Είναι ένα ερώτημα που οι ερευνητές έχουν συζητήσει εδώ και χρόνια, καθώς οι ανθυγιεινές δίαιτες συχνά τροφοδοτούνται από επεξεργασμένους υδατάνθρακες και πρόσθετα λίπη.
Mια νέα ανάλυση έλαβε τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν σε μια έκθεση του Γενικού Χειρουργού των ΗΠΑ το 1988 που απέδειξε ότι ο καπνός ήταν εθιστικός και το εφάρμοσε στα τρόφιμα. Με βάση τα κριτήρια που ορίζονται για τον καπνό, τα ευρήματα δείχνουν ότι τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να είναι εθιστικά, είπαν η επικεφαλής συγγραφέας Ashley Gearhardt, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχολογίας στο University of Michigan και η Alexandra DiFeliceantonio, επίκουρη καθηγήτρια στο Fralin Biomedical Research Institute στο Virginia Tech.
Στην πραγματικότητα, η δυνατότητα εθισμού σε τρόφιμα όπως πατατάκια, μπισκότα, παγωτό και τηγανιτές πατάτες μπορεί να είναι ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στο υψηλό κόστος της δημόσιας υγείας που σχετίζεται με ένα περιβάλλον τροφίμων που κυριαρχείται από φθηνά, προσιτά και υψηλά επεξεργασμένα τρόφιμα, είπαν οι ερευνητές.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Addiction, προσφέρει στοιχεία ότι τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα πληρούν τα ίδια κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό του τσιγάρου ως εθιστική ουσία:
- Ενεργοποιούν την καταναγκαστική χρήση όπου οι άνθρωποι δεν μπορούν να σταματήσουν ή να τα κόψουν (ακόμα και όταν αντιμετωπίζουν απειλητικές για τη ζωή ασθένειες όπως ο διαβήτης και οι καρδιακές παθήσεις)
- Μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που νιώθουμε και να προκαλέσουν αλλαγές στον εγκέφαλο παρόμοιου μεγέθους με τη νικοτίνη στα προϊόντα καπνού
- Είναι ιδιαίτερα επιβραβευτικά,
- Πυροδοτούν έντονες ορμές και πόθους
«Να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει κανένας βιοδείκτης στον εγκέφαλο που να μας λέει αν κάτι είναι εθιστικό ή όχι», είπε η Gearhardt. «Η αναγνώριση ότι τα προϊόντα καπνού ήταν πραγματικά εθιστικά συνοψίζονται σε αυτά τα τέσσερα κριτήρια, (τα οποία) έχουν αντέξει σε δεκαετίες επιστημονικής αξιολόγησης. Τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα πληρούν κάθε ένα από αυτά τα κριτήρια».
Η DiFeliceantonio είπε ότι η ικανότητα των εξαιρετικά επεξεργασμένων τροφίμων να παρέχουν γρήγορα αφύσικα υψηλές δόσεις επεξεργασμένων υδατανθράκων και λίπους φαίνεται να είναι το κλειδί για την εθιστική τους δυνατότητα.
Τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν πολύπλοκες ουσίες που δεν μπορούν να απλοποιηθούν σε έναν μόνο χημικό παράγοντα που δρα μέσω ενός συγκεκριμένου κεντρικού μηχανισμού. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για τα βιομηχανικά προϊόντα καπνού, τα οποία περιέχουν χιλιάδες χημικές ουσίες συμπεριλαμβανομένης της νικοτίνης, είπε η Gearhardt.
Όταν η έκθεση του Γενικού Χειρουργού κυκλοφόρησε πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, τα προϊόντα καπνού ήταν η μεγαλύτερη αιτία θανάτου που μπορούσε να αποφευχθεί. Αλλά πολλοί άνθρωποι και οι καπνοβιομηχανίες αντιστάθηκαν στην αποδοχή της εθιστικής και επιβλαβούς φύσης τους. «Αυτό καθυστέρησε την εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών για την αντιμετώπιση αυτής της κρίσης δημόσιας υγείας, η οποία στοίχισε εκατομμύρια ζωές», δήλωσε η Gearhardt.
«Όταν συνειδητοποιήσαμε ότι τα προϊόντα καπνού ήταν εθιστικά, μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι το κάπνισμα δεν ήταν απλώς μια επιλογή των ενηλίκων, αλλά ότι οι άνθρωποι είχαν κολλήσει και δεν μπορούσαν να σταματήσουν ακόμη και όταν το ήθελαν πραγματικά. Το ίδιο πράγμα φαίνεται να συμβαίνει με τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα και αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό γιατί τα παιδιά αποτελούν κύριο στόχο της διαφήμισης αυτών των προϊόντων».
Η κακή διατροφή στην οποία κυριαρχούν τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα συμβάλλουν πλέον σε θανάτους που μπορούν να προληφθούν όπως το τσιγάρο. Παρόμοια με τα προϊόντα καπνού, η βιομηχανία τροφίμων σχεδιάζει τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμά της έτσι ώστε να ανταμείβουν ιδιαίτερα και είναι δύσκολο να αντισταθούν οι καταναλωτές, είπαν οι ερευνητές.
«Είναι καιρός να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα ως τρόφιμα, αλλά αντίθετα ως εξαιρετικά επεξεργασμένες ουσίες που μπορεί να είναι εθιστικές», είπε η DiFeliceantonio.
Περισσότερες πληροφορίες: Ashley N. Gearhardt et al, Highly processed foods can be considered addictive substances based on established scientific criteria, Addiction (2022). DOI: 10.1111/add.16065
