Ο μυοσκελετικός πόνος δεν είναι τυχαίος είναι ένα μήνυμα που περιμένει να αποκωδικοποιηθεί. Ξεκινάει συνήθως αθόρυβα. Ένα «πιάσιμο» στη μέση όταν σηκωθείτε από την καρέκλα. Ένα μούδιασμα στο χέρι που έρχεται και φεύγει. Στην αρχή το αγνοείτε. Μετά αρχίζετε να το προσέχετε. Και σε κάποιο σημείο, αρχίζετε να χτίζετε τη μέρα σας γύρω από αυτό. Ο πόνος και το μούδιασμα και το μυρμήγκιασμα δεν είναι το ίδιο πράγμα. Δεν έχουν τις ίδιες αιτίες, δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, και δεν στέλνουν το ίδιο μήνυμα.
Όταν νιώθετε ένα «βάρος» στον ώμο ή ένα «πιάσιμο» στη μέση, ο οργανισμός σάς μιλάει για τους μύες, τους τένοντες ή τις αρθρώσεις σας. Αυτός ο εντοπισμένος πόνος -αυτός που μένει εκεί που τον αισθάνεστε, που δεν «ταξιδεύει» πουθενά- είναι η πιο άμεση απόδειξη κόπωσης, κακής στάσης ή φλεγμονής στους μαλακούς ιστούς. Είναι δυσάρεστος, αλλά είναι και ο πιο «ευγνώμων» πόνος: ανταποκρίνεται στην κίνηση, στη θερμότητα, στη σωστή εργονομία. Εκεί που τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα είναι όταν ο πόνος αλλάζει χαρακτήρα. Όταν το «πιάσιμο» μετατρέπεται σε αίσθηση ότι κάτι «μουδιάζει» ή σε ενοχλητικές βελόνες που τρυπάνε το χέρι ή το πόδι, τότε ο οργανισμός αλλάζει γλώσσα. Δεν είναι πια μύες, είναι νεύρα.
Το μούδιασμα είναι η φωνή ενός νεύρου που πιέζεται. Κάπου στη διαδρομή του -ίσως από έναν εκφυλισμένο δίσκο στη μέση, ίσως από τον καρπό που συμπιέζεται ώρες μπροστά στο πληκτρολόγιο, η ροή των νευρικών σημάτων διακόπτεται. Το μυρμήγκιασμα είναι η φωνή ενός νεύρου που εκνευρίζεται. Δεν σιωπά, φωνάζει. Στέλνει υπερβολικά σήματα επειδή ερεθίζεται ή αρχίζει να υπόκειται σε βλάβη. Είναι η προειδοποίηση πριν από κάτι πιο σοβαρό, και συχνά οι άνθρωποι το αγνοούν επειδή δεν πονά με την παραδοσιακή έννοια -απλώς ενοχλεί.
Η θέση του συμπτώματος πάνω στο σώμα λέει πολλά. Μούδιασμα στον αντίχειρα, τον δείκτη και τον μέσο δάκτυλο -κυρίως τα βράδια ή ενώ οδηγείτε- είναι η κλασική εικόνα του συνδρόμου καρπιαίου σωλήνα, μιας πάθησης που επηρεάζει κυρίως όσους κάνουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις χεριού.
Μούδιασμα στον παράμεσο και τον μικρό δάκτυλο, συνοδευόμενο από αδυναμία λαβής, δείχνει προς τον αγκώνα -ένα πιθανό πρόβλημα του ωλένιου νεύρου που πολλοί παθαίνουν μετά από παρατεταμένη καθιστή εργασία. Όταν το μούδιασμα ή το μυρμήγκιασμα «κατεβαίνει» από τη μέση στο πόδι -διασχίζει τον γλουτό, τον μηρό, τη γάμπα- είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες εκδηλώσεις κήλης μεσοσπονδύλιου δίσκου.
Πάγος και θερμότητα
Η πρώτη ερώτηση που κάνει σχεδόν ο καθένας όταν πονά είναι: «Βάζω ζεστό ή κρύο;». Και η απάντηση γίνεται συχνά πηγή σύγχυσης. Ο πάγος είναι το φάρμακο της οξείας φάσης. Τις πρώτες 48 έως 72 ο ώρες μετά από έναν τραυματισμό -ένα διάστρεμμα, ένα ξαφνικό «τράβηγμα», ένα πιάσιμο που ήρθε μετά από βαριά άρση- το κρύο μειώνει τη ροή του αίματος, περιορίζει το οίδημα και μουδιάζει τοπικά τον πόνο.
Η θερμότητα, αντίθετα, είναι το φάρμακο του χρόνιου πόνου. Για τον αυχένα που σφίγγεται κάθε απόγευμα, για τη μέση που «τραβά» εβδομάδες τώρα, για τους ώμους που φέρουν το βάρος του στρες σαν αόρατη πανοπλία, η θερμότητα χαλαρώνει τους σφιγμένους μύες, αυξάνει την ελαστικότητα των ιστών και βελτιώνει την αιμάτωση. Μια θερμαντική επιφάνεια, ένα ζεστό μπάνιο ή ακόμα και μια ζεστή υγρή πετσέτα μπορεί να κάνει αυτό που κανένα παυσίπονο δεν κάνει: να αφήσει τον μυ να «ανοίξει».
Η λογική είναι απλή: οίδημα και ζέστη στην περιοχή ζητούν κρύο. Δυσκαμψία και σφίξιμο χωρίς φλεγμονή ζητούν θερμότητα.
Στρες, ύπνος και κίνηση
Υπό χρόνιο στρες, ο οργανισμός παράγει κορτιζόλη, μια ορμόνη που, μεταξύ άλλων, αυξάνει τη μυϊκή τάση. Οι μύες του αυχένα και των ώμων σφίγγονται σαν ένα αόρατο χέρι που τους κρατά σε συνεχή εγρήγορση. Παράλληλα, ο κακός ύπνος -αυτός που διακόπτεται- στερεί από το σώμα την επισκευή που χρειάζεται. Κατά τον βαθύ ύπνο εκκρίνεται η αυξητική ορμόνη, που επισκευάζει τους ιστούς και ανανεώνει τα κύτταρα. Χωρίς ποιοτικό ύπνο, αυτή η διαδικασία ματαιώνεται και ο πόνος της επόμενης μέρας γίνεται πιο έντονος. Ο χρόνιος πόνος που αντιστέκεται σε κάθε θεραπεία συχνά έχει ένα κοινό παρονομαστή, τον άνθρωπο που κοιμάται άσχημα και ζει υπό συνεχή πίεση.
Υπάρχει μια αντίδραση που σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει μπροστά στον πόνο, και είναι, δυστυχώς, η πιο επιβλαβής: η ακινησία. Μόλις κάτι πονά, το ένστικτο μάς λέει να ξαπλώσουμε, να μην κουνηθούμε. Και ενώ λίγες ώρες ανάπαυσης στην αρχή ενός οξύ τραυματισμού είναι λογικές, η παρατεταμένη ακινησία επιδεινώνει την κατάσταση. Οι μύες που δεν κινούνται ατροφούν γρήγορα. Οι αρθρώσεις που δεν λειτουργούν γίνονται δύσκαμπτες. Η κυκλοφορία του αίματος -και μαζί της οι θρεπτικές ουσίες και τα κύτταρα επούλωσης- μειώνεται. Και ο πόνος, αντί να υποχωρεί, εδραιώνεται. Η επιστήμη είναι κατηγορηματική: η κίνηση είναι το καλύτερο φάρμακο για τον μυοσκελετικό πόνο. Επίσης, ο εχθρός κρύβεται στο γραφείο. Η λύση δεν είναι τελειοποίηση της στάσης σώματος -είναι αποφυγή της παρατεταμένης στατικής θέσης. Η καλύτερη στάση σώματος, λένε οι εργονόμοι, είναι πάντα η επόμενη.
Μόλις ο οξύς πόνος ή τα έντονα συμπτώματα υποχωρήσουν, αρχίζει το πιο σημαντικό κεφάλαιο: η θωράκιση. Και αυτή επιτυγχάνεται μέσα από τη στοχευμένη κίνηση. Ο λεγόμενος «πυρήνας» του σώματος -οι κοιλιακοί και οι βαθείς ραχιαίοι μύες- στηρίζει τη σπονδυλική στήλη. Όταν αυτοί οι μύες είναι δυνατοί και ενεργοί, μειώνουν σημαντικά τη φόρτιση στους δίσκους και στους συνδέσμους. Όταν ατροφούν -όπως συμβαίνει με τη ζωή του γραφείου- το βάρος του σώματος πέφτει αποκλειστικά στις παθητικές δομές, φθείροντάς τες πρόωρα. Δεν χρειάζεται να γυμνάζεστε εντατικά. Το πιλάτες, η γιόγκα, η κολύμβηση και οι ασκήσεις σταθεροποίησης σπονδυλικής είναι από τις πιο αποτελεσματικές μορφές πρόληψης και αποκατάστασης ακριβώς επειδή δουλεύουν βαθύτερα από ό,τι φαίνεται, εκπαιδεύοντας τους μύες να προστατεύουν τις αρθρώσεις με κάθε κίνηση.
