Το πολύ υψηλό ή χαμηλό σάκχαρο στο αίμα μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές. Η διαχείριση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, ώστε να παραμένουν εντός του εύρους-στόχου, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη ή την καθυστέρηση των επιπτώσεων του διαβήτη.
Οι περισσότεροι άνθρωποι με διαβήτη τύπου 2 γνωρίζουν ότι ορισμένες τροφές -ιδιαίτερα εκείνες με υδατάνθρακες- μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, αλλά αυτό που πολλοί άνθρωποι μπορεί να μην συνειδητοποιούν είναι ότι ο χρόνος των γευμάτων παίζει επίσης ζωτικό ρόλο στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα στον διαβήτη. Η κατανάλωση τακτικών γευμάτων και σνακ με σταθερή ποσότητα υδατανθράκων την ίδια ώρα κάθε μέρα διατηρεί σταθερά τα επίπεδα ενέργειας και ελέγχου του σακχάρου στο αίμα σε άτομα με διαβήτη. Η κατανάλωση τακτικών γευμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για άτομα με διαβήτη τύπου 1 και για άτομα με τύπου 2 που λαμβάνουν παραδοσιακή ινσουλινοθεραπεία ή από του στόματος φάρμακα μείωσης της γλυκόζης. Η παράλειψη γευμάτων ή σνακ κατά τη διάρκεια αυτών των αγωγών θέτει ένα άτομο σε κίνδυνο για χαμηλό σάκχαρο στο αίμα, μια πάθηση γνωστή ως υπογλυκαιμία.
Όχι μόνο θα αισθάνεστε αδιαθεσία όταν το σάκχαρό σας στο αίμα είναι χαμηλό -τρέμουλο, εφίδρωση, ζάλη, πείνα- αλλά αν συμβαίνει συχνά, οι επιπλέον θερμίδες που απαιτούνται για τη διόρθωσή του μπορεί τελικά να προκαλέσουν αύξηση βάρους.
Το χαμηλό σάκχαρο στο αίμα μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ωστόσο, τα άτομα που δεν καταναλώνουν τακτικά γεύματα και σνακ καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στο να εμφανίσουν χαμηλό σάκχαρο στο αίμα τη νύχτα. Αυτό είναι γνωστό ως νυχτερινή υπογλυκαιμία. Το χαμηλό σάκχαρο στο αίμα κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνο, καθώς μπορεί να μην το συνειδητοποιήσετε, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο περαιτέρω επεισοδίων και να σας κάνει να νιώθετε κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην έχετε κανένα αισθητό σύμπτωμα -γνωστό ως έλλειψη επίγνωσης της υπογλυκαιμίας. Αυτό είναι πιο πιθανό να συμβεί όταν έχετε συχνά υπογλυκαιμία, διαβήτη για περισσότερα από πέντε χρόνια ή λαμβάνετε ορισμένα φάρμακα για υψηλή αρτηριακή πίεση. Το να έχετε χαμηλό σάκχαρο στο αίμα κατά τη διάρκεια της ημέρας χωρίς να το συνειδητοποιείτε μπορεί επίσης να είναι δυνητικά επικίνδυνο -ειδικά κατά την άσκηση ή την οδήγηση.
Χρόνος Γεύματος
Ενώ ο χρόνος των γευμάτων και των σνακ στον διαβήτη είναι σημαντικός, δεν υπάρχει μια ενιαία σύσταση για τον χρόνο των γευμάτων. Αυτό συμβαίνει επειδή ο καθένας έχει διαφορετικούς τρόπους ζωής, διατροφικές ανάγκες και ανησυχίες για την υγεία.
Πρωινό. Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η κατανάλωση ενός υγιεινού πρωινού μετά το ξύπνημα ωφελεί τα άτομα με διαβήτη. Ένα ισορροπημένο πρωινό όχι μόνο σας βοηθά να αισθάνεστε χορτάτοι καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, αλλά μπορεί επίσης να βοηθήσει στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα.
Η κατανάλωση ενός μεγαλύτερου πρωινού ακολουθούμενου από μικρότερα γεύματα για μεσημεριανό και βραδινό έχει συνδεθεί με απώλεια βάρους, μείωση του σακχάρου στο αίμα και τις μειωμένες απαιτήσεις ινσουλίνης σε άτομα με διαβήτη τύπου 2. Η παράλειψη του πρωινού, από την άλλη πλευρά, έχει συνδεθεί με υψηλότερα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
Για παράδειγμα, μια μελέτη σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 διαπίστωσε ότι η παράλειψη του πρωινού αύξησε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα κατά τη διάρκεια του απογεύματος και της νύχτας, με αποτέλεσμα μια συνολικά υψηλότερη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα 24 ωρών. Είναι ενδιαφέρον ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στην πρόσληψη θερμίδων μεταξύ εκείνων που έτρωγαν και εκείνων που παραλείπουν το πρωινό. Αυτό υποδηλώνει ότι όσοι παρέλειπαν το πρωινό κατανάλωναν περισσότερες θερμίδες αργότερα μέσα στην ημέρα για να αντισταθμίσουν την παράλειψη του πρωινού, προκαλώντας αιχμές σακχάρου στο αίμα. Μια άλλη μελέτη συνέδεσε την παράλειψη του πρωινού με την παχυσαρκία μεταξύ ατόμων με διαβήτη τύπου 2.
Μεσημεριανό και δείπνο. Η κατανάλωση ενός ισορροπημένου μεσημεριανού και βραδινού με την ίδια ποσότητα υδατανθράκων κάθε μέρα συνιστάται γενικά για να διατηρείτε σταθερά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και ενέργειας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό εάν λαμβάνετε ινσουλίνη ή από του στόματος φάρμακα για τον διαβήτη, επειδή το σάκχαρό σας στο αίμα μπορεί να μειωθεί όταν παραλείπετε ή καθυστερείτε ένα γεύμα.Ενώ δεν υπάρχουν καθορισμένες συστάσεις για τον ακριβή χρόνο των γευμάτων, η κατανάλωση ενός δείπνου νωρίς μπορεί να είναι χρήσιμη.
Όσον αφορά τα σνακ, αφήστε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας και τα σημάδια πείνας να σας καθοδηγήσουν. Παραδοσιακά, τα περισσότερα προγράμματα γευμάτων για τον διαβήτη περιλαμβάνουν δύο σνακ εκτός από τρία κανονικά γεύματα για τη σταθεροποίηση του σακχάρου στο αίμα. Ενώ τα σνακ μπορούν να αποτρέψουν και να θεραπεύσουν την υπογλυκαιμία σε άτομα με διαβήτη, δεν χρειάζεται όλοι με διαβήτη τύπου 2 να τρώνε σνακ.
Τα σνακ πρέπει να είναι σε μέγεθος σνακ! Μια δοκιμασμένη και αποτελεσματική στρατηγική για τη διαχείριση των μερίδων είναι να αγοράζετε σνακ σε μεμονωμένες μερίδες, αν είναι δυνατόν. Πράγματα όπως ατομικά φλιτζάνια γιαούρτι ή τυρί cottage, στικς τυριού μοτσαρέλας ή φλιτζάνια φυσικής μηλόσουπας ή φλιτζάνια φρούτων συσκευασμένα σε χυμό ή νερό.
Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας, επομένως ίσως θελήσετε να σκεφτείτε να φάτε ένα σνακ (ή να έχετε ένα πρόχειρο) κατά τη διάρκεια αυτών των ωρών. Εάν διατρέχετε κίνδυνο νυχτερινής υπογλυκαιμίας, το να τρώτε ένα σνακ πριν τον ύπνο μπορεί να βοηθήσει στην αποτροπή της πολύ χαμηλής πτώσης του σακχάρου στο αίμα σας κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Χρόνος Γεύματος και Άσκηση
Η άσκηση μετά τα γεύματα μπορεί να είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 που ασκούνται 30 λεπτά μετά το γεύμα μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα τους.
Μερικά άτομα με διαβήτη -ειδικά εκείνα που λαμβάνουν ινσουλίνη κατά τη διάρκεια του γεύματος ή ορισμένα άλλα φάρμακα για τον διαβήτη, όπως οι σουλφονυλουρίες- μπορεί στην πραγματικότητα να χρειαστεί να φάνε κάτι πριν από την προπόνηση για να αποτρέψουν την πολύ χαμηλή πτώση του σακχάρου στο αίμα. Το σάκχαρό σας στο αίμα μπορεί να μειωθεί κατά τη διάρκεια της άσκησης επειδή οι μύες σας χρησιμοποιούν περισσότερη γλυκόζη, το σάκχαρο στην κυκλοφορία του αίματός σας, κατά τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας.
Εάν σκοπεύετε να ασκηθείτε αμέσως μετά το φαγητό, ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης μπορεί να συστήσει τη μείωση της δόσης ινσουλίνης σας. Μπορείτε επίσης να φάτε ένα μικρό σνακ που περιέχει υδατάνθρακες πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά την άσκηση. Εναλλακτικά, μπορείτε να ασκηθείτε πριν φάτε και να πάρετε την ινσουλίνη σας κατά τη διάρκεια του γεύματος για να μειώσετε τον κίνδυνο χαμηλού σακχάρου στο αίμα και να αποφύγετε την κατανάλωση επιπλέον υδατανθράκων κατά τη διάρκεια της άσκησης.
Διαλείπουσα νηστεία και διαβήτης
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της νηστείας εάν έχετε διαβήτη είναι ότι τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας θα μπορούσαν να μειωθούν επικίνδυνα (μια πάθηση που ονομάζεται υπογλυκαιμία). Αυτό ισχύει ιδιαίτερα εάν λαμβάνετε φάρμακα όπως η ινσουλίνη για τον έλεγχο του διαβήτη σας.
Η διαλειμματική νηστεία είναι ένα διατροφικό πρότυπο που περιλαμβάνει την εναλλαγή μεταξύ περιόδων νηστείας και φαγητού. Ενώ υπάρχουν διαφορετικές παραλλαγές της διαλείπουσας νηστείας, συνήθως αναφέρεται σε μια πρακτική όπου τα άτομα νηστεύουν για 16 ώρες κάθε μέρα, ενώ καταναλώνουν όλες τις θερμίδες κατά τη διάρκεια των υπόλοιπων οκτώ ωρών. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει νηστεία για 24 ώρες κάθε δεύτερη μέρα.
Επειδή οι στρατηγικές της διαλειμματικής νηστείας τείνουν να περιλαμβάνουν την παράλειψη του πρωινού, τίθεται το θέμα των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων της παράλειψης του πρωινού και ενδεχομένως της υπογλυκαιμίας αν παραλείπονται και τα σνακ. Υπάρχουν αντικρουόμενες αναφορές σχετικά με τις επιπτώσεις της παράλειψης του πρωινού, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου πιθανής αύξησης βάρους). Ωστόσο, μια συστηματική ανασκόπηση 11 μελετών επί του θέματος το 2019 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παράλειψη του πρωινού δεν σχετίζεται με την αύξηση βάρους.
Έρευνες δείχνουν ότι η διαλειμματική νηστεία θεωρείται μια ασφαλής και βιώσιμη επιλογή για τη βελτίωση του ελέγχου του σακχάρου στο αίμα και τη μείωση των συνολικών ημερήσιων αναγκών σε ινσουλίνη και του βάρους σε άτομα με διαβήτη τύπου 2. Αρκετές μικρές μελέτες υποδηλώνουν ότι όσοι πάσχουν από διαβήτη τύπου 1 μπορεί επίσης να βιώσουν παρόμοια οφέλη. Ωστόσο, η διαλειμματική νηστεία δεν είναι για όλους και μπορεί να έχει αρνητικές παρενέργειες σε ορισμένα άτομα με διαβήτη. Συγκεκριμένα, η διαλειμματική νηστεία γενικά δεν συνιστάται σε άτομα με διαβήτη τύπου 1, επειδή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υψηλού και χαμηλού σακχάρου στο αίμα. Ωστόσο, νέες μελέτες έχουν δείξει ότι η διαλειμματική νηστεία μπορεί να είναι ασφαλής για άτομα με διαβήτη τύπου 1 χωρίς επιπλοκές, εφόσον λαμβάνουν δομημένη εκπαίδευση για τον διαβήτη και χρησιμοποιούν συσκευή παρακολούθησης γλυκόζης, όπως η θεραπεία με αντλία ινσουλίνης
Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 που λαμβάνουν ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες διατρέχουν επίσης κίνδυνο για χαμηλό σάκχαρο στο αίμα ενώ βρίσκονται σε πρόγραμμα διαλειμματικής νηστείας. Εκτός από το χαμηλό σάκχαρο στο αίμα, άλλοι πιθανοί κίνδυνοι της διαλειμματικής νηστείας περιλαμβάνουν την αφυδάτωση, την ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, την υπερβολική πείνα, τους πονοκεφάλους και την αδυναμία.
Έξι ή τρία γεύματα;
Αν έχετε διαβήτη τύπου 2 ή προδιαβήτη είναι καλύτερα να τρώτε έξι γεύματα αντί για τρία βρήκε μια ελληνική μελέτη στην οποία συμμετείχαν 47 παχύσαρκα άτομα με διαβήτη ή προδιαβήτη (μειωμένη αντοχή στη γλυκόζη). Οι εθελοντές ακολούθησαν μια ειδικά σχεδιασμένη διατροφή επί 24 εβδομάδες, στη διάρκεια των οποίων έτρωγαν επί 12 εβδομάδες έξι φορές την ημέρα και τις υπόλοιπες 12 εβδομάδες έτρωγαν τρεις φορές την ημέρα. Ο συνολικός αριθμός θερμίδων ήταν ο ίδιος ανεξάρτητα από τον αριθμό των γευμάτων, το ίδιο και η φυσική δραστηριότητα. Ο στόχος της μελέτης ήταν οι παχύσαρκοι εθελοντές να μην χάσουν βάρος χρησιμοποιώντας μια ισοενεργειακή δίαιτα ώστε να μάθουν τι θα συμβεί αποκλειστικά λόγω της συχνότητας των γευμάτων.
Όταν οι διαβητικοί έτρωγαν έξι φορές την ημέρα -μάλιστα το τελευταίο σνακ το έτρωγαν στι 11 το βράδυ- είχαν μειωμένες τιμές της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) και βελτιωμένα επίπεδα σακχάρου. Αλλά και για όσους είχαν προδιαβήτη, τα έξι γεύματα μείωσαν τα περιστατικά τα υψηλά επιπέδων ινσουλίνης. Επίσης, τα έξι γεύματα φάνηκε πως επέφεραν μειωμένη πείνα και μικρότερη επιθυμία για φαγητό. Διαπιστώθηκε μείωση με τα έξι γεύματα στη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη κατά 0,4% που είναι αντίστοιχη με αυτό που επιφέρουν κάποια φάρμακα μέσα σε τρεις μήνες. Άρα οι διαβητικοί τύπου 2 που δεν θέλουν μπουν στη διαδικασία απώλειας βάρους ωφελούνται περισσότερα με τα συχνότερα θέματα. Ενώ η απώλεια βάρους εξακολουθεί να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της
διαχείρισης της υπεργλυκαιμίας, διατροφικά μέτρα όπως η συχνότερη πρόσληψη τροφής μπορεί να είναι χρήσιμα σε εκείνους που δεν έχουν επαρκές κίνητρο να ακολουθήσουν δίαιτες χαμηλών θερμίδων.
Ακολουθούν μερικά πράγματα που πρέπει να λάβετε υπόψη όταν αναπτύσσετε ένα πρόγραμμα γευμάτων:
- Προγραμματίστε τακτικά γεύματα που περιλαμβάνουν μια ισορροπία λαχανικών, πρωτεϊνών και υδατανθράκων για να διατηρήσετε σταθερά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και ενέργειας καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
- Ισορροπήστε την πρόσληψη υδατανθράκων με την άσκηση, καθώς και με τη χρήση ινσουλίνης και άλλων φαρμάκων για τον διαβήτη.
- Κρατήστε ένα αρχείο για το πότε και τι τρώτε. Επίσης, σημειώστε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας πριν και δύο ώρες μετά τα γεύματα για να δείτε πώς οι τροφές που τρώτε και ο χρόνος των γευμάτων επηρεάζουν το σάκχαρό σας. Συζητήστε με τον πάροχο υγειονομικής περίθαλψης σχετικά με τη χρήση μιας συσκευής συνεχούς παρακολούθησης γλυκόζης (CGM) ή ενός μετρητή γλυκόζης αίματος (BGM) – αυτές οι συσκευές μπορούν να βοηθήσουν στη μέτρηση των επιπέδων γλυκόζης.
- Συμπεριλάβετε υγιεινά σνακ, όπως απαιτείται, με βάση τα σημάδια πείνας και τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
- Ελέγξτε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας πριν και μετά την άσκηση για να μάθετε πώς διαφορετικοί τύποι δραστηριότητας επηρεάζουν το σάκχαρό σας στο αίμα.
- Είναι επίσης σημαντικό να λάβετε υπόψη τα προγράμματα εργασίας, τον ύπνο και άλλα φάρμακα που παίρνετε όταν δημιουργείτε ένα πρόγραμμα γευμάτων.
