Του Justin Stebbing, Professor of Biomedical Sciences, Anglia Ruskin University.
Για οποιονδήποτε αντιμετωπίζει καρκίνο, οι επιλογές θεραπείας μπορεί να φαίνονται σκληρά γνώριμες: χειρουργείο, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία ή συνδυασμός τους. Ωστόσο, μια νέα προσέγγιση αρχίζει να προσφέρει κάτι πολύ διαφορετικό. Χρησιμοποιώντας μόνο ακριβώς ελεγχόμενα ηχητικά κύματα, η ιστοτριψία μπορεί να καταστρέψει όγκους χωρίς να κοπεί το δέρμα ή να καεί υγιής ιστός.
Η ιστοτριψία χρησιμοποιεί τεχνολογία παρόμοια με αυτή των υπερηχογραφικών ιατρικών σαρώσεων, αλλά παρέχει πολύ ισχυρότερη και πιο εστιασμένη ενέργεια. Αντί να δημιουργεί εικόνα, παράγει ελεγχόμενες εκρήξεις ενέργειας που σχηματίζουν μικροσκοπικές φυσαλίδες μέσα στον στοχευμένο ιστό. Καθώς αυτές οι φυσαλίδες διαστέλλονται και καταρρέουν ταχύτατα, διασπούν τον ιστό σε πολύ μικρά σωματίδια. Το σώμα στη συνέχεια απορροφά και απομακρύνει τα υπολείμματα μέσα σε λίγες εβδομάδες, αφήνοντας ελάχιστο ή καθόλου ουλώδη ιστό και προστατεύοντας τις γύρω δομές.
Πλεονεκτήματα
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ιστοτριψίας είναι ότι είναι μη επεμβατική. Για τους ασθενείς, αυτό σημαίνει καμία τομή, λιγότερος πόνος, μικρότερος κίνδυνος μόλυνσης και ταχύτερη ανάρρωση σε σχέση με το χειρουργείο ή θεραπείες που καταστρέφουν τον ιστό με θερμότητα. Κρίσιμο είναι ότι η ιστοτριψία δεν χρησιμοποιεί ιονίζουσα ακτινοβολία ή θερμότητα, οι οποίες μπορούν να βλάψουν τα υγιή κύτταρα. Αντίθετα, η διαδικασία καθοδηγείται σε πραγματικό χρόνο μέσω απεικονιστικών μεθόδων, ώστε οι κλινικοί ιατροί να βλέπουν ακριβώς πού εφαρμόζεται η θεραπεία και να προσαρμόζουν άμεσα τη στόχευση. Αυτό το επίπεδο ακρίβειας είναι θεμελιώδες για την ασφάλειά της.
Η έρευνα για την ιστοτριψία έχει αναπτυχθεί ραγδαία. Μελέτες σε εργαστήριο και σε ζώα έχουν δείξει ότι μπορεί να καταστρέψει αποτελεσματικά όγκους στο ήπαρ, τους νεφρούς, το πάγκρεας και άλλα όργανα. Η δυνατότητά της να ορίζει με ακρίβεια την περιοχή θεραπείας ενώ προστατεύει γειτονικές κρίσιμες δομές την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη για καρκίνους κοντά σε αιμοφόρα αγγεία, σωλήνες ή ευαίσθητους ιστούς. Κλινικές δοκιμές έχουν φέρει την ιστοτριψία πιο κοντά στην καθημερινή φροντίδα ασθενών.
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) την έχει εγκρίνει για επιλεγμένες θεραπείες ήπατος, μετά από ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε ασθενείς με πρωτογενείς και δευτερογενείς ηπατικούς όγκους. Στην πολυκεντρική δοκιμή Hope4Liver, η ιστοτριψία κατάφερε να αφαιρέσει επιτυχώς στοχευμένους ηπατικούς όγκους με λιγότερες επιπλοκές σε σχέση με πολλές τυπικές θεραπείες. Αυτά τα πρώτα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η τεχνολογία μπορεί να είναι χρήσιμη όχι μόνο για καρκίνο αλλά και για καλοήθεις καταστάσεις.
Η ιστοτριψία δεν περιορίζεται στην απλή μηχανική καταστροφή όγκων. Όταν τα καρκινικά κύτταρα κατακερματίζονται, απελευθερώνουν κυτταρικά υπολείμματα και χημικά σήματα που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα. Εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι αυτό μπορεί να βοηθήσει το σώμα να αναγνωρίσει και να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα. Ορισμένες μελέτες έχουν ακόμη δείξει απομακρυσμένα ανοσολογικά αποτελέσματα (abscopal effects), δηλαδή ανοσοαπαντήσεις σε όγκους που βρίσκονται μακριά από την περιοχή θεραπείας. Αυτό ανοίγει το δρόμο για συνδυασμό της ιστοτριψίας με σύγχρονες ανοσοθεραπείες, καθιστώντας τα καρκινικά κύτταρα πιο ευάλωτα στην άμυνα του οργανισμού.
Τα οφέλη
Η θεραπεία λειτουργεί σε συνδυασμό με απεικόνιση σε πραγματικό χρόνο, δίνοντας στους γιατρούς τη δυνατότητα να προσαρμόζουν τη θεραπεία σε κινήσεις του ασθενούς, όπως η αναπνοή, και να προσεγγίζουν ανατομικές παραλλαγές με ακρίβεια. Ερευνητές εξετάζουν επίσης τη χρήση της σε άλλα προβλήματα υγείας: καλοήθη υπερπλασία προστάτη, απάλυνση ασβεστωμένων καρδιακών βαλβίδων και πιθανή θεραπεία ορισμένων νευρολογικών καταστάσεων. Η δυνατότητά της να στοχεύει τον ιστό με ακρίβεια, χωρίς να βλάπτει γύρω περιοχές, την καθιστά ελκυστική για ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργείο. Σε πρώιμες μελέτες καρδιακών βαλβίδων, η ιστοτριψία έχει δείξει ότι μπορεί να μαλακώσει ασβεστωμένες κορυφές βαλβίδων και να βελτιώσει την κίνηση των γλωχίνων, μειώνοντας τα επίπεδα πίεσης και διευκολύνοντας το άνοιγμα της βαλβίδας. Ωστόσο, δεν αποτελεί ακόμη τεχνική που να αφαιρεί πλήρως την ασβέστωση ή να αντικαθιστά τη βαλβίδα, και τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από προκλινική έρευνα.
Η ιστοτριψία ενδέχεται να γίνει ένα ισχυρό εργαλείο στη θεραπευτική φαρέτρα της ιατρικής. Οι ερευνητές μελετούν ακόμη τα μακροπρόθεσμα οφέλη σε μεγαλύτερες ομάδες ασθενών, αλλά η καλή ασφάλεια, η ελάχιστη βλάβη στους γύρω ιστούς και η συμβατότητα με ανοσοθεραπείες τη διαφοροποιούν. Οι περιορισμοί παραμένουν: διαφορές στην πυκνότητα ιστών, ανατομία και κίνηση του ασθενούς δυσκολεύουν τη στόχευση. Το φαινόμενο της ηχητικής παρέκκλισης, όπου τα ηχητικά κύματα διαστρεβλώνονται από οστά ή άλλους ιστούς, μπορεί επίσης να μειώσει την ακρίβεια. Επιπλέον, ο καρκίνος συχνά είναι πιο εκτεταμένος από ό,τι μπορεί να εντοπίσει η απεικόνιση. Η ιστοτριψία δρα σε συγκεκριμένες, εντοπισμένες βλάβες και δεν μπορεί να ανιχνεύσει ή να θεραπεύσει κρυμμένα μικροσκοπικά καρκινικά κύτταρα. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να παίξει πολύτιμο ρόλο σε ένα ευρύτερο θεραπευτικό σχέδιο.
Η ικανότητα της θεραπείας να σπάει τον καρκίνο με ήχο σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στην ιατρική καινοτομία. Μετατρέποντας τα ηχητικά κύματα σε ισχυρή και ακριβή θεραπεία, επιστήμονες και κλινικοί επαναπροσδιορίζουν πώς μπορούν να αντιμετωπίζονται καταστάσεις όπως ο καρκίνος: λιγότερο επεμβατικά, πιο ασφαλή και με μεγαλύτερη πιθανότητα ίασης. Καθώς συνεχίζεται η έρευνα, η ιστοτριψία ετοιμάζεται να αναδιαμορφώσει τη φροντίδα των ασθενών για τα επόμενα χρόνια.
