Το καφέ λίπος είναι εκείνος ο «μαγικός» ιστός που θα ήθελε κανείς να έχει περισσότερο. Σε αντίθεση με το λευκό λίπος που αποθηκεύει θερμίδες, το καφέ λίπος καίει ενέργεια και οι επιστήμονες ελπίζουν ότι μπορεί να κρύβει το κλειδί για νέες θεραπείες της παχυσαρκίας. Ωστόσο, για πολλά χρόνια δεν ήταν σαφές αν τα άτομα με άφθονο καφέ λίπος απολαμβάνουν πράγματι καλύτερη υγεία. Ένας λόγος είναι ότι ήταν δύσκολο ακόμη και να εντοπιστούν αυτά τα άτομα, καθώς το καφέ λίπος βρίσκεται βαθιά μέσα στο σώμα.
Μια μελέτη στο Nature Medicine το 2021 προσφέρει ισχυρές αποδείξεις: σε περισσότερους από 52.000 συμμετέχοντες, όσοι είχαν ανιχνεύσιμο καφέ λίπος ήταν λιγότερο πιθανό από τους υπόλοιπους να πάσχουν από καρδιακές και μεταβολικές παθήσεις, που κυμαίνονται από τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 έως τη στεφανιαία νόσο, η οποία αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μελέτη, μακράν η μεγαλύτερη του είδους της σε ανθρώπους, επιβεβαιώνει και επεκτείνει τα οφέλη του καφέ λίπους για την υγεία που είχαν υποδείξει προηγούμενες έρευνες. «Για πρώτη φορά αποκαλύπτει μια σύνδεση με χαμηλότερο κίνδυνο για ορισμένες παθήσεις», λέει ο Paul Cohen, επίκουρος καθηγητής και ανώτερος θεράπων ιατρός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Rockefeller. «Αυτά τα ευρήματα μας κάνουν πιο βέβαιους για το δυναμικό του καφέ λίπους ως θεραπευτικού στόχου».
Σε αυτές τις εξετάσεις PET, το άτομο στα αριστερά έχει άφθονο καφέ λίπος γύρω από τον λαιμό και την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Το άτομο στα δεξιά δεν έχει ανιχνεύσιμο καφέ λίπος.
Ένας πολύτιμος πόρος
Παρότι το καφέ λίπος μελετάται εδώ και δεκαετίες σε νεογνά και ζώα, μόλις το 2009 οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι μπορεί να υπάρχει και σε ορισμένους ενήλικες, συνήθως γύρω από τον λαιμό και τους ώμους. Από τότε, οι ερευνητές προσπαθούν να μελετήσουν αυτά τα δυσεύρετα λιποκύτταρα, τα οποία έχουν την ικανότητα να καίνε θερμίδες για να παράγουν θερμότητα σε ψυχρές συνθήκες.
Οι μελέτες μεγάλης κλίμακας για το καφέ λίπος, ωστόσο, ήταν πρακτικά αδύνατες, επειδή αυτός ο ιστός εμφανίζεται μόνο σε εξετάσεις PET, έναν ειδικό τύπο ιατρικής απεικόνισης. «Αυτές οι εξετάσεις είναι ακριβές, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι χρησιμοποιούν ακτινοβολία», λέει ο Tobias Becher, πρώτος συγγραφέας της μελέτης και πρώην Clinical Scholar στο εργαστήριο του Cohen. «Δεν θέλουμε να υποβάλλουμε πολλούς υγιείς ανθρώπους σε κάτι τέτοιο».
Ο Becher, που είναι ιατρός-επιστήμονας, βρήκε μια εναλλακτική λύση. Ακριβώς απέναντι από το εργαστήριό του, χιλιάδες άνθρωποι επισκέπτονται κάθε χρόνο το Memorial Sloan Kettering Cancer Center για να υποβληθούν σε εξετάσεις PET στο πλαίσιο ογκολογικής αξιολόγησης. Ο Becher γνώριζε ότι όταν οι ακτινολόγοι ανιχνεύουν καφέ λίπος σε αυτές τις εξετάσεις, το σημειώνουν συστηματικά ώστε να μη συγχέεται με όγκο. «Συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πολύτιμο πόρο για να αρχίσουμε να μελετάμε το καφέ λίπος σε πληθυσμιακή κλίμακα», λέει.
Προστατευτικό λίπος
Σε συνεργασία με τους Heiko Schoder και Andreas Wibmer στο Memorial Sloan Kettering, οι ερευνητές ανέλυσαν 130.000 εξετάσεις PET από περισσότερους από 52.000 ασθενείς και εντόπισαν την παρουσία καφέ λίπους σε σχεδόν 10% των ατόμων. Ο Cohen σημειώνει ότι το ποσοστό αυτό είναι πιθανότατα υποεκτίμηση, καθώς οι ασθενείς είχαν λάβει οδηγίες να αποφεύγουν την έκθεση στο κρύο, την άσκηση και την καφεΐνη, παράγοντες που θεωρείται ότι αυξάνουν τη δραστηριότητα του καφέ λίπους.
Αρκετές συχνές και χρόνιες παθήσεις ήταν λιγότερο συχνές μεταξύ των ατόμων με ανιχνεύσιμο καφέ λίπος. Για παράδειγμα, μόνο το 4,6% είχε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, σε σύγκριση με 9,5% των ατόμων χωρίς ανιχνεύσιμο καφέ λίπος. Αντίστοιχα, το 18,9% είχε δυσλιπιδαιμία, έναντι 22,2% σε όσους δεν είχαν καφέ λίπος.
Επιπλέον, η μελέτη ανέδειξε τρεις ακόμη καταστάσεις στις οποίες τα άτομα με καφέ λίπος είχαν χαμηλότερο κίνδυνο: υπέρταση, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια και στεφανιαία νόσος -συσχετίσεις που δεν είχαν παρατηρηθεί σε προηγούμενες μελέτες.
Ένα ακόμη απρόσμενο εύρημα ήταν ότι το καφέ λίπος φαίνεται να μετριάζει τις αρνητικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στην υγεία. Γενικά, τα άτομα με παχυσαρκία έχουν αυξημένο κίνδυνο καρδιακών και μεταβολικών παθήσεων. Όμως οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μεταξύ των παχύσαρκων ατόμων που είχαν καφέ λίπος, η συχνότητα αυτών των παθήσεων ήταν παρόμοια με εκείνη των μη παχύσαρκων. «Σχεδόν μοιάζει σαν να προστατεύονται από τις βλαβερές επιδράσεις του λευκού λίπους», λέει ο Cohen.
Κάτι περισσότερο από ένα εργοστάσιο καύσης ενέργειας
Οι ακριβείς μηχανισμοί μέσω των οποίων το καφέ λίπος μπορεί να συμβάλλει σε καλύτερη υγεία παραμένουν ασαφείς, υπάρχουν όμως ορισμένες ενδείξεις. Για παράδειγμα, τα κύτταρα του καφέ λίπους καταναλώνουν γλυκόζη για να καίνε θερμίδες και είναι πιθανό αυτό να μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, έναν βασικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη διαβήτη.
Ο ρόλος του καφέ λίπους είναι πιο μυστηριώδης σε άλλες καταστάσεις, όπως η υπέρταση, η οποία συνδέεται στενά με το ορμονικό σύστημα. «Εξετάζουμε το ενδεχόμενο ότι ο ιστός του καφέ λίπους δεν κάνει μόνο κατανάλωση γλυκόζης και καύση θερμίδων, αλλά ίσως συμμετέχει και στην ορμονική σηματοδότηση προς άλλα όργανα», λέει ο Cohen.
Η ομάδα σκοπεύει να συνεχίσει τη μελέτη της βιολογίας του καφέ λίπους, μεταξύ άλλων αναζητώντας γενετικές παραλλαγές που μπορεί να εξηγούν γιατί ορισμένοι άνθρωποι έχουν περισσότερο καφέ λίπος από άλλους -πιθανά πρώτα βήματα προς την ανάπτυξη φαρμακολογικών τρόπων ενεργοποίησης του καφέ λίπους για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και των συναφών παθήσεων.
«Το φυσικό ερώτημα που έχουν όλοι είναι: “Τι μπορώ να κάνω για να αποκτήσω περισσότερο καφέ λίπος;”», λέει ο Cohen. «Δεν έχουμε ακόμη μια καλή απάντηση σε αυτό, αλλά θα είναι ένα συναρπαστικό πεδίο για τους επιστήμονες τα επόμενα χρόνια».
Περισσότερες πληροφορίες: Becher, T., Palanisamy, S., Kramer, D.J. et al. Brown adipose tissue is associated with cardiometabolic health. Nat Med (2021). doi.org/10.1038/s41591-020-1126-7.
