Το VO₂ max, δηλαδή η μέτρηση της ποσότητας οξυγόνου που καταναλώνει το σώμα κατά τη διάρκεια της άσκησης, έχει γίνει ένα καθιερωμένο εργαλείο για τους επαγγελματίες αθλητές. Ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι ειδικοί στην υγεία υποστηρίζουν ότι πρόκειται για έναν δείκτη που αξίζει την προσοχή κάθε ανθρώπου που ασκείται.
«Αν κάποιος ρωτούσε πόσο καλή είναι η φυσική του κατάσταση, υπάρχουν πολλοί τρόποι να την περιγράψει -ίσως να πει ότι μπορεί να τρέξει ένα μίλι σε πέντε λεπτά ή να σηκώσει 140 κιλά στον πάγκο. Όμως το VO₂ max είναι ο χρυσός κανόνας στη μέτρηση της φυσικής κατάστασης», λέει ο αθλητικός καρδιολόγος William Cornwell, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής στο Τμήμα Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής Anschutz του Πανεπιστημίου του Κολοράντο.
Στον όρο VO₂, το V αντιστοιχεί στον όγκο (volume) και το O₂ στο οξυγόνο. Συνήθως η μέτρηση αυτή εκφράζεται σε ml/kg/λεπτό, δηλαδή σε χιλιοστόλιτρα οξυγόνου ανά κιλό σωματικού βάρους που καταναλώνει το σώμα ανά λεπτό άσκησης. Όσο υψηλότερο είναι το VO₂ max ενός ατόμου, τόσο περισσότερο οξυγόνο καταναλώνει. Το οξυγόνο αυτό, το οποίο αντλείται από την καρδιά -μέσω του αίματος- φτάνει στους μυς που εργάζονται και εκεί χρησιμοποιείται για την παραγωγή τριφωσφορικής αδενοσίνης (ATP), της βασικής πηγής ενέργειας του οργανισμού.
Η κατανόηση αυτού του δείκτη μπορεί να λειτουργήσει ως συνολικός δείκτης υγείας και να βοηθήσει στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης σε βάθος χρόνου.
VO₂ max και μακροζωία
Ο Cornwell αναφέρει ότι το VO₂ μειώνεται περίπου κατά 10% ανά δεκαετία κατά την ενήλικη ζωή και ακόμη περισσότερο, περίπου κατά 20% ανά δεκαετία, καθώς το άτομο εισέρχεται στην τρίτη ηλικία. «Αν η φυσική κατάσταση όλων πρόκειται να μειωθεί απότομα με την πάροδο του χρόνου, από προληπτική σκοπιά θέλεις να ξεκινήσεις με όσο το δυνατόν υψηλότερο VO₂ max», εξηγεί.
Ο βασικός τρόπος βελτίωσης του VO₂ max είναι η τακτική άσκηση και η έναρξή της σε μικρότερη ηλικία. «Είναι κάπως σαν την αποταμίευση για τη σύνταξη. Δεν αρχίζεις να αποταμιεύεις στα 60. Ξεκινάς στα 30, στα 40 και στα 50, ώστε όταν φτάσεις στα 60 και τα 70 να μπορείς να απολαύσεις τους καρπούς της προσπάθειάς σου», λέει ο Cornwell. «Ακριβώς το ίδιο ισχύει και για την υγεία και τον μεταβολισμό. Για να απολαύσεις τα 60, τα 70 και τα 80 σου από πλευράς υγείας, πρέπει να έχεις επενδύσει στην υγεία σου στα 30, στα 40 και στα 50».
Η άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιοπάθειας, εγκεφαλικού, καρκίνου, άνοιας, διαβήτη και άλλων παθήσεων που επηρεάζουν τη μακροζωία. Γι’ αυτό και πολλοί οργανισμοί υγείας συνιστούν τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα. Ο Cornwell εξηγεί ότι για πολλούς από τους ασθενείς του αυτό αντιστοιχεί σε ένα ζωηρό περπάτημα διάρκειας 30 λεπτών, πέντε ημέρες την εβδομάδα.
Συχνά, οι ασθενείς τον ρωτούν αν είναι πλέον αργά να προσπαθήσουν να βελτιώσουν το VO₂ max τους και να αρχίσουν να γυμνάζονται για την υγεία της καρδιάς τους. Εκείνος απαντά με ενθουσιασμό ότι, για τους περισσότερους ανθρώπους, δεν είναι. «Έχω ασθενείς που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι και ανησυχούν ότι είναι αργά για να αρχίσουν να ασκούνται επειδή ζυγίζουν πολύ. Αυτό δεν ισχύει», λέει. «Υπάρχουν πολύ καλά δεδομένα που δείχνουν ότι ανεξάρτητα από το σωματικό βάρος, αν τηρούνται οι συστάσεις για 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα, ο κίνδυνος μειώνεται σημαντικά σε σύγκριση με την πλήρη έλλειψη άσκησης».
Πώς μπορεί κάποιος να μάθει το VO₂ max του
Οι περισσότεροι επαγγελματίες αθλητές έχουν εύκολη πρόσβαση σε γιατρούς και τεχνολογία που μετρά το VO₂ max. Για τον μέσο άνθρωπο, όμως, μια ακριβής μέτρηση συνήθως απαιτεί επίσκεψη σε γιατρό ή σε εξειδικευμένο εργαστήριο.
Οι γιατροί μπορούν να πραγματοποιήσουν καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης (CPET), κατά την οποία το άτομο φορά μάσκα οξυγόνου ενώ γυμνάζεται, συνήθως σε διάδρομο ή ποδήλατο. Πρόκειται για εξέταση που απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό και ειδική εκπαίδευση τόσο για τη διεξαγωγή όσο και για την ερμηνεία της.
Ορισμένες «έξυπνες» φορετές συσκευές προσφέρουν πλέον εκτιμήσεις του VO₂ max, ωστόσο τα αποτελέσματά τους δεν ταυτίζονται πάντα με τις επίσημες μετρήσεις.
«Έχω δει πολλούς ασθενείς στους οποίους η ένδειξη της συσκευής τους ταιριάζει αρκετά με το VO₂ που μετρώ άμεσα σε μια τυπική CPET. Έχω δει όμως και αρκετούς στους οποίους δεν ταιριάζει καθόλου», αναφέρει ο Cornwell.
Ένα άτομο που θέλει να βελτιώσει την υγεία και τη φυσική του κατάσταση και να μειώσει τις πιθανότητες εμφάνισης νοσημάτων -ιδιαίτερα αυτών που αφορούν την καρδιά- μπορεί να ωφεληθεί γνωρίζοντας το VO₂ max του. Παρ’ όλα αυτά, ο Cornwell συμβουλεύει τους ασθενείς του να μη γίνονται υπερβολικά προσκολλημένοι σε έναν αριθμό, χάνοντας τη συνολική εικόνα.
«Η μεγάλη εικόνα είναι η βελτίωση της υγείας και η μείωση του κινδύνου με την πάροδο του χρόνου», λέει. «Υπάρχουν πολλοί τρόποι να το πετύχουμε αυτό και το VO₂ max είναι ένα κομμάτι του παζλ που μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να ζήσουν μια μακρά και υγιή ζωή».
