Οι ξηροί καρποί είναι πλούσιοι σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, βιταμίνες, μέταλλα και θρεπτικά συστατικά που συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακών παθήσεων. Αν και περιέχουν αρκετό λίπος, αυτό είναι κυρίως ακόρεστο — δηλαδή ο τύπος λίπους που, σε αντίθεση με τα κορεσμένα λιπαρά, δεν αυξάνει τη χοληστερόλη στο αίμα. Τα καρύδια, ειδικότερα, αποτελούν πηγή φυτικών ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, τα οποία έχουν συνδεθεί με μειωμένο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων.
Οι ξηροί καρποί δίνουν 550 έως 720 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια, κυρίως από λίπος που στη μεγάλη του πλειονότητα είναι ακόρεστο. Τα φιστίκια Βραζιλίας και τα μακαντάμια είναι οι δύο εξαιρέσεις, με τα περισσότερα κορεσμένα και τις περισσότερες θερμίδες.
| Ανά 100 g | Θερμίδες (kcal) | Πρωτεΐνη (g) | Λίπος (g) | Κορεσμένα (g) | Υδατάνθρακες (g) | Φυτικές ίνες (g) | Σάκχαρα (g) | Τι ξεχωρίζει |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Κάσιους | 553 | 18,2 | 43,9 | 7,8 | 30,2 | 3,3 | 5,9 | Χαλκός 2,2 mg |
| Φιστίκια Αιγίνης | 560 | 20,2 | 45,3 | 5,9 | 27,2 | 10,6 | 7,7 | Κάλιο 1.025 mg |
| Αμύγδαλα | 579 | 21,2 | 49,9 | 3,8 | 21,6 | 12,5 | 4,4 | Βιταμίνη Ε 25,6 mg, οι περισσότερες ίνες |
| Φουντούκια | 628 | 15,0 | 60,8 | 4,5 | 16,7 | 9,7 | 4,3 | Βιταμίνη Ε 15 mg |
| Καρύδια | 654 | 15,2 | 65,2 | 6,1 | 13,7 | 6,7 | 2,6 | Φυτικά ωμέγα-3 (ALA) 9,1 g |
| Φιστίκια Βραζιλίας | 659 | 14,3 | 67,1 | 16,1 | 11,7 | 7,5 | 2,3 | Σελήνιο 1.917 μg |
| Μακαντάμια | 718 | 7,9 | 75,8 | 12,1 | 13,8 | 8,6 | 4,6 | Μονοακόρεστα περίπου 78% του λίπους |
Οι τιμές είναι για ωμούς, ανάλατους καρπούς από την αμερικανική βάση USDA FoodData Central (SR Legacy), ώστε όλες οι γραμμές να συγκρίνονται μεταξύ τους. Οι υδατάνθρακες περιλαμβάνουν τις φυτικές ίνες, όπως συνηθίζεται στις αμερικανικές βάσεις, ενώ οι ευρωπαϊκές τις αφαιρούν και για αυτό δίνουν στα καρύδια μόλις 3 g υδατανθράκων. Μια μερίδα 30 g, δηλαδή μια μικρή χούφτα, δίνει σύμφωνα με την ετικέτα από 165 έως 215 θερμίδες.
Ένα στοιχείο θέλει προσοχή. Ένα φιστίκι Βραζιλίας ζυγίζει περίπου 5 g και δίνει κατά μέσο όρο γύρω στα 96 μg σεληνίου, ενώ η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων όρισε το 2023 ως ανώτατο ασφαλές όριο τα 255 μg την ημέρα (EFSA 2023). Μια χούφτα 30 g φιστίκια Βραζιλίας δίνει περίπου 575 μg, δηλαδή πάνω από το διπλάσιο του ορίου, και η ίδια η EFSA σημειώνει ότι οι τακτικοί καταναλωτές τους είναι από τους λίγους που μπορεί να το ξεπεράσουν. Η περιεκτικότητα εξαρτάται από το έδαφος όπου μεγάλωσε το δέντρο (BfR) και διαφέρει πολύ από καρπό σε καρπό, γι’ αυτό τα φιστίκια Βραζιλίας τρώγονται ένα ή δύο τη φορά και όχι με τη χούφτα.
Τι πιστεύαμε παλιά
Παλιά ο λογαριασμός ήταν απλός, γιατί πολλές θερμίδες σημαίνουν πολύ βάρος και οι ξηροί καρποί έχουν πολλές θερμίδες. Οι θερμίδες κάθε τροφίμου υπολογίζονται ακόμη και σήμερα με τους συντελεστές που διαμόρφωσε στα τέλη του 19ου αιώνα ο Αμερικανός χημικός Wilbur Atwater, δηλαδή 4 θερμίδες για κάθε γραμμάριο πρωτεΐνης ή υδατάνθρακα και 9 για κάθε γραμμάριο λίπους. Το σύστημα αυτό δεν ρωτά από ποιο τρόφιμο έρχεται το λίπος, οπότε ένα γραμμάριο λίπους από αμύγδαλο μετρά όσο ένα γραμμάριο από βούτυρο.
Με αυτή τη λογική, οι ξηροί καρποί, που είναι 50% έως 75% λίπος, ήταν από τα πιο «παχυντικά» τρόφιμα που υπάρχουν και επιτρέπονταν ελάχιστα στα προγράμματα απώλειας βάρους (Mattes, 2015). Ο Richard Mattes, καθηγητής διατροφής στο Πανεπιστήμιο Purdue και ένας από τους ερευνητές που άλλαξαν αυτή την εικόνα, έλεγε το 2013 ότι αν ρωτούσε κανείς 20 ή 30 χρόνια νωρίτερα που ανήκουν οι ξηροί καρποί στη διατροφική πυραμίδα, οι περισσότεροι θα τους έβαζαν δίπλα στα γλυκά, δηλαδή στα τρόφιμα του «που και πού» (FoodNavigator, 2013).
Ειρωνικά, ο ίδιος ο Atwater είχε δει ότι ο οργανισμός δεν απορροφά το ίδιο από κάθε τρόφιμο. Στους «ειδικούς» συντελεστές που πρότεινε, η απορρόφηση της πρωτεΐνης κυμαινόταν από 20% έως 97% και των υδατανθράκων από 32% έως 98%, ανάλογα με το τρόφιμο (Novotny και συν., 2012). Στην πράξη όμως επικράτησαν οι απλοί, γενικοί συντελεστές, και με αυτούς γράφονται μέχρι σήμερα οι ετικέτες.
Η πρώτη ρωγμή στην κακή φήμη των ξηρών καρπών ήρθε από την καρδιά και όχι από τη ζυγαριά. Το 1993 ο Ισπανός γιατρός Joan Sabaté, στο Πανεπιστήμιο Loma Linda, έδειξε στο New England Journal of Medicine ότι τα καρύδια μειώνουν τη χοληστερόλη στο αίμα, αντίθετα με την τότε πεποίθηση ότι τα λιπαρά τους βλάπτουν (Loma Linda University Health). Η ερώτηση για το βάρος έμενε ανοιχτή ακόμη δεκαετία, και η απάντηση ήρθε όταν κάποιοι ερευνητές αποφάσισαν να μετρήσουν όχι τι τρώμε, αλλά τι αποβάλλουμε.
Οι θερμίδες της ετικέτας και οι θερμίδες που απορροφούμε
Από τους ολόκληρους ξηρούς καρπούς απορροφούμε 5% έως 25% λιγότερες θερμίδες από όσες γράφει η ετικέτα, ανάλογα με το είδος και την επεξεργασία, γιατί ένα μέρος του λίπους τους φεύγει με τα κόπρανα χωρίς να απορροφηθεί.
Το εύρημα ήρθε από το Κέντρο Έρευνας Διατροφής του αμερικανικού Υπουργείου Γεωργίας (USDA) στο Beltsville, όπου ο φυσιολόγος David Baer και η Janet Novotny, φυσιολόγος και μαθηματικός, βελτίωσαν τη μέθοδο του Atwater. Οι εθελοντές έτρωγαν για μερικές εβδομάδες μια αυστηρά ελεγχόμενη διατροφή, μία φορά χωρίς ξηρούς καρπούς και μία με, και μάζευαν όλα τα ούρα και τα κόπρανά τους. Οι ερευνητές μέτρησαν τις θερμίδες σε ό,τι μπήκε και σε ό,τι βγήκε, και από τη διαφορά ανάμεσα στις δύο περιόδους υπολόγισαν πόσες θερμίδες κράτησε ο οργανισμός από τον ξηρό καρπό. Η Novotny λέει ότι έτσι μπόρεσαν να «tease out the caloric value of a single target food» (FoodNavigator, 2016).
Η πρώτη μεγάλη έκπληξη ήταν τα αμύγδαλα. Σε 18 υγιείς άνδρες και γυναίκες, μια μερίδα 28 γραμμαρίων έδωσε 129 θερμίδες, ενώ οι συντελεστές του Atwater προέβλεπαν 168 έως 170, δηλαδή το σώμα πήρε περίπου 24% λιγότερες θερμίδες από όσες γράφει η ετικέτα (Novotny και συν., 2012). Στις ειδήσεις το εύρημα κυκλοφόρησε συχνά ως «32% λιγότερες θερμίδες», όμως το 32% είναι πόσο υπερεκτιμά η ετικέτα τις θερμίδες και όχι πόσες λιγότερες παίρνουμε. Τη μελέτη χρηματοδότησαν το USDA και το Almond Board of California, ο φορέας των καλιφορνέζων παραγωγών αμυγδάλου.
Γιατί χάνονται αυτές οι θερμίδες; Ο Ηράκλειτος έγραφε ότι «φύσις κρύπτεσθαι φιλεῖ», η φύση αγαπά να κρύβεται, και στους ξηρούς καρπούς το λίπος κρύβεται κυριολεκτικά, κλεισμένο μέσα σε κύτταρα με σκληρά τοιχώματα από φυτικές ίνες. Το μάσημα σπάει μόνο ένα μέρος των κυττάρων και όσα μένουν κλειστά περνούν από το λεπτό έντερο, όπου γίνεται η απορρόφηση, με το λίπος ακόμη μέσα τους. Ο Baer το εξήγησε με μια φράση για τις ίνες του τοιχώματος, «We can’t digest that fiber until it gets into the lower digestive tract» (FoodNavigator, 2012).
Το 2016 η ίδια ομάδα έδειξε ότι μετράει και η επεξεργασία. Σε 18 εθελοντές που έτρωγαν 42 g αμύγδαλα την ημέρα, κάθε φορά σε άλλη μορφή, τα ολόκληρα ωμά αμύγδαλα έδωσαν 25% λιγότερες θερμίδες από την ετικέτα, τα καβουρδισμένα 19%, τα καβουρδισμένα και ψιλοκομμένα 17%, ενώ το βούτυρο αμυγδάλου έδωσε όσες προέβλεπε ο Atwater (Gebauer και συν., 2016). Οι ερευνητές μέτρησαν και τη δύναμη που χρειάζεται για να σπάσει το αμύγδαλο και βρήκαν ότι το καβούρδισμα το κάνει πιο εύθρυπτο, οπότε σπάει σε μικρότερα κομμάτια και ελευθερώνει περισσότερο λίπος, ενώ το άλεσμα σπάει σχεδόν όλα τα κύτταρα πριν καν φτάσει το αμύγδαλο στο στόμα. Η περίληψη της μελέτης κλείνει με τη φράση ότι οι θερμίδες που απορροφούμε είναι «dependent on the form in which they are consumed».
Η ίδια μέθοδος εφαρμόστηκε στα καρύδια, στα κάσιους και στα φιστίκια Αιγίνης. Τα καρύδια έδωσαν 146 θερμίδες αντί για 185 ανά 28 g (Baer και συν., 2016), τα κάσιους 137 θερμίδες, δηλαδή 16% λιγότερες από την ετικέτα (Baer και Novotny, 2019), ενώ τα φιστίκια Αιγίνης μόλις 5% λιγότερες (Baer και συν., 2012). Κάθε μελέτη χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από τους παραγωγούς του καρπού που εξέταζε, όπως δείχνει ο πίνακας.
| Καρπός και μορφή | Μετρημένες θερμίδες ανά 28 g (kcal) | Λιγότερες από την ετικέτα | Εθελοντές | Χρηματοδότηση |
|---|---|---|---|---|
| Αμύγδαλα ολόκληρα, ωμά (2016) | 124 | 25% | 18 | USDA, Almond Board of California |
| Αμύγδαλα ολόκληρα (2012) | 129 | περίπου 24% | 18 | USDA, Almond Board of California |
| Καρύδια | 146 | 21% | 18 | USDA, California Walnut Commission |
| Αμύγδαλα ολόκληρα, καβουρδισμένα | 136 | 19% | 18 | USDA, Almond Board of California |
| Αμύγδαλα ψιλοκομμένα, καβουρδισμένα | 141 | 17% | 18 | USDA, Almond Board of California |
| Κάσιους | 137 | 16% | 18 | Global Cashew Council, INC |
| Φιστίκια Αιγίνης | 151 | 5% | 16 | USDA, Paramount Farms |
| Βούτυρο αμυγδάλου | 183 | καμία σημαντική διαφορά | 18 | USDA, Almond Board of California |
Οι 28 g είναι η αμερικανική μερίδα της μίας ουγγιάς. Για τα αμύγδαλα του 2016 οι θερμίδες ανά 28 g τις υπολογίσαμε εμείς από τις θερμίδες ανά γραμμάριο που δίνει η μελέτη, και για τα φιστίκια Αιγίνης από τα 5,40 kcal ανά γραμμάριο.
Δύο προφυλάξεις χρειάζονται. Οι μελέτες αυτές έγιναν σε λίγους υγιείς ενήλικες, άνδρες και γυναίκες μαζί, πολύ λίγους για να πουν αν το αποτέλεσμα διαφέρει ανάμεσα στα δύο φύλα. Και είναι όλες από ένα εργαστήριο και με χρήματα της βιομηχανίας, αν και το κεντρικό τους εύρημα, ότι με τους ολόκληρους καρπούς χάνεται λίπος στα κόπρανα, έχει βρεθεί και από άλλες ομάδες, όπως του Mattes με αμύγδαλα και αράπικα φιστίκια (Traoret και συν., 2008). Μια συστηματική ανασκόπηση 21 μελετών από το Πανεπιστήμιο του Wollongong κατέληξε ότι οι απορροφήσιμες θερμίδες ήταν σταθερά λιγότερες από όσες προβλέπει ο Atwater σε όλους τους καρπούς που έχουν μελετηθεί (Nikodijevic και συν., 2023). Για τα φουντούκια, τα μακαντάμια και τα φιστίκια Βραζιλίας δεν έχει δημοσιευθεί, απ’ όσο γνωρίζουμε, αντίστοιχη μέτρηση σε ανθρώπους.
Τι έδειξαν οι μελέτες για το βάρος
Όσοι τρώνε περισσότερους ξηρούς καρπούς δεν παχαίνουν περισσότερο, και στις μεγάλες μελέτες παρακολούθησης παίρνουν μάλιστα λίγο λιγότερο βάρος με τα χρόνια. Το «λίγο» είναι σημαντικό, γιατί οι διαφορές μετριούνται σε γραμμάρια και όχι σε κιλά.
Η ευρωπαϊκή μελέτη EPIC-PANACEA παρακολούθησε 373.293 άνδρες και γυναίκες από 10 χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, για πέντε χρόνια (Freisling και συν., 2018). Οι συμμετέχοντες πήραν κατά μέσο όρο 2,1 κιλά, και όσοι έτρωγαν τους περισσότερους ξηρούς καρπούς πήραν 70 γραμμάρια λιγότερα από όσους δεν έτρωγαν καθόλου, με 5% μικρότερο κίνδυνο να γίνουν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Το βάρος στο τέλος το δήλωναν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, και στη χρηματοδότηση συμμετείχε και το Διεθνές Συμβούλιο Ξηρών Καρπών (INC).
Στις ΗΠΑ, ερευνητές του Harvard εξέτασαν σχεδόν 145.000 επαγγελματίες υγείας, 27.521 άνδρες και 117.364 γυναίκες, για 20 έως 24 χρόνια (Liu και συν., 2019). Οι ενήλικες αυτοί έπαιρναν κατά μέσο όρο 320 γραμμάρια το χρόνο, όμως όσοι αύξησαν τους ξηρούς καρπούς κατά μισή μερίδα την ημέρα, δηλαδή 14 γραμμάρια, έπαιρναν κάθε τετραετία 190 γραμμάρια λιγότερα από όσους δεν άλλαξαν συνήθειες. Η διαφορά ήταν μεγαλύτερη στα καρύδια και στους άλλους καρπούς δέντρων (περίπου 370 γραμμάρια) και μικρότερη στα αράπικα φιστίκια (150 γραμμάρια), και φάνηκε κυρίως όταν οι ξηροί καρποί έπαιρναν τη θέση του κόκκινου κρέατος, των αλλαντικών, των τηγανητών πατατών και των πατατάκιων. Η υπεύθυνη της μελέτης Deirdre Tobias σημείωσε ότι οι ξηροί καρποί συνδέονται «with less long-term weight gain, despite being calorically dense» (NutraIngredients, 2019). Ο βιοστατιστικός Stephen Burgess του Cambridge θύμισε όμως ότι μια τέτοια μελέτη συγκρίνει ανθρώπους που επέλεξαν να τρώνε ξηρούς καρπούς με ανθρώπους που δεν επέλεξαν, και δεν λέει τι θα γινόταν αν ένας άνθρωπος άρχιζε ξαφνικά να τους τρώει. Η μελέτη περιλάμβανε και τα δύο φύλα, αλλά η περίληψη δίνει κοινά αποτελέσματα, ενώ οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως λευκοί με καλό εισόδημα, κάτι που οι ίδιοι οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ως περιορισμό.
Αυτό το κενό έρχονται να καλύψουν οι τυχαιοποιημένες δοκιμές, όπου οι ερευνητές αποφασίζουν ποιος θα φάει ξηρούς καρπούς. Η μεγαλύτερη ανασκόπηση, από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο, συγκέντρωσε 86 τέτοιες δοκιμές με 5.873 συμμετέχοντες και έξι μελέτες παρακολούθησης με 569.910 ανθρώπους (Nishi και συν., 2021). Στις δοκιμές, όσοι έτρωγαν ξηρούς καρπούς ζύγιζαν στο τέλος κατά μέσο όρο 90 γραμμάρια περισσότερα από όσους δεν έτρωγαν, διαφορά που δεν είναι στατιστικά σημαντική, με βαθμό βεβαιότητας «υψηλό». Στις μελέτες παρακολούθησης, οι καταναλωτές ξηρών καρπών είχαν 7% μικρότερη συχνότητα υπέρβαρου και παχυσαρκίας, με βαθμό βεβαιότητας «μέτριο». Η περίληψη κλείνει με τη φράση ότι ο φόβος πως οι ξηροί καρποί παχαίνουν «appears unwarranted».
Μια δεύτερη μετα-ανάλυση, 55 δοκιμών, δεν βρήκε αλλαγή στο βάρος, στον Δείκτη Μάζας Σώματος ή στη μέση, είτε οι συμμετέχοντες έπαιρναν οδηγία να βγάλουν άλλα τρόφιμα είτε όχι (Guarneiri και Cooper, 2021). Σε επιστολή προς το περιοδικό, άλλοι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι δοκιμές κράτησαν κατά μέσο όρο μόλις 14 εβδομάδες, ενώ η σύσταση είναι να τρώμε ξηρούς καρπούς διά βίου (επιστολή στο Advances in Nutrition).
Πού πηγαίνουν λοιπόν οι θερμίδες; Ο Mattes τις έχει λογαριάσει σε ανασκόπησή του (Mattes, 2008). Το μεγαλύτερο μέρος, 65% έως 75%, το «σβήνει» η ίδια η όρεξη, γιατί οι ξηροί καρποί χορταίνουν και αυθόρμητα τρώμε λιγότερο στα επόμενα γεύματα. Αν φάτε ένα σνακ 100 θερμίδων από ξηρούς καρπούς το πρωί, θα φάτε πιθανότατα 66 έως 75 θερμίδες λιγότερες μέχρι το βράδυ, χωρίς να το προσπαθήσετε (FoodNavigator, 2013). Άλλο 5% έως 15% χάνεται στα κόπρανα, όπως είδαμε, και μικρό μέρος ίσως καίγεται λόγω ελαφρά αυξημένης καύσης, αν και αυτό το τρίτο εύρημα είναι το πιο αβέβαιο. Ακόμη και ο ίδιος όμως προειδοποιεί, «I’m not saying you can eat nuts with impunity» (FoodNavigator, Μάιος 2013).
Όταν κάνεις δίαιτα
Σε δίαιτα με μετρημένες θερμίδες, όσοι έτρωγαν αμύγδαλα έχασαν στο τέλος περίπου όσο βάρος έχασαν όσοι έτρωγαν άλλα σνακ ίδιων θερμίδων. Οι ξηροί καρποί, δηλαδή, δεν χαλάνε μια δίαιτα, αλλά ούτε την κάνουν μόνοι τους πιο αποτελεσματική.
Η πρώτη δοκιμή, το 2003, έδωσε θεαματικό αποτέλεσμα. Εξήντα πέντε υπέρβαροι και παχύσαρκοι ενήλικες έκαναν για 24 εβδομάδες δίαιτα με υγρά γεύματα, και οι μιισοί πρόσθεταν 84 g αμύγδαλα την ημέρα ενώ οι άλλοι ίδιες θερμίδες από αμυλούχα τρόφιμα (Wien και συν., 2003). Η ομάδα των αμυγδάλων έχασε το 18% του βάρους της έναντι 11% και το 30% του λίπους της έναντι 20%. Στους συγγραφείς ήταν όμως και ο Sabaté, ο ερευνητής που έχει συνδέσει το όνομά του με τα οφέλη των ξηρών καρπών, και τη μελέτη στήριξε εν μέρει το Almond Board of California (Loma Linda University). Επιπλέον, τα 84 g είναι τριπλάσια μερίδα και η ομάδα σύγκρισης διάλεγε μόνη της τα αμυλούχα από έναν κατάλογο, οπότε δεν ξέρουμε πόσο ακριβώς έτρωγε.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμή έδειξε το αντίθετο στην αρχή. Στο Πανεπιστήμιο Temple, 123 υπέρβαροι και παχύσαρκοι έκαναν δίαιτα για 18 μήνες, οι μιισοί με αμύγδαλα και οι μιισοί χωρίς καθόλου ξηρούς καρπούς (Foster και συν., 2012). Στους έξι μήνες η ομάδα των αμυγδάλων είχε χάσει 5,5 κιλά και η άλλη 7,4, όμως στους 18 μήνες, όταν και οι δύο είχαν ξαναπάρει κάποιο βάρος, η διαφορά είχε χαθεί, και η ομάδα των αμυγδάλων είχε καλύτερη χοληστερόλη. Και αυτή τη μελέτη τη στήριξε το Almond Board, και αυτό κάνει το αρχικό αποτέλεσμα πιο αξιόπιστο, αφού δεν ευνοούσε τον χρηματοδότη. Το συμπέρασμα του επικεφαλής, Gary Foster, ήταν μετρημένο, «Nuts, and in this case almonds, shouldn’t be on the ‘do not eat’ list», υπό τον όρο ότι η μερίδα είναι ελεγχόμενη (Health24, 2012).
Η πιο πρόσφατη και μεγαλύτερη δοκιμή έγινε στην Αυστραλία. Εκατόν σαράντα υπέρβαροι και παχύσαρκοι ενήλικες έκοψαν το 30% των θερμίδων τους για τρεις μήνες και μετά προσπάθησαν για έξι μήνες να κρατήσουν το νέο βάρος, και 106 από αυτούς ολοκλήρωσαν τους εννέα μήνες (Carter και συν., 2023). Το 15% των θερμίδων τους το έπαιρναν οι μιισοί από αμύγδαλα και οι άλλοι από σνακ με υδατάνθρακες. Στους τρεις μήνες και οι δύο ομάδες είχαν χάσει ακριβώς 7,0 κιλά, και στη φάση της συντήρησης έχασαν ακόμη 1,1 και 1,3 κιλά αντίστοιχα, χωρίς ουσιαστική διαφορά. Οι συγγραφείς γράφουν ότι η δίαιτα με αμύγδαλα έδωσε «weight loss and weight loss maintenance comparable» με τη δίαιτα χωρίς ξηρούς καρπούς, ενώ βελτίωσε περισσότερο ορισμένα κλάσματα των λιποπρωτεϊνών του αίματος. Χρηματοδότης ήταν ξανά το Almond Board of California.
Η τριλογία αυτή δείχνει κάτι που οι επικεφαλίδες συχνά προσπερνούν. Μια δίαιτα αδυνατίζει επειδή κόβει θερμίδες, και οι ξηροί καρποί μπορούν να χωρέσουν μέσα σε αυτές τις θερμίδες χωρίς να χαλάσουν το αποτέλεσμα, δίνοντας ταυτόχρονα καλύτερα λιπίδια. Στη μετα-ανάλυση της Nishi, μάλιστα, οι δοκιμές όπου οι συμμετέχοντες έκαναν δίαιτα έδωσαν καλύτερα αποτελέσματα στο βάρος όταν περιλάμβαναν ξηρούς καρπούς, σύμφωνα με την περίληψη του αυστραλιανού οργανισμού Nuts for Life, που ανήκει στον κλάδο των ξηρών καρπών (Nuts for Life). Καμία από τις τρεις δοκιμές με αμύγδαλα δεν ανέφερε, από όσο βρήκαμε, ξεχωριστά αποτελέσματα για άνδρες και γυναίκες.
Δεν απορροφούμε όλοι το ίδιο
Οι μέσοι όροι κρύβουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους. Στη μελέτη για τα κάσιους, η ίδια μερίδα των 28 g έδωσε σε έναν εθελοντή 105 θερμίδες και σε άλλον 151, δηλαδή ο δεύτερος πήρε από τα ίδια κάσιους 44% περισσότερες θερμίδες από τον πρώτο (Baer και Novotny, 2019). Στα αμύγδαλα του 2012 η διασπορά ήταν παρόμοια, περίπου 22 θερμίδες πάνω ή κάτω από τον μέσο όρο ανά μερίδα (Novotny και συν., 2012).
Ένας από τους λόγους είναι το μάσημα. Στο εργαστήριο του Mattes, 13 νέοι ενήλικες έφαγαν 55 g αμύγδαλα μασώντας κάθε μπουκιά 10, 25 ή 40 φορές, σε τρεις διαφορετικές περιόδους (Cassady και συν., 2009). Με τις 10 μασήσεις έβγαινε στα κόπρανα σημαντικά περισσότερο λίπος, και όλοι ανεξαιρέτως έχαναν περισσότερη ενέργεια όταν μάσαγαν λίγο παρά όταν μάσαγαν πολύ. Το πολύ μάσημα όμως έκοβε και περισσότερο την πείνα τις επόμενες τρεις ώρες, οπότε ότι χάνει κανείς σε απορρόφηση το κερδίζει σε χόρταση. Ο Mattes σημείωσε αργότερα ότι ο καθένας έχει τις δικές του συνήθειες στο μάσημα, που δύσκολα αλλάζουν (News-Medical, 2013).
Η ίδια διασπορά υπάρχει και στην όρεξη. Ανάλογα με τη μελέτη και τον άνθρωπο, η αυθόρμητη μείωση των υπόλοιπων γευμάτων έφτανε έως και το 100% των θερμίδων των καρπών, με μέσο όρο το 65% έως 75% (Mattes, 2008), ενώ η αύξηση του λίπους στα κόπρανα κυμάνθηκε από 5% έως πάνω από 20% από μελέτη σε μελέτη (Tan και συν., 2014). Αυτό εξηγεί γιατί κάποιοι τρώνε καθημερινά ξηρούς καρπούς χωρίς να παχαίνουν και άλλοι βλέπουν τη ζυγαριά να ανεβαίνει.
Υπάρχει όμως ένα κενό. Καμία μελέτη δεν επανέλαβε τη μέτρηση στον ίδιο άνθρωπο δύο φορές, οπότε δεν ξέρουμε πόσο από την απόσταση ανάμεσα στις 105 και στις 151 θερμίδες είναι μόνιμη διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους και πόσο απλή διακύμανση από εβδομάδα σε εβδομάδα. Για τον αναγνώστη αυτό σημαίνει κάτι πρακτικό, ότι δεν μπορεί να ξέρει το δικό του νούμερο, γι’ αυτό το ασφαλές είναι να βλέπει τις θερμίδες της ετικέτας ως το ανώτατο όριο και όχι να στηρίζεται στην έκπτωση.
Ξεχωρίζουν κάποιοι ξηροί καρποί;
Για όποιον προσέχει το βάρος του, ξεχωρίζουν τα ολόκληρα αμύγδαλα και τα καρύδια, γιατί έχουν τη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στις θερμίδες της ετικέτας και σε όσες τελικά απορροφούμε. Η διαφορά ανάμεσα στους καρπούς είναι όμως μικρότερη από τη διαφορά ανάμεσα στο να μετράτε τη μερίδα και στο να τρώτε από τη σακούλα.
- Αμύγδαλα. Τα ολόκληρα ωμά δίνουν ένα τέταρτο λιγότερες θερμίδες από την ετικέτα και έχουν τις περισσότερες φυτικές ίνες και σχεδόν την περισσότερη πρωτεΐνη από τους καρπούς του πίνακα. Είναι και ο καρπός με τις περισσότερες δοκιμές σε δίαιτα, όλες όμως με χρήματα των παραγωγών.
- Καρύδια. Δίνουν 21% λιγότερες θερμίδες από την ετικέτα και στη μελέτη του Harvard είχαν τη ισχυρότερη σύνδεση με λιγότερη αύξηση βάρους. Είναι επίσης η μόνη σημαντική φυτική πηγή ωμέγα-3 ανάμεσα στους ξηρούς καρπούς.
- Κάσιους και φιστίκια Αιγίνης. Έχουν τις λιγότερες θερμίδες στα 100 g. Τα κάσιους δίνουν 16% λιγότερες θερμίδες από την ετικέτα αλλά έχουν τις λιγότερες ίνες, ενώ τα φιστίκια Αιγίνης έχουν πολλές ίνες και πρωτεΐνη αλλά η ετικέτα τους είναι σχεδόν ακριβής, με μόλις 5% διαφορά.
- Αράπικα φιστίκια. Είναι όσπρια και όχι καρποί δέντρων, αλλά συμπεριφέρονται παρόμοια, γιατί τα ολόκληρα φιστίκια αφήνουν περισσότερο λίπος στα κόπρανα από το φυστικοβούτυρο, το λάδι ή το αλεύρι τους (Traoret και συν., 2008). Στη μελέτη του Harvard η σύνδεσή τους με το βάρος ήταν η ασθενέστερη.
- Φουντούκια, μακαντάμια και φιστίκια Βραζιλίας. Δεν έχουν μετρηθεί οι θερμίδες που απορροφούμε από αυτούς. Τα μακαντάμια και τα φιστίκια Βραζιλίας έχουν τις περισσότερες θερμίδες και τα περισσότερα κορεσμένα, ενώ τα φιστίκια Βραζιλίας περιορίζονται ούτως ή άλλως σε ένα ή δύο την ημέρα εξαιτίας του σεληνίου.
Η μορφή μετράει όσο και το είδος. Το βούτυρο αμυγδάλου δίνει όλες τις θερμίδες της ετικέτας, το καβούρδισμα και το ψιλόκομμα μικραίνουν την απόσταση από την ετικέτα, και το αλάτι, το μέλι ή η επικάλυψη σοκολάτας προσθέτουν όσα δεν χρειάζεται κανείς.
Τι να κάνετε αν θέλετε να χάσετε βάρος
Η έρευνα στηρίζει μια συγκεκριμένη συνήθεια, μια μικρή χούφτα ολόκληρους ξηρούς καρπούς την ημέρα στη θέση κάποιου άλλου σνακ. Ο καθοριστικός όρος είναι η αντικατάσταση, γιατί στη μελέτη του Harvard το μεγαλύτερο όφελος φάνηκε όταν οι ξηροί καρποί έδιοξαν τα πατατάκια, τις τηγανητές πατάτες και τα αλλαντικά, και όχι όταν προστέθηκαν απλώς στην καθημερινή διατροφή.
Μετρήστε τη μερίδα μία φορά με τη ζυγαριά της κουζίνας, ώστε να ξέρετε πώς μοιάζει στην παλάμη σας. Μια μερίδα 28 έως 30 g είναι περίπου 23 αμύγδαλα, 7 ολόκληρα καρύδια ή 49 φιστίκια Αιγίνης, ενώ από τα φιστίκια Βραζιλίας αρκούν ένα ή δύο. Βάλτε τη μερίδα σε ένα μικρό μπολ και κλείστε τη σακούλα, γιατί οι ξηροί καρποί χορταίνουν αργά και η δεύτερη χούφτα έρχεται πριν φτάσει το σήμα ότι χορτάσατε. Ένα ρητό που αποδίδεται στον Ιπποκράτη λέει «πᾶν τὸ πολὺ τῇ φύσει πολέμιον», και ισχύει ιδιαίτερα για ένα τρόφιμο που είναι υγιεινό στη χούφτα και παχυντικό στη σακούλα.
Προτιμήστε ολόκληρους καρπούς, ωμούς ή ελαφρά καβουρδισμένους, χωρίς αλάτι, ζάχαρη ή μέλι. Το βούτυρο ξηρών καρπών είναι θρεπτικό, αλλά δίνει όλες τις θερμίδες της ετικέτας, και η συμβουλή του Mattes γι’ αυτό είναι σύντομη, «If your main concern is body weight, eat whole nuts» (FoodNavigator, 2013). Αν μετράτε θερμίδες, χρησιμοποιήστε τον αριθμό της ετικέτας ως ανώτατο όριο. Για ολόκληρα αμύγδαλα και καρύδια οι πραγματικές θερμίδες είναι πιθανότατα ένα πέμπτο μέχρι ένα τέταρτο λιγότερες, δηλαδή περίπου 35 έως 45 θερμίδες λιγότερες ανά μερίδα, όμως αυτό δεν είναι άδεια για δεύτερη χούφτα.
Και οι ίδιοι οι ερευνητές; Ο Joan Sabaté, που υπογράφει τη δοκιμή του 2003 και την ευρωπαϊκή EPIC-PANACEA, έχει πει ότι κρατάει πάντα καρύδια, αμύγδαλα και φουντούκια στο σπίτι και κάθε πρωί ρίχνει μερικές χούφτες στο μπλέντερ μαζί με φρούτα (Business Insider, 2024). Είναι από τους πιο γνωστούς υπέρμαχους των ξηρών καρπών, όμως η επιλογή του δείχνει πώς διαβάζει ο ίδιος τα δεδομένα του.
Για άτομα με αλλεργία στους ξηρούς καρπούς ή ειδικές διατροφικές ανάγκες, η επιλογή και η ποσότητα συζητούνται με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο.























