Τα τελευταία χρόνια, πολλά δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δίνουν έμφαση στους κινδύνους της υπερβολικής κατανάλωσης υδατανθράκων. Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη σε ποντίκια από ερευνητές του Τμήματος Διατροφικών Επιστημών του Penn State, η υπερβολική πρόσληψη λιπαρών μπορεί να προκαλεί ακόμη περισσότερα προβλήματα υγείας.
Στη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Nutrition, οι ερευνητές εξέτασαν πώς διατροφές με διαφορετικές αναλογίες λιπαρών και υδατανθράκων επηρέασαν τη μεταβολική υγεία και τη λειτουργία του ήπατος σε βάθος χρόνου. Συνολικά διαπίστωσαν ότι οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά ήταν πιο επιβλαβείς από εκείνες με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες. Παράλληλα, η προσθήκη φυτικών ινών φάνηκε ότι μπορούσε να περιορίσει ορισμένες από τις αρνητικές επιδράσεις σε συγκεκριμένες συνθήκες.
Τα ποντίκια τράφηκαν με μία από τέσσερις δίαιτες: υψηλή σε υδατάνθρακες, υψηλή σε λιπαρά, κετογονική ή μια τυπική τροφή πλούσια σε δημητριακά ολικής άλεσης, που αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου.
Σε ποντίκια φυσιολογικού βάρους, η κετογονική δίαιτα οδήγησε σε αύξηση βάρους, διαταραχή της αξιοποίησης της γλυκόζης, ανισορροπία λιπιδίων και αυξημένη φλεγμονή και εναπόθεση λίπους στο ήπαρ. Η δίαιτα που ήταν υψηλή σε λιπαρά προκάλεσε αύξηση βάρους και άλλα προβλήματα υγείας που δεν παρατηρήθηκαν στη δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες.
Τα καλύτερα συνολικά αποτελέσματα υγείας καταγράφηκαν στην ομάδα που κατανάλωνε την τροφή ολικής άλεσης.
«Οι άνθρωποι και τα ποντίκια έχουν διαφορετικό μεταβολισμό, αλλά υπάρχουν σημαντικά διδάγματα», δήλωσε ο Vishal Singh, αναπληρωτής καθηγητής Διατροφικών Επιστημών και κύριος συγγραφέας της μελέτης. «Πολλοί γνωρίζουν ότι η ισορροπημένη διατροφή είναι σημαντική, όμως ορισμένοι στρέφονται σε δίαιτες πολύ υψηλές σε λιπαρά, όπως η κετογονική, για απώλεια βάρους. Η έρευνα δείχνει ότι μπορεί να υπάρξει πραγματική βλάβη στο ήπαρ όταν αυτές οι δίαιτες δεν εφαρμόζονται σωστά».
Λιπαρά έναντι υδατανθράκων
Σε όλες τις δίαιτες, η πρωτεΐνη αντιστοιχούσε στο 18% των συνολικών θερμίδων, ώστε να διαφέρουν μόνο οι αναλογίες λιπαρών και υδατανθράκων.
- Η δίαιτα υψηλή σε λιπαρά περιείχε 42% υδατάνθρακες και 40% λιπαρά.
- Η δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες περιείχε 70% υδατάνθρακες και 11% λιπαρά.
- Η κετογονική δίαιτα περιείχε 1% υδατάνθρακες και 81% λιπαρά.
Τα λιπαρά ήταν κυρίως κορεσμένα, δηλαδή λιπαρά που είναι συνήθως στερεά σε θερμοκρασία δωματίου. Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία συστήνει τα κορεσμένα λιπαρά να μην υπερβαίνουν το 6% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων.
Οι υδατάνθρακες ήταν κυρίως επεξεργασμένοι, όπως το λευκό αλεύρι και τα προστιθέμενα σάκχαρα, τα οποία έχουν συνδεθεί με μεταβολικές διαταραχές και άλλα προβλήματα υγείας.
Η ομάδα ελέγχου λάμβανε τροφή πλούσια σε δημητριακά ολικής άλεσης (29% πρωτεΐνη, 57,5% υδατάνθρακες και 13,5% λιπαρά).
Κατά τη διάρκεια των 16 εβδομάδων, οι ερευνητές μετρούσαν τακτικά το σάκχαρο αίματος και πολλαπλούς δείκτες ηπατικής λειτουργίας.
Κετογονική και υψηλή σε λιπαρά δίαιτα: επιβάρυνση του ήπατος και αύξηση βάρους
Στην κετογονική δίαιτα, οι υδατάνθρακες σχεδόν εξαλείφονται, προκαλώντας κέτωση, δηλαδή χρήση λίπους ως κύριας πηγής ενέργειας αντί της γλυκόζης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι δίαιτες υψηλές σε λιπαρά και η κετογονική προκάλεσαν παχυσαρκία, με το βάρος των ποντικιών να διπλασιάζεται μέσα σε 16 εβδομάδες. Αντίθετα, τα ποντίκια της ομάδας ελέγχου αύξησαν το βάρος τους κατά περίπου 10%, ποσοστό φυσιολογικό για την ηλικία τους, παρότι όλες οι ομάδες κατανάλωναν περίπου τον ίδιο αριθμό θερμίδων.
Ήδη από τις πρώτες δύο εβδομάδες, παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα σακχάρου και ενδείξεις ηπατικής βλάβης στις δίαιτες υψηλές σε λιπαρά. Στην κετογονική δίαιτα καταγράφηκαν επίσης αυξημένα τριγλυκερίδια, αυξημένη συστηματική φλεγμονή, εναπόθεση λίπους στο ήπαρ και ενεργοποίηση γονιδίων που σχετίζονται με φλεγμονή και ίνωση.
«Η κετογονική δίαιτα ήταν ιδιαίτερα επιβλαβής για το ήπαρ και τη συνολική υγεία ποντικιών φυσιολογικού βάρους», ανέφερε ο Singh, υπογραμμίζοντας ότι, αν και το σώμα μπορεί να χρησιμοποιήσει το λίπος ως καύσιμο, η αυξημένη επεξεργασία λίπους έχει μεταβολικές συνέπειες. Τόνισε επίσης ότι τέτοιες δίαιτες πρέπει να εφαρμόζονται μόνο υπό ιατρική ή διαιτολογική παρακολούθηση, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς.
Υδατάνθρακες και φυτικές ίνες
Τα ποντίκια στη δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες δεν παρουσίασαν συνεχή αύξηση βάρους ούτε ηπατική βλάβη όπως εκείνα στις δίαιτες υψηλές σε λιπαρά. Παρότι μια έντονα επεξεργασμένη, πλούσια σε υδατάνθρακες διατροφή δεν θεωρείται υγιεινή, στη συγκεκριμένη μελέτη προκάλεσε λιγότερη ηπατική βλάβη από τις δίαιτες με πολλά λιπαρά.
Η καλύτερη συνολική εικόνα υγείας καταγράφηκε στα ποντίκια που κατανάλωναν τροφή πλούσια σε δημητριακά ολικής άλεσης.
Σε ξεχωριστό πείραμα με παχύσαρκα ποντίκια, οι δίαιτες υψηλές σε λιπαρά και η κετογονική προκάλεσαν περαιτέρω αύξηση βάρους. Όταν όμως η κετογονική δίαιτα εμπλουτίστηκε με φυτικές ίνες, τα παχύσαρκα ποντίκια διατήρησαν πιο σταθερό βάρος και καλύτερους δείκτες υγείας σε σύγκριση με εκείνα που ακολουθούσαν κετογονική ή υψηλή σε λιπαρά δίαιτα χωρίς πρόσθετες ίνες.
Σημαντικό είναι ότι οι φυτικές ίνες δεν εμπόδισαν την κέτωση, στοιχείο κρίσιμο για περιπτώσεις όπου η κετογονική δίαιτα χρησιμοποιείται θεραπευτικά, όπως στην επιληψία.
Δεν υπάρχει «μαγική» δίαιτα
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η διατροφή είναι σύνθετο ζήτημα και δεν υπάρχει μία λύση που να ταιριάζει σε όλους. Όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας ή ανησυχούν για τη διατροφή τους θα πρέπει να συμβουλεύονται γιατρό ή διαιτολόγο, ώστε να διαμορφώνουν ένα εξατομικευμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο πλάνο.
Περισσότερες πληροφορίες: Umesh K Goand et al, Invited: Longitudinal Assessment of Diets with Varying Carbohydrate-to-Fat Ratios and Fiber Supplementation on Immunometabolic Markers, Liver Function, and Gut Microbiome, The Journal of Nutrition (2026). DOI: 10.1016/j.tjnut.2025.101285,
