Σύμφωνα με την κοινή πεποίθηση, ένας πολύ καλός τρόπος για να χάσετε βάρος είναι να κάνετε κάποια άσκηση. Ενώ η ενεργός δραστηριότητα είναι ωφέλιμη με πολλούς τρόπους για την υγεία, μπορεί να μην είναι πολύ χρήσιμη αν θέλετε να χάσετε μερικά εκατοστά από τη μέση σας. Tώρα, μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Current Biology προσφέρει μια εξήγηση για το γιατί.
Για δεκαετίες, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν έναν απλό μαθηματικό τύπο για να υπολογίσουν πόση ενέργεια χρησιμοποιούμε, η οποία ουσιαστικά είναι: Συνολική καύση = Κόστος διαβίωσης + Άσκηση. Αυτό είναι γνωστό ως Προσθετικό Μοντέλο και σημαίνει ότι κάθε θερμίδα που καίτε κατά τη διάρκεια μιας προπόνησης απλώς προστίθεται στις θερμίδες που χρησιμοποιείτε μόνο και μόνο για να παραμείνετε ζωντανοί.
Έτσι, για παράδειγμα, αν κάψετε 2.000 θερμίδες την ημέρα κατά τη διάρκεια των κανονικών σας δραστηριοτήτων και στη συνέχεια πάτε για τρέξιμο και κάψετε 400 θερμίδες, θα κάψετε 2.400 θερμίδες την ημέρα σύμφωνα με τον τύπο. Η σκέψη ήταν ότι αυτή η επιπλέον καύση θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια βάρους.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, έχει εμφανιστεί ένα άλλο μοντέλο που ονομάζεται Περιορισμένο Μοντέλο. Λέει ότι το σώμα μας έχει ένα όριο στην ποσότητα ενέργειας που ξοδεύει. Έτσι, αν κάψουμε περισσότερες θερμίδες μέσω της άσκησης, το σώμα μειώνει τις εσωτερικές εργασίες, όπως η επιδιόρθωση των κυττάρων, για να διατηρήσει τη συνολική ενεργειακή δαπάνη εντός ενός στενού, προβλέψιμου εύρους. Αυτό σημαίνει ότι οι επιπλέον θερμίδες που νομίζατε ότι καίγατε στο γυμναστήριο αντισταθμίζονται εν μέρει.
Σύγκριση των μοντέλων
Δύο ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Duke στις ΗΠΑ, ο Herman Pontzer και ο Eric T. Trexler, αποφάσισαν να συγκρίνουν αυτές τις δύο ιδέες για να δουν ποια υποστηρίζεται από τα δεδομένα.
Ανέλυσαν 14 διαφορετικές μελέτες που αφορούσαν 450 άτομα που συμμετείχαν σε προγράμματα άσκησης, καθώς και αρκετές μελέτες σε ζώα. Συγκρίνοντας την ενέργεια που αναμενόταν να κάψουν αυτά τα άτομα με την ενέργεια που πραγματικά έκαψαν, οι επιστήμονες υπολόγισαν πόσο αντισταθμίζει το σώμα. Συνέκριναν επίσης δεδομένα από διαφορετικούς πληθυσμούς.
Τα αποτελέσματά τους υπέδειξαν ότι το Προσθετικό Μοντέλο συχνά υπερεκτιμά πόσο αυξάνεται η συνολική ημερήσια ενεργειακή δαπάνη με την άσκηση. Αντ’ αυτού, διαπίστωσαν ότι καθώς οι άνθρωποι και τα ζώα γίνονται πιο δραστήριοι, μπορεί να αντισταθμίζουν μειώνοντας την ενέργεια που δαπανάται σε άλλες διαδικασίες ή δραστηριότητες.
Κατά μέσο όρο, περίπου το 72% των θερμίδων που καίγονται κατά τη διάρκεια της άσκησης προστίθενται στη συνολική ημερήσια καύση. Το υπόλοιπο 28% μπορεί να αντισταθμιστεί μέσω αντιστάθμισης. Ωστόσο, αυτό είναι μερικό. Η άσκηση εξακολουθεί να αυξάνει τη συνολική χρήση ενέργειας, αλλά λιγότερο από ό,τι θα προέβλεπε ένας απλός υπολογισμός προσθετικών. Οι ερευνητές σημείωσαν επίσης ότι το ποσοστό 28% είναι ένας μέσος όρος και ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των ατόμων.
«Οι άνθρωποι και άλλα ζώα ανταποκρίνονται στην αυξημένη σωματική δραστηριότητα μειώνοντας την ενεργειακή δαπάνη σε άλλες εργασίες, υποστηρίζοντας ένα περιορισμένο μοντέλο ενεργειακής δαπάνης», σχολίασαν οι ερευνητές στην εργασία τους.
Αυτά τα ευρήματα μπορεί να εξηγήσουν γιατί η άσκηση από μόνη της συχνά οδηγεί σε μικρότερη απώλεια βάρους από την αναμενόμενη και γιατί η διατροφή παίζει τόσο βασικό ρόλο.
Περισσότερες πληροφορίες: Herman Pontzer et al, The evidence for constrained total energy expenditure in humans and other animals, Current Biology (2026). DOI: 10.1016/j.cub.2026.01.025.
