Το παρθένο ελαιόλαδο θεωρείται ένας από τους θεμελιώδεις πυλώνες της μεσογειακής διατροφής και είναι ευρέως αναγνωρισμένο για τα καρδιαγγειακά και μεταβολικά οφέλη του για την υγεία. Ωστόσο, η άμεση επίδρασή του στον ανθρώπινο εγκέφαλο μέσω του πεπτικού συστήματος δεν είχε διερευνηθεί σε βάθος.
Μια νέα μελέτη με επικεφαλής ερευνητές από τη Μονάδα Ανθρώπινης Διατροφής στο Πανεπιστήμιο Rovira i Virgili (URV), το Ινστιτούτο Έρευνας Υγείας Pere Virgili (IISPV) και το CIBERobn αποκαλύπτει ότι το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην προστασία της γνωστικής λειτουργίας μέσω των επιδράσεών του στο εντερικό μικροβίωμα.
«Αυτή είναι η πρώτη προοπτική μελέτη σε ανθρώπους που αναλύει συγκεκριμένα τον ρόλο του ελαιολάδου στην αλληλεπίδραση μεταξύ του εντερικού μικροβιώματος και της γνωστικής λειτουργίας», εξηγεί ο Jiaqi Ni, πρώτος συγγραφέας του άρθρου και ερευνητής στο Τμήμα Βιοχημείας και Βιοτεχνολογίας του URV.
Για τη διεξαγωγή της μελέτης, η ερευνητική ομάδα εργάστηκε με δεδομένα από 656 άτομα ηλικίας μεταξύ 55 και 75 ετών που ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα και είχαν μεταβολικό σύνδρομο -ένα σύνολο παραγόντων κινδύνου που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων.
Αυτές οι πληροφορίες συλλέχθηκαν σε διάστημα δύο ετών στο πλαίσιο του έργου PREDIMED-Plus και περιελάμβαναν επίσης δεδομένα σχετικά με την κατανάλωση διαφορετικών τύπων ελαιολάδου (παρθένου και ραφιναρισμένου) από τους συμμετέχοντες και τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος, καθώς και μια παρακολούθηση που επεδίωκε να εντοπίσει τυχόν αλλαγές στη γνωστική τους λειτουργία. Η εργασία δημοσιεύεται στο περιοδικό Microbiome.
Βελτιωμένη γνωστική λειτουργία και πιο ποικιλόμορφη μικροχλωρίδα
Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν ότι τα άτομα που κατανάλωναν παρθένο ελαιόλαδο αντί για ραφιναρισμένο ελαιόλαδο εμφάνισαν βελτιωμένη γνωστική λειτουργία και μεγαλύτερη ποικιλομορφία στο εντερικό τους μικροβίωμα, το οποίο αποτελεί σημαντικό δείκτη της εντερικής και μεταβολικής υγείας. Αντίθετα, η κατανάλωση ραφιναρισμένου ελαιολάδου συσχετίστηκε με λιγότερο ποικιλόμορφη μικροχλωρίδα με την πάροδο του χρόνου.
Επιπλέον, οι ερευνητές εντόπισαν ένα γένος βακτηρίων στο μικροβίωμα, γνωστό ως Adlercreutzia, ως πιθανό δείκτη της ευεργετικής σχέσης μεταξύ της κατανάλωσης παρθένου ελαιολάδου και της διατήρησης της γνωστικής λειτουργίας. Τα ευρήματα των ερευνητών υποδηλώνουν ότι ορισμένα από τα οφέλη για τη λειτουργία του εγκεφάλου από την κατανάλωση αυτού του είδους ελαίου μπορεί να οφείλονται στην επίδρασή του στη σύνθεση του μικροβιώματος του εντέρου.
Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο πιο υγιεινό από το εξευγενισμένο ελαιόλαδο; Η κύρια διαφορά έγκειται στις διαδικασίες παραγωγής τους: το πρώτο λαμβάνεται αποκλειστικά μέσω μηχανικών διαδικασιών, ενώ το εξευγενισμένο ελαιόλαδο υφίσταται βιομηχανικές επεξεργασίες για την απομάκρυνση των ακαθαρσιών. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι επεξεργασίες υποβαθμίζουν επίσης τα φυσικά αντιοξειδωτικά, τις πολυφαινόλες, τις βιταμίνες και άλλες βιοδραστικές ενώσεις του ελαίου που είναι ευεργετικές για την υγεία. Εξ ου και η προειδοποίηση του Jiaqi Ni ότι «δεν έχουν όλα τα ελαιόλαδα οφέλη για τη γνωστική λειτουργία» και ότι θα πρέπει να στοχεύουμε στην κατανάλωση εξαιρετικά παρθένων ελαιολάδων αντί για εξευγενισμένα.
Η ποιότητα είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητα
Ευρήματα όπως αυτά προάγουν την κατανόησή μας για τους μηχανισμούς που συνδέουν την καρδιαγγειακή και γνωστική υγεία με το μικροβίωμα του εντέρου. Ο Jordi Salas-Salvadó, κύριος ερευνητής της μελέτης, υπογραμμίζει τη σημασία της ποιότητας του ελαιολάδου ως κεντρικού συστατικού της μεσογειακής διατροφής: «Αυτή η έρευνα ενισχύει την ιδέα ότι η ποιότητα του λίπους που καταναλώνουμε είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητα. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο όχι μόνο προστατεύει την καρδιά, αλλά μπορεί επίσης να βοηθήσει στη διατήρηση του εγκεφάλου κατά τη γήρανση».
Ο καθηγητής του URV επισημαίνει επίσης ότι το γεγονός ότι έχουν εντοπίσει ένα μικροβιακό προφίλ που παίζει ρόλο σε αυτά τα οφέλη «ανοίγει το δρόμο για νέες στρατηγικές πρόληψης βασισμένες στη διατροφή για τη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών».
Ταυτόχρονα, οι ερευνητές Nancy Babio και Stephanie Nishi, συν-διευθύντριες της μελέτης, επισημαίνουν τη σημασία των αποτελεσμάτων στο τρέχον πλαίσιο ενός γηράσκοντος πληθυσμού: «Σε μια εποχή που τα κρούσματα γνωστικής παρακμής και άνοιας αυξάνονται, τα ευρήματά μας τονίζουν τη σημασία της βελτίωσης της ποιότητας της διατροφής και, ειδικότερα, της ιεράρχησης του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου έναντι άλλων επεξεργασμένων εκδοχών ως μια αποτελεσματική, απλή και προσβάσιμη στρατηγική για την προστασία της υγείας του εγκεφάλου».
Περισσότερες πληροφορίες: Jiaqi Ni et al, Total and different types of olive oil consumption, gut microbiota, and cognitive function changes in older adults, Microbiome (2026). DOI: 10.1186/s40168-025-02306-4.
