Ερευνητές απέκτησαν καλύτερη κατανόηση του φαινομένου nocebo και της νευροεπιστήμης που το διέπει. Αντίθετα με το πιο γνωστό φαινόμενο placebo, όπου οι θετικές προσδοκίες πυροδοτούν γνήσια ανακούφιση από τον πόνο, το φαινόμενο nocebo είναι η εμπειρία που προέρχεται από αρνητικές προσδοκίες, οι οποίες δημιουργούνται από προηγούμενη εμπειρία, λεκτική υπόδειξη ή κοινωνική παρατήρηση, και μπορούν να προκαλέσουν άγχος και να εντείνουν τον πόνο.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τορόντο στο Μισισάγκα και του Πανεπιστημίου McGill εντόπισε μια εγκεφαλική οδό μέσω της οποίας οι αρνητικές προσδοκίες μπορούν να ενισχύσουν τον πόνο. Τα ευρήματα, που προέκυψαν ανεξάρτητα από τα δύο εργαστήρια χωρίς προηγούμενο συντονισμό, κατέληξαν στη νευροχημική ουσία χολοκυστοκινίνη (CCK), η οποία είχε ήδη συνδεθεί στο παρελθόν με αποκρίσεις πόνου τύπου nocebo σε ανθρώπους.
Οι ερευνητές εντόπισαν μια συγκεκριμένη εγκεφαλική οδό μέσω της οποίας δρα η CCK, ταξιδεύοντας από τον πρόσθιο φλοιό της έλικας του προσαγωγίου (ACC), μια περιοχή που εμπλέκεται στις συναισθηματικές διαστάσεις του πόνου, προς μια δομή του μεσεγκεφάλου που ονομάζεται πλάγια περιαγωγική φαιά ουσία (lPAG: lateral periaqueductal gray), όπου αυξάνει την ευαισθησία στον πόνο.
Οι αρνητικές προσδοκίες προκλήθηκαν είτε επιστρέφοντας ποντίκια σε ένα περιβάλλον όπου είχαν προηγουμένως βιώσει πόνο, ακόμη και χωρίς νέο τραυματισμό, είτε επιτρέποντάς τους να παρατηρήσουν ένα άλλο ποντίκι να υποβάλλεται σε πόνο. Χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό συμπεριφορικών, φαρμακολογικών και οπτογενετικών προσεγγίσεων, οι ερευνητές εντόπισαν και χειρίστηκαν άμεσα αυτήν την οδό. Η ενεργοποίηση του κυκλώματος αύξησε την ευαισθησία στον πόνο, ενώ ο αποκλεισμός του εμπόδισε την εμφάνιση του φαινομένου nocebo.
«Οι ερευνητές γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι η CCK συνδέεται με αποκρίσεις nocebo σε ανθρώπους, αλλά η μελέτη μας εντοπίζει τη συγκεκριμένη εγκεφαλική οδό μέσω της οποίας αυτό το σύστημα ενισχύει τον πόνο», δήλωσε ο Δρ Loren Martin, καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογικών και Εγκεφαλικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Τορόντο στο Μισισάγκα και ένας από τους ανώτερους συγγραφείς της μελέτης.
Οι ερευνητές ενδιαφέρθηκαν για το φαινόμενο nocebo επειδή οι κλινικοί γιατροί έχουν από καιρό παρατηρήσει ότι οι αρνητικές προσδοκίες, ο φόβος και οι προηγούμενες επώδυνες εμπειρίες μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα και τα αποτελέσματα της θεραπείας σε ασθενείς. Αν και αυτές οι εμπειρίες είναι σημαντικές στην ιατρική, οι εγκεφαλικές διεργασίες που τις κάνουν να εντείνουν τον πόνο δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητές.
«Αν μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα το κύκλωμα που οδηγεί αυτά τα αποτελέσματα, μπορεί τελικά να μειώσουμε την επιβλαβή ενίσχυση του πόνου σε διαταραχές όπου το άγχος, η προσμονή και οι αρνητικές προσδοκίες επιδεινώνουν τα συμπτώματα», δήλωσε ο Martin.
Τα ευρήματα μπορεί επίσης να βοηθήσουν στη μείωση του στίγματος που περιβάλλει τον χρόνιο πόνο και τις σχετικές διαταραχές.
«Μια σημαντική συνέπεια αυτής της εργασίας είναι ότι βοηθά να επικυρωθεί αυτό που πραγματικά βιώνουν οι ασθενείς», δήλωσε ο Martin. «Η ενίσχυση του πόνου που σχετίζεται με το nocebo δεν είναι απλά φανταστική ή υπερβολική. Ο εγκέφαλος παράγει ενεργά μια πραγματική βιολογική απόκριση πόνου μέσω συγκεκριμένων νευρικών κυκλωμάτων».
Περισσότερες πληροφορίες: Sandra J. Poulson et al, Cholecystokinin input from the anterior cingulate cortex to the lateral periaqueductal gray mediates nocebo pain behavior in mice, Nature Communications (2026). DOI: 10.1038/s41467-026-73266-y. On bioRxiv: www.biorxiv.org/content/10.110 … /2025.02.04.636522v1.
