Ζούμε σε μια από τις πιο ηλιόλουστες γωνιές της Ευρώπης. Ο ήλιος είναι μέρος της ταυτότητάς μας και της κουλτούρας μας. Δεν χρειάζεται να τον φοβόμαστε, χρειάζεται, όμως, να ξέρουμε τους κινδύνους. Το μοναδικό προϊόν που έχει αποδεδειγμένα τη μεγαλύτερη αντιγηραντική επίδραση στο δέρμα μας είναι το αντηλιακό -και επίσης παρέχει προστασία από τον καρκίνο.
Το SPF (Sun Protection Factor) που αναφέρει ένα αντηλιακό είναι ένα μετρήσιμο μέγεθος που προκύπτει από εργαστηριακή διαδικασία. Συγκεκριμένα, εκφράζει το λόγο της ελάχιστης δόσης ακτινοβολίας που απαιτείται για να προκληθεί ορατή ερύθρωση στο δέρμα με αντηλιακό, προς την αντίστοιχη δόση χωρίς αντηλιακό. Ένα αντηλιακό SPF 30 σημαίνει θεωρητικά ότι χρειάζεται 30 φορές περισσότερη UV-ακτινοβολία για να «καεί» το δέρμα σε σύγκριση με το απροστάτευτο δέρμα. Ωστόσο, αυτός ο ορισμός εφαρμόζεται υπό εργαστηριακές συνθήκες και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα στην καθημερινή χρήση.
Ο SPF μετρά αποκλειστικά την προστασία από τις ακτίνες UVB -το τμήμα της υπεριώδους ακτινοβολίας με μήκος κύματος 280–315 νανόμετρα. Αυτές ευθύνονται για τα ηλιακά εγκαύματα, επηρεάζουν άμεσα το DNA των κυττάρων του δέρματος και συνδέονται στενά με τον καρκίνο του δέρματος. Αλλά η ηλιακή ακτινοβολία δεν είναι μόνο UVB.
Εκτός από τις UVB, ο ήλιος εκπέμπει και ακτίνες UVA (315–400 νανόμετρα) -μεγαλύτερου μήκους κύματος, που διεισδύουν βαθύτερα στο δέρμα και δεν προκαλούν άμεσα έγκαυμα (γι’ αυτό και συχνά αγνοούνται). Ωστόσο, οι UVA συμβάλλουν στην πρόωρη φωτογήρανση (ρυτίδες, υποχρωματισμός, απώλεια ελαστικότητας), διεισδύουν μέσα από τζάμια και σύννεφα, παραμένουν σχετικά σταθερές καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μελανώματος.
Συνεπώς, ένα αντηλιακό που προστατεύει μόνο από την UVB δεν αρκεί. Μια ιστορική ειρωνεία ήταν ότι τα αντηλιακά της δεκαετίας του 1960 προστάτευαν αποκλειστικά από την UVB. Έτσι, οι χρήστες μπορούσαν να παραμένουν ώρες στον ήλιο χωρίς να καίγονται -εκτιθέμενοι όμως σε πολύ μεγαλύτερες δόσεις UVA από ό,τι θα λάμβαναν χωρίς αντηλιακό. Θεωρείται ότι αυτή η επιλεκτική προστασία συνέβαλε στην αύξηση των κρουσμάτων μελανώματος τις επόμενες δεκαετίες.
Για αυτόν τον λόγο η ένδειξη «Broad Spectrum» (ευρέος φάσματος) δεν είναι απλώς marketing, είναι ουσιαστικό κριτήριο επιλογής. Στην Ευρώπη, η προστασία UVA μετριέται μέσω ειδικών δοκιμών (PPD:-Persistent Pigment Darkening), ενώ στην Ασία χρησιμοποιείται ευρέως η κλίμακα PA+. Ένα ευρέος φάσματος αντηλιακό προστατεύει και από τους δύο τύπους ακτινοβολίας. Αυτό είναι το ελάχιστο που πρέπει να αναζητάτε στη συσκευασία.
Μη γραμμική κλίμακα: Ο αριθμός που παραπλανεί
Η πιο κοινή παρανόηση γύρω από το SPF είναι ότι η κλίμακά του είναι γραμμική. Ότι δηλαδή το SPF 50 προσφέρει διπλάσια προστασία από το SPF 25, ή ότι η διαφορά SPF 30 και SPF 50 ισοδυναμεί με 20 ποσοστιαίες μονάδες προστασίας. Τα πραγματικά νούμερα είναι αποκαλυπτικά:
| Δείκτης SPF | UVB που φιλτράρεται | UVB που διαπερνά |
|---|---|---|
| SPF 15 | ~93% | ~7% |
| SPF 30 | ~97% | ~3% |
| SPF 50 | ~98% | ~2% |
| SPF 100 | ~99% | ~1% |
Η διαφορά μεταξύ SPF 30 και SPF 50 δεν είναι 20%, αλλά μόλις 1% σε απόλυτη ακτινοβολία που αποκλείεται. Η κλίμακα είναι λογαριθμική, όχι γραμμική -κάθε υψηλότερος βαθμός αποδίδει φθίνουσα επιπλέον προστασία. Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη οπτική: το SPF 30 αφήνει να διαπεράσει 3% των UVB, ενώ το SPF 50 αφήνει 2%. Αυτό σημαίνει ότι το SPF 30 επιτρέπει στο δέρμα σας να δεχτεί 50% περισσότερη UVB ακτινοβολία σε σύγκριση με το SPF 50. Για κάποιον με πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, ατομικό ιστορικό καρκίνου του δέρματος ή παρατεταμένη ηλιακή έκθεση, αυτή η διαφορά γίνεται κλινικά σημαντική.
Χημικά και ανόργανα φίλτρα
Όλα τα αντηλιακά δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες φίλτρων UV:
Χημικά (οργανικά) φίλτρα -όπως η avobenzone (αβοβενζόνη), η oxybenzone (οξυβενζόνη) και η octinoxate (οκτινοξάτη)- απορροφούν την ακτινοβολία UV και τη μετατρέπουν σε θερμότητα. Είναι γενικά διάφανα στη χρήση, κοσμητικά ευχάριστα, αλλά ορισμένα εγείρουν ανησυχίες σχετικά με δερματική απορρόφηση και περιβαλλοντικές επιπτώσεις (ιδίως στους κοραλλιογενείς υφάλους). Επίσης, κάποια χημικά φίλτρα είναι φωτοασταθή -αποδομούνται με την έκθεση στο φως, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του προϊόντος με την πάροδο της ημέρας.
Φυσικά (ανόργανα) φίλτρα -κυρίως οξείδιο του ψευδαργύρου (zinc oxide) και διοξείδιο του τιτανίου (titanium dioxide). Αυτά λειτουργούν δημιουργώντας ένα φυσικό εμπόδιο που ανακλά και διασκορπίζει την ακτινοβολία. Είναι φωτοσταθερά, δεν απορροφώνται σημαντικά από το δέρμα και θεωρούνται ασφαλέστερα για ευαίσθητα δέρματα και βρέφη. Το μειονέκτημά τους ήταν παλαιότερα το λευκό ίχνος που αφήνουν στο δέρμα -σήμερα, με τη χρήση νανοσωματιδίων, αυτό έχει σε μεγάλο βαθμό αντιμετωπιστεί. Το οξείδιο του ψευδαργύρου είναι επίσης ένα από τα λίγα φίλτρα που καλύπτουν αποτελεσματικά και τις ακτίνες UVA1, του πιο «βαθιά διεισδυτικού» τμήματος.
Η ποσότητα
Εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο κεφάλαιο της ηλιοπροστασίας και το πιο παραβλεπόμενο. Ο δείκτης SPF μετριέται σε εργαστηριακές συνθήκες με εφαρμογή 2 mg αντηλιακού ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος. Στην πράξη, οι περισσότεροι άνθρωποι εφαρμόζουν το ένα τέταρτο έως το μισό αυτής της ποσότητας. Αυτό έχει συνέπειες για την πραγματική προστασία.
Οι επίσημες οδηγίες είναι σαφείς: για όλο το σώμα: περίπου 30 ml -όσο χωράει σε ένα σφηνάκι, για πρόσωπο και λαιμό. Ένα αντηλιακό SPF 50 που εφαρμόζεται σε μισή δόση μπορεί να αποδίδει στην πραγματικότητα προστασία ισοδύναμη SPF 10–15.
Εξίσου σημαντική είναι η ανανέωση κάθε δύο ώρες ή αμέσως μετά από κολύμπι και έντονη εφίδρωση. Κανένα αντηλιακό, ανεξαρτήτως SPF, δεν παρέχει προστασία για ολόκληρη την ημέρα με μία μόνο εφαρμογή. Σημειώστε επίσης ότι ο όρος «αδιάβροχο» έχει επίσημα καταργηθεί από τις ρυθμιστικές αρχές ανά τον κόσμο. Τα «water resistant» προϊόντα σημαίνουν αντοχή 40 ή 80 λεπτών στο νερό και όχι ατέλειωτη προστασία.
Η πρακτική συμβουλή είναι να επιλέξετε τουλάχιστον SPF 30 Broad Spectrum. Το SPF 50 είναι πιο συνετό για παιδιά, ανοιχτόχρωμα δέρματα, έντονη ηλιακή έκθεση ή για όσους γνωρίζουν ότι δεν θα εφαρμόσουν την ιδανική ποσότητα. Μην τσιγκουνεύεστε. Χρησιμοποιήστε την ποσότητα που απαιτείται. Εφαρμόστε 20–30 λεπτά πριν βγείτε στον ήλιο, ώστε τα φίλτρα να σταθεροποιηθούν στο δέρμα. Ανανεώστε κάθε δύο ώρες, ανεξαρτήτως βουτιών ή εφίδρωσης.
