Η πήξη είναι μια εξαιρετικά σημαντική λειτουργία στο ανθρώπινο σώμα. Βοηθά στην πρόληψη της υπερβολικής απώλειας αίματος τόσο εντός όσο και εκτός του σώματος όταν το δέρμα, τα εσωτερικά όργανα ή τα αγγεία μας υποστούν βλάβη.
Ωστόσο, παρόλο που μπορεί να είναι μια φυσιολογική διαδικασία, εάν ένας θρόμβος αποκολληθεί από το σημείο που έχει σχηματιστεί, μπορεί να γίνει επικίνδυνος, ειδικά αν πάει σε μια αρτηρία που είναι πολύ στενή για να χωρέσει. Αυτό είναι γνωστό ως εμβολή. Μπορεί να εμποδίσει την αρτηριακή ροή του αίματος, η οποία είναι απαραίτητη για τα ζωτικά όργανα και μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική εμβολή (θρόμβος αίματος στους πνεύμονες), ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο (θρόμβος στον εγκέφαλο) ή καρδιακή προσβολή. Μπορεί επίσης να μπλοκάρει μια φλέβα, όπως συμβαίνει σε μια εν τω βάθει θρόμβωση στα πόδια -θρόμβωση βαθιάς φλέβας.
Πολλά πράγματα μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα ενός ατόμου να αναπτύξει θρόμβο αίματος. Παρακάτω ακολουθούν πέντε λόγοι.
1. Το κάπνισμα
Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο σχηματισμού θρόμβων στο αίμα έως και τρεις φορές. Το κάπνισμα μειώνει την ποσότητα του μονοξειδίου του αζώτου στο σώμα και διευκολύνει το αίμα να σχηματίσει θρόμβους. Αυτή η διαδικασία οδηγείται εν μέρει από αυξημένα επίπεδα ινωδογόνου, ένα σημαντικό συστατικό της πήξης, που υπάρχει στο αίμα των καπνιστών. Οι χημικές ουσίες στα τσιγάρα κάνουν επίσης τα αιμοπετάλια στο αίμα πιο κολλώδη. Μαζί, αυτοί οι παράγοντες κάνουν το αίμα πιο “παχύ”, δυσκολεύοντας την καρδιά να σπρώχνει το αίμα στο σώμα, και αυτό με τη σειρά του, καταστρέφει την εσωτερική επένδυση των αιμοφόρων αγγείων.
2. Παχυσαρκία
Τα άτομα που είναι παχύσαρκα έχουν πάνω από δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν θρόμβο αίματος στο πόδι σε σύγκριση με άτομα φυσιολογικού βάρους. Αυτό συμβαίνει επειδή η παχυσαρκία προκαλεί χρόνια φλεγμονή και μειωμένη ινωδογονόλυση (ικανότητα διάσπασης των θρόμβων).
Η χρόνια φλεγμονή συμβαίνει επίσης ως αποτέλεσμα του λιγότερου μονοξειδίου του αζώτου στο σώμα. Το μονοξείδιο του αζώτου είναι ένα μόριο που προστατεύει το ενδοθήλιο (την επένδυση των αιμοφόρων αγγείων) και εμποδίζει τα κύτταρα να κολλήσουν στην ενδοθηλιακή επιφάνεια. Ακόμα και σε νεαρή ηλικία, τα άτομα που είναι παχύσαρκα έχουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα μονοξειδίου του αζώτου. Αυτή η μειωμένη ποσότητα σε παχύσαρκους ανθρώπους αυξάνει τη ζημιά στο ενδοθήλιο και αυτό με τη σειρά του αυξάνει τον κίνδυνο σχηματισμού θρόμβων.
3. Πτήση και αδράνεια
Το ταξίδι σε μεγάλες αποστάσεις σε αεροπλάνα ή η ακινητοποίηση για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά από μεγάλη χειρουργική επέμβαση, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο θρόμβων αίματος με τη μορφή θρόμβωσης στις βαθιές φλέβες (DVT: deep vein thrombosis) των ποδιών. Η τυπική συχνότητα εμφάνισης της εν τω βάθει θρόμβωσης είναι μία στις 1.000, αλλά αυξάνεται έως και τρεις φορές στις πτήσεις για πάνω από τρεις ώρες.
Επειδή το αίμα δεν ρέει τόσο πολύ, τα κύτταρα και οι πρωτεΐνες στο αίμα σχηματίζουν συσσωματώματα. Όταν το άτομο αρχίζει να κινείται και πάλι, αυτοί οι θρόμβοι μπορούν να κινηθούν γύρω από το σώμα και να μπλοκάρουν ένα αιμοφόρο αγγείο εάν δεν προλάβουν να διαλυθούν. Ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος, η ηλικία και το κάπνισμα αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της εν τω βάθει θρόμβωσης από αδράνεια ή αεροπορικής πτήσης.
4. Τραύμα και καρκίνος
Το 25% των ατόμων με σοβαρό τραύμα, το οποίο προκαλεί βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία -π.χ. εάν έχουν σπάσει μεγάλα οστά- αναπτύσσουν θρόμβους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο σχηματισμός θρόμβων συνδέεται τόσο με τους τραυματισμούς των αιμοφόρων αγγείων, όσο και με την συχνά παρατεταμένη ανάπαυση στο κρεβάτι.
Ομοίως, τα άτομα με καρκίνο είναι πέντε έως επτά φορές πιο πιθανό να αναπτύξουν θρόμβους αίματος. Αυτό συμβαίνει επειδή ορισμένοι καρκίνοι παράγουν αυξανόμενες ποσότητες παραγόντων πήξης. Ο καρκίνος βλάπτει επίσης τους υγιείς ιστούς, γεγονός που τους προκαλεί διόγκωση και πήξη.
5. Αντισυλληπτικό χάπι
Οι γυναίκες που λαμβάνουν το από του στόματος αντισυλληπτικό χάπι το οποίο περιέχει οιστρογόνα και προγεστερόνη έχει βρεθεί ότι έχουν κάπως αυξημένο κίνδυνο θρόμβων αίματος. Άλλα αντισυλληπτικά από του στόματος παρουσιάζουν παρόμοια επίπεδα αύξησης, με περίπου 6-17 επιπλέον συμβάντα ανά 10.000 γυναίκες που λαμβάνουν θεραπεία (ανάλογα με το φάρμακο που χρησιμοποιήθηκε) σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν λαμβάνουν αντισυλληπτικά.
Τα συστατικά στα αντισυλληπτικά αυξάνουν τα επίπεδα αρκετών παραγόντων πήξης που κυκλοφορούν στο αίμα, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες θρόμβων στις φλέβες.
H περίπτωση της νόσου COVID-19
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι ασθενείς με COVID-19 έχουν σημαντικά αυξημένα επίπεδα ενός μορίου που σχηματίζεται όταν υπάρχουν θρόμβοι. Αυτό συμβαίνει επειδή η νόσος COVID-19 προσβάλλει τα ενδοθηλιακά κύτταρα που καλύπτουν τα αιμοφόρα αγγεία, προκαλώντας αύξηση των θρόμβων σε όλο το σώμα.
Μια μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι το 2-9% των ασθενών με COVID-19 αναπτύσσουν πνευμονική εμβολή (θρόμβοι αίματος στους πνεύμονες). Οι ασθενείς με COVID-19 έχουν τρεις 3-6 περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν θρόμβους αίματος στις φλέβες σε σύγκριση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Άλλοι παράγοντες, όπως η ανάπαυση στο κρεβάτι και η ηλικία, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο θρόμβων στην περίπτωση της νόσου COVID-19.
