διαφέρουν από εκείνα που δεν έχουν, με τρόπους που μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα για την υγεία. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι οι περισσότερες ιατρικές καταγραφές δεν σημειώνουν αν κάποιος έχει τατουάζ, γεγονός που δυσκολεύει τη μελέτη μακροχρόνιων προτύπων. Χωρίς αυτές τις βασικές πληροφορίες, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε αν τα τατουάζ από μόνα τους παίζουν ρόλο στην υγεία ή αν οι διαφορές οφείλονται σε άλλους παράγοντες.
Το μελάνωμα και το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αναπτύσσονται αργά και είναι σχετικά σπάνια, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη μακροχρόνια έρευνα. Η παρακολούθηση μεγάλων ομάδων ανθρώπων με και χωρίς τατουάζ για πολλά χρόνια θα ήταν ακριβή και χρονοβόρα. H μελέτη ατόμων που έχουν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο και έχουν εξεταστεί αναδρομικά για το ποιοι είχαν τατουάζ ή όχι είναι ένας τύπος έρευνας, γνωστός ως μελέτη case-control. Είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος ανίχνευσης πιθανών συσχετίσεων.
Η Σουηδία διαθέτει υψηλής ποιότητας εθνικά μητρώα που καταγράφουν πληροφορίες για την υγεία και τη δημογραφία. Από το Εθνικό Μητρώο Καρκίνου, εντοπίστηκαν όσοι ήταν ηλικίας 20 έως 60 ετών και διαγνώστηκαν με μελάνωμα το 2017 ή ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα μεταξύ 2014 και 2017. Αυτό περιελάμβανε 2.880 περιπτώσεις μελανώματος και 2.821 περιπτώσεις ακανθοκυτταρικού καρκινώματος. Για κάθε περίπτωση, επιλέχθηκαν τρία άτομα ίδιου φύλου και ηλικίας από το Μητρώο Πληθυσμού που δεν είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του δέρματος. Στη συνέχεια, στάλθηκαν ερωτηματολόγια σε όλους τους συμμετέχοντες, ρωτώντας για τα τατουάζ τους, συμπεριλαμβανομένων διακοσμητικών τατουάζ, μόνιμου μακιγιάζ και ιατρικών τατουάζ, καθώς και για το μέγεθος, τη θέση και την ηλικία κατά την πρώτη φορά που έγιναν. Αυτό επέτρεψε να καθοριστεί αν κάποιος είχε τατουάζ πριν ή μετά τη διάγνωση καρκίνου. Συνολικά, 5.695 άτομα συμμετείχαν στη μελέτη μελανώματος (1.598 με μελάνωμα) και 6.151 στη μελέτη ακανθοκυτταρικού καρκινώματος (1.600 με την πάθηση). Τα άτομα με τατουάζ είχαν 29% μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν μελάνωμα σε σύγκριση με εκείνους χωρίς τατουάζ.
Η αύξηση του κινδύνου φαινόταν υψηλότερη σε όσους είχαν τατουάζ για περισσότερα από δέκα χρόνια, αν και οι αριθμοί σε αυτήν την ομάδα ήταν μικρότεροι, οπότε τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Για το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, τα τατουάζ δεν φαίνεται να κάνουν διαφορά. Τα αποτελέσματα ήταν συνεπή σε όλες τις αναλύσεις, υποδεικνύοντας μη σύνδεση μεταξύ τατουάζ και αυτού του τύπου καρκίνου. Δεν βρέθηκε ότι τα μεγαλύτερα τατουάζ αυξάνουν τον κίνδυνο, κάτι που ήταν αναπάντεχο, καθώς τα μεγαλύτερα τατουάζ περιέχουν περισσότερο μελάνι και επομένως περισσότερες πιθανώς βλαβερές ουσίες.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι το μελάνι του τατουάζ δεν παραμένει περιορισμένο στο δέρμα. Το ανοσοποιητικό σύστημα το αντιμετωπίζει ως ξένη ουσία και μεταφέρει μέρος των σωματιδίων μελανιού στους λεμφαδένες, όπου μπορούν να παραμείνουν μακροπρόθεσμα. Αν και δεν γνωρίζουμε ακόμα αν αυτό προκαλεί βλάβη, θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε χρόνια φλεγμονή, η οποία έχει συνδεθεί με την ανάπτυξη καρκίνου. Μια άλλη πιθανή εξήγηση είναι το σφάλμα μέτρησης: οι άνθρωποι τείνουν να υπερεκτιμούν το μέγεθος των τατουάζ τους. Μελλοντικές μελέτες με πιο ακριβείς μετρήσεις ίσως βοηθήσουν στην αποσαφήνιση.
Παράγοντες τρόπου ζωής
Αυτό που κάνει τη μελέτη μοναδική είναι το εύρος των παράγοντων τρόπου ζωής που εξετάστηκαν. Συμπεριλάβαμε δεδομένα για έκθεση στον ήλιο (εργασιακή και αναψυχής), χρήση σολάριουμ, κάπνισμα, επίπεδο εκπαίδευσης, οικογενειακή κατάσταση και εισόδημα νοικοκυριού. Ελήφθησαν επίσης υπόψη τον τύπο δέρματος, την χρωματική απόχρωση, την ηλικία και το φύλο. Αυτές οι λεπτομέρειες έχουν σημασία, διότι μπορούν να επηρεάσουν τόσο το ποιος κάνει τατουάζ όσο και ποιος αναπτύσσει καρκίνο. Για παράδειγμα, άτομα που περνούν πολύ χρόνο στον ήλιο μπορεί να έχουν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν τατουάζ και να αναπτύξουν μελάνωμα. Η λήψη υπόψη αυτών των διαφορών μειώνει τη μεροληψία και ενισχύει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Προηγούμενη έρευνα στις ΗΠΑ είχε προτείνει ότι τα μεγάλα τατουάζ μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο μελανώματος, αλλά αυτή η μελέτη δεν έλεγξε βασικούς παράγοντες όπως τύπο δέρματος ή έκθεση σε UV. Τα αποτελέσματα ίσως αντανακλούν συμπεριφορά παρά βιολογία, π.χ. άτομα με μεγάλα τατουάζ μπορεί να αποφεύγουν την ηλιοθεραπεία ή το σολάριουμ για να προστατεύσουν την τέχνη τους, μειώνοντας έτσι φυσικά τη βλάβη από UV.
Άρα, προκαλούν τα τατουάζ καρκίνο του δέρματος; Η απλή απάντηση είναι ότι δεν γνωρίζουμε ακόμα. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν πιθανή σύνδεση με το μελάνωμα, αλλά μια μόνο μελέτη δεν αρκεί για να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διερευνηθούν πιθανοί βιολογικοί μηχανισμοί, όπως η χρόνια φλεγμονή, και να εξεταστεί πώς διάφορα είδη μελανιού ή χρώματα μπορεί να αλληλεπιδρούν με την έκθεση σε UV. Η σύσταση των χρωστικών τατουάζ ποικίλλει ευρέως και πολλές περιέχουν ενώσεις που μπορούν να διασπαστούν σε βλαβερά υποπροϊόντα όταν εκτεθούν στον ήλιο ή σε θεραπείες με λέιζερ.
Αν έχετε τατουάζ, δεν υπάρχει λόγος πανικού, αλλά η ενημέρωση και η προσοχή είναι σημαντική. Συνεχίστε να προστατεύετε το δέρμα σας από την UV ακτινοβολία όπως θα κάνατε κανονικά: χρησιμοποιήστε αντηλιακό, αποφύγετε υπερβολική ηλιοθεραπεία και ελέγχετε τακτικά το δέρμα σας για νέα ή μεταβαλλόμενα σπίλους.
