Οι όροι «όγκος» και «καρκίνος» μπορεί να αναφέρονται σε διαφορετικού τύπου εξογκώματα ή διογκώσεις. Ωστόσο, συχνά συγχέονται και χρησιμοποιούνται λανθασμένα -τόσο από το ευρύ κοινό όσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και από επαγγελματίες υγείας. Για παράδειγμα, οι γιατροί ενδέχεται να χρησιμοποιούν ευφημισμούς όπως «όγκος», «μάζα», «βλάβη» ή «στίγμα», όταν στην πραγματικότητα εννοούν καρκίνο.
Ποια είναι λοιπόν η διαφορά ανάμεσα σε έναν όγκο και τον καρκίνο; Και γιατί έχει σημασία να χρησιμοποιούνται οι σωστοί όροι;
Τι είναι ο όγκος;
Το λεξικό της Οξφόρδης ορίζει τον όγκο ως «κάθε ανώμαλη διόγκωση μέσα ή πάνω σε κάποιο μέρος του σώματος». Οι όγκοι μπορούν να αναπτυχθούν σχεδόν σε οποιονδήποτε ιστό, όπως το λίπος, οι μύες, τα οστά, τα νεύρα και οι αδένες. Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι όγκοι καρκίνος και δεν είναι όλοι οι καρκίνοι όγκοι. Οι όγκοι μπορεί να είναι «καλοήθεις» (όχι καρκίνος) ή «κακοήθεις» (καρκίνος).
Ορισμένοι καλοήθεις όγκοι είναι ακίνδυνοι και δεν χρειάζονται θεραπεία. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τα λιπώματα (συσσωρεύσεις λιποκυττάρων κάτω από το δέρμα) και τα αιμαγγειώματα (υπερπλασία αιμοφόρων αγγείων που συχνά μοιάζουν με κοκκινωπές ή μωβ εκ γενετής κηλίδες).
Άλλοι καλοήθεις όγκοι, όμως, μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα λόγω της θέσης τους. Τέτοια παραδείγματα είναι τα ινομυώματα της μήτρας, που μπορούν να προκαλέσουν έντονη εμμηνορρυσιακή αιμορραγία, καθώς και τα καλοήθη αδενώματα της υπόφυσης, τα οποία μπορεί να οδηγούν σε υπερπαραγωγή ορμονών. Παρότι αυτοί οι όγκοι δεν είναι καρκίνος, ενδέχεται να είναι επικίνδυνοι και οι γιατροί κάποιες φορές συστήνουν τη χειρουργική αφαίρεσή τους.
Τι είναι ο καρκίνος;
Ο καρκίνος αναπτύσσεται όταν φυσιολογικά κύτταρα αποκτούν γενετικές αλλαγές, γνωστές ως μεταλλάξεις, που τους επιτρέπουν να ξεφεύγουν από τους φυσιολογικούς μηχανισμούς ελέγχου του οργανισμού.
Πολλά από τα βασικά χαρακτηριστικά του καρκίνου έχουν περιγραφεί εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια και περιλαμβάνουν την ανεξέλεγκτη κυτταρική ανάπτυξη και την αποφυγή της καταστροφής από το ανοσοποιητικό σύστημα.
Σημαντικό είναι ότι τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να εισβάλλουν στους γύρω ιστούς (διήθηση) και να εξαπλώνονται σε άλλα σημεία του σώματος (μετάσταση). Αυτά είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που διαχωρίζουν τους κακοήθεις όγκους (καρκίνο) από τους καλοήθεις (όχι καρκίνο).
Οι καρκίνοι σε συμπαγή όργανα –όπως το στήθος, το δέρμα ή ο πνεύμονας– αποκαλούνται συχνά κακοήθεις όγκοι, επειδή σχηματίζουν μάζες. Ωστόσο, δεν σχηματίζουν όλοι οι καρκίνοι μάζες. Οι καρκίνοι του αίματος, όπως η λευχαιμία, συνήθως δεν σχηματίζουν όγκους.
Πώς ανιχνεύονται;
Τόσο οι όγκοι όσο και οι καρκίνοι μπορεί να προκαλέσουν εξογκώματα ή διογκώσεις, οι οποίες εντοπίζονται είτε από τον ίδιο τον ασθενή («Γιατρέ, τι είναι αυτό το εξόγκωμα;») είτε κατά τη διερεύνηση ενός συμπτώματος («Γιατρέ, δυσκολεύομαι να καταπιώ»).
Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με το πού βρίσκεται ο όγκος -καλοήθης ή κακοήθης- και από ποιον τύπο κυττάρων αποτελείται. Για παράδειγμα, όγκοι στο γαστρεντερικό σύστημα (οισοφάγος, στομάχι, έντερο) μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα επειδή η μάζα αρχίζει να εμποδίζει τη δίοδο της τροφής.
Για περαιτέρω διερεύνηση μπορεί να απαιτηθούν απεικονιστικές εξετάσεις, όπως υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Επίσης, μπορεί να ληφθεί δείγμα ιστού (με βελόνα ή χειρουργικά), ώστε ένας παθολογοανατόμος να εξετάσει το δείγμα στο μικροσκόπιο και να καθορίσει τον τύπο των κυττάρων, καθώς και αν πρόκειται για καλοήθη ή κακοήθη αλλοίωση.
Πώς αντιμετωπίζονται;
Η αντιμετώπιση μπορεί να είναι παρόμοια σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η χειρουργική αφαίρεση ενός καλοήθους μηνιγγιώματος (όγκος εγκεφάλου) ή ενός κακοήθους βασικοκυτταρικού καρκινώματος (καρκίνος του δέρματος).
Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, η αντιμετώπιση διαφέρει σημαντικά. Οι κακοήθεις όγκοι (καρκίνος) έχουν τη δυνατότητα να εξαπλώνονται και, σε προχωρημένα στάδια, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου. Γι’ αυτό και η διαχείριση του καρκίνου είναι συχνά πιο επείγουσα και πολύπλοκη.
Η θεραπεία ορισμένων κακοήθων όγκων περιλαμβάνει συνδυασμό χειρουργικής επέμβασης, ακτινοθεραπείας και/ή συστηματικής θεραπείας, όπως η χημειοθεραπεία, η οποία επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό.
Γιατί είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται οι σωστοί όροι
Η λανθασμένη χρήση των όρων «καρκίνος» και «όγκος» μπορεί να προκαλέσει σύγχυση και παραπλάνηση. Αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή η λέξη «καρκίνος» φέρει έντονο φορτίο ασθένειας και θανάτου, παρότι πολλές μορφές καρκίνου έχουν καλή πρόγνωση.
Κατά την επικοινωνία με τους ασθενείς, είναι κρίσιμο οι γιατροί να χρησιμοποιούν ακριβή γλώσσα. Λιγότεροι από τους μισούς ασθενείς κατανοούν ότι ο γιατρός εννοεί καρκίνο όταν χρησιμοποιεί ευφημισμούς όπως «όγκος», «μάζα», «βλάβη» ή «στίγμα».
Στην πραγματικότητα, κάθε μορφή ασαφούς γλώσσας που χρησιμοποιείται κατά την ενημέρωση των ασθενών για τον καρκίνο μπορεί να αυξήσει τη σύγχυση.
Με λίγα λόγια: Οι όροι «όγκος» και «καρκίνος» δεν είναι ταυτόσημοι. Οι συμπαγείς καρκίνοι είναι όγκοι και οι κακοήθεις όγκοι είναι καρκίνοι. Όμως, δεν είναι όλοι οι όγκοι κακοήθεις και δεν είναι όλοι οι καρκίνοι συμπαγείς.
