Μια νέα διεπιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Quarterly Review of Biology υποστηρίζει ότι το κόκκινο κρέας, κάποτε ένα βασικό συστατικό της ανθρώπινης εξέλιξης, έχει γίνει σημαντική απειλή για την ανθρώπινη υγεία και τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Οι ερευνητές συνθέτουν περίπου 3 εκατομμύρια χρόνια διατροφικής ιστορίας των ανθρωπίνων μαζί με σύγχρονα επιδημιολογικά και μοριακά δεδομένα, υποστηρίζοντας ότι η πηγή τροφής που πιθανότατα διαμόρφωσε το είδος μας συμβάλλει τώρα στην καταστροφή του.
Η εργασία έχει τίτλο «Κόκκινο κρέας στην ανθρώπινη εξέλιξη, υγεία και νόσο: Από ευλογία σε κατάρα;» Οι συγγραφείς εντοπίζουν την προέλευση της κατανάλωσης κρέατος πριν από την εμφάνιση του γένους Homo, με αρχαιολογικές ενδείξεις να υποδηλώνουν ότι οι πρώιμοι ανθρωπίνοι ενσωμάτωναν τρόφιμα ζωικής προέλευσης σε μια διαφορετικά κυρίως φυτική διατροφή. Η ανασκόπηση αμφισβητεί την αφήγηση ότι το άπαχο μυϊκό κρέας ήταν πρωταρχικά επιθυμητό. Οι λιπώδεις ιστοί, ο μυελός των οστών, τα όργανα και ο εγκεφαλικός ιστός ήταν πιθανότατα πιο πολύτιμοι για τη θερμιδική τους πυκνότητα και τα απαραίτητα λιπίδια, ιδιαίτερα για την τροφοδότηση του αναπτυσσόμενου βρεφικού εγκεφάλου.
«Η πολιτισμική εξέχουσα θέση του κόκκινου κρέατος στις σύγχρονες ευρωαμερικανικές διατροφές, που συνήθως επικεντρώνεται σε μπριζόλες και ψητά, αντανακλά και προκαταλήψεις που επηρεάζουν τις υποθέσεις σχετικά με τις διατροφές των πρώιμων ανθρωπίνων», γράφουν οι συγγραφείς.
Η ανασκόπηση περιπλέκει επίσης παλαιές θεωρίες σχετικά με τον ρόλο του κρέατος στην οδήγηση της διεύρυνσης του ανθρώπινου εγκεφάλου. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η πρωτεΐνη από μόνη της δεν είναι ούτε ενεργειακά πυκνή ούτε βέλτιστο καύσιμο για τον εγκέφαλο, υποδηλώνοντας ότι μια ευρεία και ευέλικτη διατροφική στρατηγική, που ενσωματώνει διάφορες φυτικές και ζωικές τροφές, εξηγεί καλύτερα την εξελικτική επιτυχία του ανθρώπου.
Η μετάβαση στη γεωργία πριν από περίπου 10.000 έως 12.000 χρόνια σηματοδότησε ένα σημείο καμπής. Ενώ η τροφή έγινε πιο αξιόπιστα διαθέσιμη, η διατροφική ποικιλότητα μειώθηκε. Η έλλειψη σιδήρου, σπάνια μεταξύ των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, έγινε πιο διαδεδομένη καθώς οι διατροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε δημητριακά περιόριζαν την απορρόφηση του διατροφικού σιδήρου.
Σήμερα, η παγκόσμια βιομηχανία κρέατος αποτιμάται σε 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια και προβλέπεται να αναπτυχθεί περαιτέρω, ιδιαίτερα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, και οι συγγραφείς τεκμηριώνουν τις συνέπειες για την υγεία αυτής της σύγχρονης όρεξης. Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες συνδέουν σταθερά την κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος με αυξημένους κινδύνους καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη τύπου 2, καρκίνου του παχέος εντέρου και θνησιμότητας από όλες τις αιτίες. Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο ταξινομεί το επεξεργασμένο κρέας ως καρκινογόνο Ομάδας 1 και το μη επεξεργασμένο κόκκινο κρέας ως πιθανώς καρκινογόνο.
Η εργασία καλύπτει επίσης τον ρόλο ενός μοναδικού για τον άνθρωπο μοριακού μηχανισμού που οι συγγραφείς ονομάζουν «ξενοσιαλίτιδα» (xenosialitis), μια φλεγμονώδη διαδικασία που προκαλείται από τη διατροφή. Οι άνθρωποι έχασαν την ικανότητα να παράγουν ένα σάκχαρο που ονομάζεται Ν-γλυκολυλονεραμινικό οξύ (Neu5Gc) πριν από περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια, ωστόσο αυτό το μόριο είναι άφθονο στα συνήθως καταναλώσιμα κόκκινα κρέατα.
Όταν καταναλώνεται, το Neu5Gc ενσωματώνεται στους ανθρώπινους ιστούς, όπου αλληλεπιδρά με αντισώματα που το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει εναντίον του, δημιουργώντας χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή που μπορεί να οδηγήσει σε αθηροσκλήρωση, εξέλιξη καρκίνου του παχέος εντέρου και πιθανώς γνωστική έκπτωση. Εν τω μεταξύ, η βιομηχανική κτηνοτροφία παράγει επίσης περίπου το 15% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οδηγεί σε αποψίλωση των δασών και συμβάλλει στην εκτεταμένη ρύπανση των υδάτων και στην ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά.
Η εργασία δεν αποτελεί εντολή να εγκαταλείψουμε το κόκκινο κρέας. Αντίθετα, τοποθετεί τα σύγχρονα πρότυπα κατανάλωσης σε ένα ευρύτερο ιστορικό και βιολογικό πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι η ίδια διατροφική ευελιξία που επέτρεψε στους προγόνους μας να ευδοκιμήσουν έχει, στη σύγχρονη βιομηχανοποιημένη μορφή της, γίνει πηγή χρόνιων ασθενειών και οικολογικής ζημιάς.
«Η φύση, η κλίμακα και το πλαίσιο της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος σήμερα διαφέρουν δραστικά από εκείνα του εξελικτικού μας παρελθόντος», καταλήγουν οι συγγραφείς.
Περισσότερες πληροφορίες: Juston Jaco et al, Red Meat in Human Evolution, Health, and Disease: From A Blessing to A Curse?, The Quarterly Review of Biology (2026). DOI: 10.1086/741185.
