Aπό τις Lauren Ball, Emily Burch, The Conversation.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Υπουργός Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών, Robert F. Kennedy Jr, δημοσίευσε τις αναθεωρημένες διατροφικές οδηγίες της κυβέρνησης για την περίοδο 2025–2030.
Αυτές οι συστάσεις για υγιεινή διατροφή ενημερώνονται κάθε πέντε χρόνια και συμβάλλουν στη διαμόρφωση πολιτικής τροφίμων και εκπαίδευσης για εκατομμύρια Αμερικανούς.
Κάτω από το σύνθημα «eat real food» («τρώτε πραγματικά φαγητά»), οι νέες οδηγίες συνιστούν στους ανθρώπους να «δίνουν προτεραιότητα στην πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα», να καταναλώνουν πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα και αρκετά ολικής αλέσεως τρόφιμα, και να περιορίζουν τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Ένα νέο διατροφικό πυραμιδικό διάγραμμα έχει επίσης επανασχεδιαστεί και αναστραφεί.
Αλλά οι οδηγίες βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία; Και πόσα έχουν αλλάξει πραγματικά;
Τα βασικά δεν έχουν αλλάξει
Όπως και στις προηγούμενες εκδόσεις, οι νέες οδηγίες προωθούν τα θρεπτικά τρόφιμα -όπως φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής αλέσεως- και τις κατάλληλες μερίδες.
Συνιστούν επίσης να λαμβάνεται πρωτεΐνη από ποικιλία πηγών και να περιορίζονται οι πρόσθετh ζάχαρh και το αλάτι. Τα κορεσμένα λιπαρά παραμένουν κάτω από το 10% των συνολικών θερμίδων.
Αυτό συμφωνεί με το μακροχρόνιο σώμα επιστημονικών στοιχείων για τη διατροφή. Οι δίαιτες πλούσιες σε ολόκληρα, μη επεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται ισχυρά με καλή συνολική υγεία και βοηθούν στην πρόληψη και διαχείριση καρδιοπαθειών, διαβήτη και -ολοένα περισσότερο- ψυχικής υγείας.
Τι έχει αλλάξει;
1. Περισσότερη πρωτεΐνη
Μία από τις κύριες αλλαγές είναι η αύξηση της συνιστώμενης πρόσληψης πρωτεΐνης. Η προηγούμενη σύσταση ήταν 0,8 γραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως -τώρα είναι 1,2–1,6 γραμμάρια.
Η αλλαγή βασίστηκε σε γρήγορη ανασκόπηση που επικεντρώθηκε κυρίως σε μελέτες απώλειας βάρους και άσκησης. Ωστόσο, αυτή η βάση δεδομένων είναι πολύ περιορισμένη για να εξαχθούν γενικές διατροφικές συστάσεις για ολόκληρο τον πληθυσμό, με τις διαφορετικές ανάγκες του.
Οι νέες οδηγίες ενθαρρύνουν επίσης την κατανάλωση πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα, χωρίς να δίνεται σαφής προτεραιότητα σε άπαχες πηγές.
2. Πλήρη γαλακτοκομικά
Οι οδηγίες προτείνουν πλήρη γαλακτοκομικά αντί για χαμηλά σε λιπαρά. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι – ειδικά όσοι έχουν υψηλότερο κίνδυνο καρδιοπαθειών- μπορεί να συνεχίσουν να ωφελούνται από την επιλογή μειωμένου λιπαρού γάλακτος. Αυτή είναι η θέση της Heart Foundation τόσο στην Αυστραλία όσο και στις ΗΠΑ.
3. Περιορισμός υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων
Οι νέες οδηγίες αναφέρουν ρητά ότι οι άνθρωποι πρέπει να περιορίζουν και να αποφεύγουν υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Αυτό συμφωνεί με αυξανόμενα στοιχεία που συνδέουν τα τρόφιμα αυτά με χρόνιες παθήσεις και φλεγμονή. Οι προηγούμενες οδηγίες συνιστούσαν «τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά» χωρίς να αναφέρονται ειδικά τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα.
4. Νέος -αναστραμμένος- διατροφικός πυραμίδας
Ο νέος ιστότοπος «Real Food» συγκρίνει τον πυραμιδικό σχεδιασμό με την πυραμίδα του 1992, αν και το μοντέλο αυτό είχε αντικατασταθεί από το MyPlate το 2011.
Στο νέο διάγραμμα, το μισό πιάτο αποτελείται από φρούτα και λαχανικά, ενώ τα ολικής αλέσεως τρόφιμα και η πρωτεΐνη καταλαμβάνουν από ένα τέταρτο, και τα γαλακτοκομικά εμφανίζονται ξεχωριστά. Η νέα πυραμίδα δείχνει σαφή στροφή: Κρέας, γαλακτοκομικά και έλαια βρίσκονται στο ευρύτερο άκρο -που είναι τώρα στην κορυφή- μαζί με τα λαχανικά. Φρούτα, ξηροί καρποί και δημητριακά εμφανίζονται σε μικρότερες αναλογίες στην αιχμηρή κορυφή.
Αυτό προκαλεί σύγχυση, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τις γραπτές συστάσεις, οι οποίες συνεχίζουν να προωθούν 2-4 μερίδες ολικής αλέσεως ημερησίως και ποικιλία πηγών πρωτεΐνης από φυτικά και ζωικά τρόφιμα. Η οπτική έμφαση σε ζωικά προϊόντα μπορεί να οδηγήσει σε υπέρβαση των γραπτών συστάσεων για περιορισμό των κορεσμένων λιπαρών στο 10% των συνολικών θερμίδων και σε ισορροπία φυτικών και ζωικών τροφίμων.
5. Ασαφής καθοδήγηση για το αλκοόλ
Τα όρια για το αλκοόλ υπήρχαν από το 1980, αλλά τώρα αφαιρέθηκαν. Οι νέες οδηγίες λένε απλώς «περιορίστε τα αλκοολούχα ποτά», χωρίς να καθορίζουν τι σημαίνει «περιορίστε». Επίσης, αφαιρέθηκαν οι προειδοποιήσεις για σύνδεση αλκοόλ και καρκίνου, παρόλο που η επιστημονική συναίνεση συνδέει την κατανάλωση αλκοόλ με τουλάχιστον επτά τύπους καρκίνου. Το 2024, ο Αμερικανός Surgeon General ζήτησε προειδοποιητικές ετικέτες καρκίνου σε αλκοολούχα ποτά.
6. Σύσταση για χαμηλούς υδατάνθρακες
Οι οδηγίες αναφέρουν ότι άτομα με «ορισμένες χρόνιες παθήσεις» μπορεί να ωφεληθούν από δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων. Αυτό υποστηρίζεται από στοιχεία — για παράδειγμα, βοηθά μερικούς ανθρώπους να διαχειριστούν τον διαβήτη τύπου 2 — αλλά η μείωση υδατανθράκων δεν είναι ασφαλής για όλους (παιδιά, εγκύους, ηλικιωμένοι). Συνεπώς, δεν πρόκειται για γενική σύσταση.
Συγκρούσεις συμφερόντων
Η επιστημονική έκθεση που συνοδεύει τις νέες οδηγίες αποκάλυψε ότι αρκετά μέλη της επιτροπής είχαν οικονομικές σχέσεις με εταιρείες τροφίμων. Τρία από τα εννέα μέλη έλαβαν χρηματοδότηση ή αμοιβές συμβουλευτικής από την National Cattlemen’s Beef Association. Ένα μέλος έλαβε υποστήριξη από το National Pork Board. Τουλάχιστον τρία μέλη συνδέονταν με οργανισμούς γαλακτοκομικών, ενώ ένα ακόμα συμμετείχε στην ανάπτυξη προϊόντος γευμάτων υψηλής πρωτεΐνης.
Οι συνδέσεις με τη βιομηχανία δεν είναι νέες: Ανάλυση των οδηγιών 2020–25 έδειξε ότι το 95% των μελών της επιτροπής είχαν συγκρούσεις συμφερόντων με εταιρείες τροφίμων ή φαρμάκων. Ωστόσο, υπό τη διοίκηση Τραμπ, η διαδικασία ανάπτυξης του 2025 παρέκκλινε από τα συνήθη πρωτόκολλα, χωρίς τυπικές διαδικασίες συστηματικής ανασκόπησης, δημόσιο διάλογο και προστασίες κατά της ατομικής επιρροής.
Το χαμένο πλαίσιο
Το σύνθημα «eat real food» είναι απλό. Αλλά στην πράξη, για πολλούς δεν είναι. Η πιο εμφανής παράλειψη είναι η έλλειψη προσοχής στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Η έκθεση μετατοπίζεται από την «ισότητα στην υγεία», αγνοώντας παράγοντες όπως φυλή, εισόδημα και πρόσβαση σε υγιεινή τροφή.
Η πρόσβαση σε προσιτή, υγιεινή διατροφή παραμένει περιορισμένη στις ΗΠΑ, ειδικά για ανθρώπους σε χαμηλού εισοδήματος κοινότητες, αγροτικές περιοχές ή με μεγάλες και απρόβλεπτες ώρες εργασίας. Οι άνθρωποι επιλέγουν τροφή με βάση την οικονομική δυνατότητα, την προσβασιμότητα και την πολιτιστική καταλληλότητα, αλλά οι οδηγίες παραβλέπουν αυτούς τους δομικούς παράγοντες. Αντίθετα, η ευθύνη για υγιεινή διατροφή τοποθετείται αποκλειστικά στον καθένα, αντί στο ευρύτερο σύστημα τροφίμων.
Τι σημαίνει αυτό;
Καμία διατροφική οδηγία, όσο καλά σχεδιασμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να υπερβεί ένα σύστημα τροφίμων που προτάσσει το κέρδος πάνω από τη δημόσια υγεία.
Ενώ οι συστάσεις περιέχουν λογικές οδηγίες για κατανάλωση ολόκληρων τροφών και αποφυγή επεξεργασμένων, εισάγουν επίσης αντιφάσεις και σύγχυση.
Άτομα που αναζητούν εξατομικευμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη καθοδήγηση για τη διατροφή τους θα πρέπει να συμβουλεύονται έναν διαιτολόγο.
