Η εποχή των αλλεργιών μπορεί να είναι μαρτύριο για μερικά άτομα. Σήμερα, περίπου 1 στους 3 ανθρώπους στον δυτικό κόσμο πάσχει από κάποια μορφή αλλεργίας – ένα ποσοστό που πριν από εκατό χρόνια θα ήταν αδιανόητο. Οι επιστήμονες μιλούν πλέον για μια «αλλεργική επιδημία». Μια θεωρία αποδίδει την αύξηση των αλλεργιών στη δραστική μείωση των λοιμώξεων και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης (π.χ. πιο καθαρό νερό, λιγότερη έκθεση σε ζώα από τη βρεφική ηλικία). Το ανοσοποιητικό σύστημα, μη έχοντας αντιμετωπίσει πραγματικούς εχθρούς, «εκπαιδεύεται» λιγότερο καλά και στρέφεται εναντίον αβλαβών ουσιών. Η αύξηση των καισαρικών τομών μπορεί επίσης να παίζει ρόλο, γιατί στερεί από το νεογνό την επαφή με τα μικρόβια του γεννητικού καναλιού.
Το ανοσοποιητικό σύστημα, ο φύλακας του οργανισμού, καταστρέφει ιούς, βακτήρια και κάθε ουσία που αντιλαμβάνεται ως απειλή, αλλά μερικές φορές κάνει λάθη. Επιτίθεται σε αβλαβείς ουσίες, όπως η γύρη, τα ακάρεα, κάποιες πρωτεΐνες των τροφών. Αυτή η υπερβολική, άστοχη αντίδραση ονομάζεται αλλεργία – «άλλο έργο». Οι ουσίες που πυροδοτούν αυτή την αντίδραση ονομάζονται αλλεργιογόνα και είναι συνήθως πρωτεΐνες. Νωρίς την άνοιξη, η γύρη των δέντρων είναι ο κύριος ένοχος. Αργότερα, ακολουθούν τα χόρτα και στη συνέχεια τα ζιζάνια στα τέλη του καλοκαιριού και αρχές του φθινοπώρου.
Το παράδοξο είναι ότι τα συμπτώματα που βιώνει ο ασθενής –το φτέρνισμα, η φαγούρα, η δύσπνοια– δεν προκαλούνται από το ίδιο το αλλεργιογόνο, αλλά από την επίθεση που εξαπολύει το ανοσοποιητικό σύστημα εναντίον του. Είναι η ίδια λογική με μια ίωση: όταν ένας ιός εισβάλλει, τα συμπτώματα (πυρετός, μυϊκοί πόνοι) δεν προέρχονται από τον ιό, αλλά από τις ουσίες που παράγει το ανοσοποιητικό για να τον εξοντώσει.
Η αλλεργία μπορεί να εκδηλωθεί με πολλές μορφές. Ως ρινίτιδα, με επαναλαμβανόμενο φτέρνισμα, φαγούρα, καταρροή και μπούκωμα της μύτης. Ως άσθμα, με βήχα, δύσπνοια και συριγμό. Ως επιπεφυκίτιδα, με φαγούρα, κοκκίνισμα και δάκρυσμα των ματιών. Ως δερματική αντίδραση, με φαγούρα, κνίδωση, ερύθημα και αγγειοοίδημα (πρήξιμο). Ως γαστρεντερική διαταραχή, με ναυτία, εμετούς, πόνους στην κοιλιά και διάρροια. Στην πιο σοβαρή μορφή, την αναφυλαξία, εκδηλώνεται με πτώση της πίεσης, ταχυκαρδία, ζάλη και λιποθυμία – μια κατάσταση που απειλεί τη ζωή και απαιτεί άμεση νοσοκομειακή φροντίδα. Η αναφυλαξία προκαλείται συνήθως από φάρμακα (κυρίως πενικιλίνη), δηλητήριο μέλισσας ή σφήκας ή τρόφιμα (ξηροί καρποί, οστρακοειδή).
Για να συμβεί μια αλλεργική αντίδραση, απαιτείται προηγούμενη ευαισθητοποίηση. Την πρώτη φορά που ένα άτομο έρθει σε επαφή με ένα αλλεργιογόνο, δεν εμφανίζει συμπτώματα. Ο οργανισμός κάνει απλώς τη «γνωριμία»: παράγει ειδικά αντισώματα, τις ανοσοσφαιρίνες Ε (IgE), και δημιουργεί κύτταρα μνήμης. Τα αντισώματα αυτά επικάθονται σε μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού που βρίσκονται στη μύτη, το στόμα, το δέρμα και τους πνεύμονες. Την επόμενη φορά που το ίδιο αλλεργιογόνο εισέλθει στον οργανισμό, συνδέεται με τα αντισώματα, προκαλώντας τη ρήξη των μαστοκυττάρων και την απελευθέρωση ουσιών όπως η ισταμίνη, τα λευκοτριένια και ο παράγοντας ενεργοποίησης αιμοπεταλίων. Η ισταμίνη, για παράδειγμα, προκαλεί αγγειοδιαστολή (κοκκίνισμα), σύσπαση των λείων μυϊκών ινών (δύσπνοια) και νευρική διέγερση (φαγούρα). Τα λευκοτριένια επιτείνουν τη φλεγμονή και την παραγωγή βλέννας.
Η προδιάθεση για αλλεργίες είναι κληρονομική. Ονομάζεται ατοπία και σημαίνει ότι υπάρχει το υπόβαθρο για την ανάπτυξη αλλεργίας, χωρίς απαραίτητα να έχει εκδηλωθεί. Όταν κανείς γονέας δεν είναι αλλεργικός, η πιθανότητα ένα παιδί να αναπτύξει αλλεργία είναι κάτω από 8%. Όταν ένας γονέας είναι αλλεργικός, το ποσοστό ανεβαίνει στο 25-30%. Όταν και οι δύο γονείς είναι αλλεργικοί, φτάνει στο 60-75%. Κληρονομείται όμως η προδιάθεση, όχι το συγκεκριμένο είδος αλλεργίας: ένας γονέας με ρινίτιδα μπορεί να αποκτήσει παιδί με άσθμα ή κνίδωση. Μερικές φορές η αλλεργία μπορεί να «ξεχάσει» μία γενιά και να εμφανιστεί στα εγγόνια.
Τι μπορείτε να κάνετε
Το καλύτερο και πρώτο βήμα για τον έλεγχο των αλλεργιών είναι η αποφυγή της έκθεσης. Ενημερωθείτε για τις συγκεντρώσεις γύρης και, τις ημέρες με υψηλές τιμές, αποφεύγετε το έντονο αερισμό του σπιτιού και τις μεγάλες βόλτες στην εξοχή. Κρατήστε κλειστά τα παράθυρα στο αυτοκίνητο και στο σπίτι σας, ακόμα κι αν έξω κάνει καλό καιρό. Αν βγείτε έξω, η χρήση μακρυμάνικων ρούχων μπορεί να κρατήσει τη γύρη μακριά από το δέρμα σας, βοηθώντας να αποτρέψετε αλλεργικές αντιδράσεις. Όταν γυρνάτε σπίτι, αλλάξτε ρούχα και κάντε καθημερινό ντους για να βεβαιωθείτε ότι έχετε αφαιρέσει όλη τη γύρη από πάνω σας -συμπεριλαμβανομένων των μαλλιών σας. Αν δεν μπορείτε να λούζεστε κάθε μέρα, δοκιμάστε να καλύπτετε τα μαλλιά σας όταν βγαίνετε έξω με ένα καπέλο ή φουλάρι. Μην πέφτετε στο κρεβάτι με τα ρούχα που φορούσατε έξω, γιατί η γύρη θα σας ακολουθήσει. Είναι επίσης χρήσιμο να ξεπλένετε τα μάτια και τη μύτη σας με φυσιολογικό ορό για να απομακρύνετε τυχόν γύρη. Οι ίδιες μάσκες που μας βοήθησαν να περάσουμε την πανδημία μπορούν επίσης να σας προστατεύσουν από τις αλλεργίες – αν και δεν βοηθούν με τα συμπτώματα στα μάτια.
Οι ρύποι, ειδικά από καυσαέρια ντίζελ, ερεθίζουν τους πνεύμονες και αλληλεπιδρούν με τη γύρη, αυξάνοντας την αλλεργιογόνο δράση της και προκαλώντας εντονότερες αντιδράσεις.
Προσέξτε τη διατροφή σας: Προτιμήστε φρέσκα φρούτα, λαχανικά και τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, που προάγουν ένα υγιές εντερικό μικροβίωμα. Η κυριαρχία των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, η μειωμένη κατανάλωση φυτικών ινών και η έλλειψη επαφής με τα μικρόβια που βρίσκονται στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά επηρεάζουν αρνητικά το μικροβίωμα, και αυτό καταλήγει σε χειρότερη εκπαίδευση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Περιορίστε τα χημικά στο σπίτι: Αποφύγετε την υπερβολική χρήση αντισηπτικών και επιθετικών καθαριστικών. Προτιμήστε πιο ήπιες εναλλακτικές για την καθαριότητα του σπιτιού. Η συνεχής έκθεση σε χημικές ουσίες (π.χ. σε καθαριστικά, απορρυπαντικά, πρόσθετα τροφίμων) βλάπτει τον επιθηλιακό φραγμό (δέρμα, πνεύμονες, έντερο), που είναι η πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού, καθιστώντας τον πιο διαπερατό στα αλλεργιογόνα.
Διαχειριστείτε το εσωτερικό περιβάλλον: Αερίζετε καλά τους χώρους, ελέγχετε την υγρασία για να αποφύγετε μούχλα και καθαρίζετε τακτικά με ηλεκτρική σκούπα και βρεγμένα πανιά για να μειώσετε τη σκόνη.
Η αύξηση των αλλεργιών τις τελευταίες δεκαετίες είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που απασχολεί έντονα την επιστημονική κοινότητα. Οι αλλεργίες δεν είναι απλώς μια ιατρική πάθηση, είναι και ένας καθρέφτης της εποχής μας. Η άνοδος της θερμοκρασίας και του διοξειδίου του άνθρακα λόγω της κλιματικής αλλαγής αυξάνει την ποσότητα της γύρης, παρατείνει την αλλεργική περίοδο και κάνει τη γύρη πιο αλλεργιογόνο. Επίσης, ευνοεί την εξάπλωση νέων αλλεργιογόνων φυτών (π.χ. αμβροσία) και μυκήτων. Στις εποχές που δεν υπάρχει γύρη, ενισχύστε την επαφή με τη φύση. Περπατήστε σε πάρκα και δάση. Η επαφή με το φυσικό περιβάλλον εμπλουτίζει το μικροβίωμά σας, και αυτό μπορεί να είναι μια καλή στρατηγική αντιμετώπισης των αλλεργιών.
Πώς να ανακουφίσετε τα συμπτώματα αλλεργίας
Τα ρινικά σπρέι που πωλούνται χωρίς ιατρική συνταγή είναι από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες για τις εποχικές αλλεργίες. Ωστόσο, οι ασθενείς συχνά τα χρησιμοποιούν λανθασμένα, ερεθίζοντας μέρη της μύτης. Συνιστάται να στρέφετε το ακροφύσιο προς τα έξω, προς το αυτί σας, αντί να το κατευθύνετε ευθεία προς τα πάνω στη μύτη.
Τα χάπια για τις αλλεργίες που διατίθενται χωρίς συνταγή, όπως τα Claritin, Allegra και Zyrtec, είναι χρήσιμα, αλλά μπορεί να μην είναι το ίδιο αποτελεσματικά ή τόσο γρήγορα, καθώς λαμβάνονται από το στόμα.
Φίλτρα HEPA: Η χρήση καθαριστή αέρα με φίλτρο HEPA στο υπνοδωμάτιο μπορεί να μειώσει δραστικά τη γύρη και άλλα αλλεργιογόνα εσωτερικού χώρου. Η γύρη είναι συνήθως υψηλότερη νωρίς το πρωί (5-10 π.μ.) και τις ημέρες με ξηρό, θυελλώδη καιρό. Προγραμματίστε τις δραστηριότητές σας αργά το απόγευμα ή μετά από βροχή, όταν η γύρη κατακάθεται.
Κλιματισμός: Στο αυτοκίνητο και στο σπίτι, χρησιμοποιείτε ανακύκλωση αέρα (recirculation) αντί να τραβάτε αέρα από έξω.
Εάν τα συμπτώματα αλλεργίας σας επηρεάζουν την ποιότητα ζωής σας –για παράδειγμα, σας κάνουν να χάνετε ύπνο ή να δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε στη δουλειά σας– ίσως ήρθε η ώρα να κλείσετε ραντεβού με έναν αλλεργιολόγο. Υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να «εκπαιδεύσουν» το ανοσοποιητικό σας σύστημα να μην αντιδρά υπερβολικά στα αλλεργιογόνα.
