Τα αντιοξειδωτικά έχουν προωθηθεί ως «θαυματουργά» συμπληρώματα, με ισχυρισμούς ότι προλαμβάνουν χρόνιες ασθένειες και καρκίνους, αντιμετωπίζουν τη ΧΑΠ και την άνοια και επιβραδύνουν τη γήρανση.
Ωστόσο, ενώ οι αντιοξειδωτικές θεραπείες χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση της ανδρικής υπογονιμότητας, νέα μελέτη από το College of Veterinary Medicine and Biomedical Sciences (VMBS) του Texas A&M διαπιστώνει ότι η τακτική κατανάλωση υψηλών δόσεων αντιοξειδωτικών επηρεάζει αρνητικά το DNA του σπέρματος και μπορεί να οδηγήσει σε απογόνους με διαφοροποιήσεις στην κρανιοπροσωπική ανάπτυξη.
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Cell and Developmental Biology, ερευνητική ομάδα υπό τον δρ Μάικλ Γκόλντινγκ εξέτασε τις επιδράσεις της N-ακετυλο-L-κυστεΐνης (NAC) και του σεληνίου (Se) -δύο ευρέως χρησιμοποιούμενων αντιοξειδωτικών- σε μοντέλα ποντικών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι απόγονοι αρσενικών ποντικών που εκτέθηκαν σε αντιοξειδωτικά για έξι εβδομάδες παρουσίασαν διαφορές στο σχήμα του κρανίου και του προσώπου, παρότι η υγεία των πατέρων δεν εμφάνισε μεταβολές.
Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι άνδρες θα πρέπει να επιδεικνύουν προσοχή στην κατανάλωση υψηλών δόσεων αντιοξειδωτικών, ιδίως αν σχεδιάζουν να αποκτήσουν παιδιά στο άμεσο μέλλον.
Όταν το καλό ξεπερνά το όριο
Αντιοξειδωτικά όπως η NAC -βασικό συστατικό πολλών διατροφικών συμπληρωμάτων, συμπεριλαμβανομένων πολυβιταμινών- χρησιμοποιούνται συχνά για την αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες, το οποίο μπορεί να προκληθεί, μεταξύ άλλων, από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Καθώς το εργαστήριο του Γκόλντινγκ μελετά εδώ και χρόνια τις επιπτώσεις της γονεϊκής κατανάλωσης αλκοόλ στους απογόνους -έχοντας συσχετίσει την υπερβολική κατανάλωση στους άνδρες με πληθώρα προβλημάτων στα παιδιά τους, συμπεριλαμβανομένων κρανιοπροσωπικών ανωμαλιών- η ομάδα ενδιαφέρθηκε να εξετάσει τις επιδράσεις της προσθήκης NAC ή σεληνίου στη διατροφή αρσενικών ποντικών.
«Γνωρίζουμε ότι το αλκοόλ προκαλεί οξειδωτικό στρες και θέλαμε να το αντισταθμίσουμε προσθέτοντας ένα συμπλήρωμα που είναι γνωστό ότι το μειώνει», δήλωσε ο Γκόλντινγκ, καθηγητής στο Τμήμα Κτηνιατρικής Φυσιολογίας και Φαρμακολογίας του VMBS. «Όταν συνειδητοποιήσαμε ότι οι απόγονοι αρσενικών που είχαν λάβει μόνο NAC εμφάνιζαν διαφορές στο κρανίο και στο πρόσωπο, αιφνιδιαστήκαμε, γιατί αυτό το μόριο θεωρείται καθολικά ωφέλιμο. Όταν το σκεφτήκαμε καλύτερα, καταλάβαμε ότι έχει λογική: παίρνεις μια πολυβιταμίνη για να διατηρείς την ισορροπία σου, αλλά αν αυτό που παίρνεις για να είσαι σε ισορροπία είναι το ίδιο ανισόρροπο (η δόση αντιοξειδωτικών είναι υπερβολικά υψηλή), τότε τελικά δεν κάνεις κάτι καλό».
Είναι ήδη καλά τεκμηριωμένο ότι οι υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις. Έρευνες έχουν δείξει, για παράδειγμα, ότι μπορούν να μειώσουν τα οφέλη της άσκησης σε αθλητές αντοχής και, στην περίπτωση επαγγελματιών αθλητών, να οδηγήσουν σε αρνητικά αποτελέσματα στους δείκτες απόδοσης.
«Η υγεία του σπέρματος είναι ένας ακόμη δείκτης απόδοσης -απλώς δεν τον σκεφτόμαστε στην καθημερινότητά μας», σημείωσε ο Γκόλντινγκ. «Αν λαμβάνεις υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών, μπορεί να μειώνεις τη δική σου αναπαραγωγική ικανότητα και μέρος της πορείας προς το αρνητικό αποτέλεσμα αφορά τις επιδράσεις στους απογόνους».
Τι αποκαλύπτει το πρόσωπο για τον εγκέφαλο
Μεταξύ των απροσδόκητων ευρημάτων της μελέτης ήταν ότι οι θηλυκοί απόγονοι, ειδικότερα, εμφάνιζαν σημαντικά μικρότερη απόσταση μεταξύ των ματιών και μικρότερα κρανία -χαρακτηριστικά που παρατηρούνται και στο εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο.
«Στην παιδιατρική υπάρχει μια ευρέως αποδεκτή αρχή ότι το πρόσωπο αντικατοπτρίζει τον εγκέφαλο, επειδή ο εγκέφαλος και το πρόσωπο αναπτύσσονται ταυτόχρονα», εξηγεί ο Γκόλντινγκ. «Κατά την κύηση, η μετανάστευση των δομών του προσώπου καθοδηγείται από σήματα του εγκεφάλου. Αν τα δύο δεν είναι ευθυγραμμισμένα, προκύπτει είτε καθυστέρηση είτε κάποια ανωμαλία στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Έτσι, όταν παρατηρούνται ανωμαλίες στη μέση γραμμή του προσώπου, είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν και ανωμαλίες στη μέση γραμμή του εγκεφάλου», προσθέτει. «Τα άτομα με τέτοιες ανωμαλίες εμφανίζουν συχνά προβλήματα ελέγχου παρορμήσεων, νευρολογικές καταστάσεις όπως η επιληψία και άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες».
Το αν οι απόγονοι της συγκεκριμένης μελέτης θα εμφανίσουν δυσλειτουργίες του κεντρικού νευρικού συστήματος θα απαιτήσει περαιτέρω έρευνα.
Η δόση κάνει τη διαφορά
Καθώς το εργαστήριο συνεχίζει να διερευνά αυτό το «ανεξερεύνητο πεδίο», ο Γκόλντινγκ επισημαίνει ότι, στην περίπτωση των αντιοξειδωτικών, το υπερβολικά πολύ καλό μπορεί πράγματι να είναι υπερβολικό -ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει ιατρικός λόγος για τη λήψη συμπληρωμάτων.
Δεδομένου ότι πολλοί άνδρες λαμβάνουν συστηματικά υψηλές δόσεις τέτοιων συμπληρωμάτων, συχνά μέσω προϊόντων που περιέχουν αντιοξειδωτικά συστατικά, είναι σημαντικό να δίνεται προσοχή στις ποσότητες που αναγράφονται στις ετικέτες. Αυτό ισχύει και για την NAC, η οποία αποτελεί βασικό συστατικό πολλών πολυβιταμινών και συχνά περιέχεται σε υψηλές δόσεις.
«Το βασικό μήνυμα εδώ είναι η ισορροπία», λέει ο Γκόλντινγκ. «Σκεφτείτε τον εαυτό σας σαν φυτό: αν το αφήσετε πολύ ώρα στον ήλιο, θα αφυδατωθεί. Αν το ποτίσετε υπερβολικά, θα σαπίσουν οι ρίζες. Αν όμως υπάρχει η σωστή ισορροπία ήλιου και νερού, τότε έρχεται η ανάπτυξη. Η υγεία βρίσκεται σε αυτό το πεδίο».
«Αν οι βιταμίνες σας παρέχουν το 1.000% της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης, θα πρέπει να είστε επιφυλακτικοί», καταλήγει. «Αν παραμένετε κοντά στο 100%, τότε πιθανότατα είστε εντάξει».
Περισσότερες πληροφορίες: Destani D. Derrico et al, Therapy to teratology: chronic paternal antioxidant supplementation alters offspring placental architecture and craniofacial morphogenesis in a mouse model, Frontiers in Cell and Developmental Biology (2025). DOI: 10.3389/fcell.2025.1697843.
