Όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια διασπώνται, απελευθερώνουν αίμη, ένα συστατικό της αιμοσφαιρίνης που μπορεί να συμβάλει στη φλεγμονή και να βλάψει τους ιστούς και τα αιμοφόρα αγγεία. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Lund εντόπισαν έναν μηχανισμό μέσω του οποίου η αίμη ενεργοποιεί μια φλεγμονώδη αντίδραση στο αίμα. Κατάφεραν επίσης να αποκλείσουν αυτό το μονοπάτι σε πειραματικά μοντέλα. Τα ευρήματα θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις σε νοσήματα και καταστάσεις που περιλαμβάνουν εκτεταμένη διάσπαση ερυθρών αιμοσφαιρίων, συμπεριλαμβανομένου του αιμολυτικού ουραιμικού συνδρόμου και της ελονοσίας.
Η αίμη είναι ένα βασικό συστατικό της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρει οξυγόνο. Όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια διασπώνται, μια διαδικασία γνωστή ως αιμόλυση, η αίμη μπορεί να απελευθερωθεί στην κυκλοφορία του αίματος. Μόλις βρεθεί εκτός του ερυθρού αιμοσφαιρίου, η αίμη είναι επιβλαβής και μπορεί να συμβάλει στη φλεγμονή. Η αιμόλυση συμβαίνει σε καταστάσεις όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία, η ελονοσία, το τραύμα και τα εγκαύματα, αλλά και όταν το αίμα εκτίθεται σε μηχανική καταπόνηση, όπως κατά τη διάρκεια καρδιοπνευμονικής παράκαμψης ή μέσω επαφής με μηχανικές καρδιακές βαλβίδες.
Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Kidney International, οι ερευνητές δείχνουν πώς η αίμη μπορεί να πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση στο αίμα που ενεργοποιεί τη φλεγμονή, καθιστώντας τα αιμοφόρα αγγεία πιο διαπερατά. Βρήκαν ότι η αίμη δεσμεύεται και ενεργοποιεί την πρωτεΐνη που ονομάζεται παράγοντας XII, η οποία ενεργοποιεί το σύστημα καλλικρεΐνης-κινίνης, ένα φλεγμονώδες πρωτεϊνικό σύστημα στο αίμα. Αυτό οδηγεί στην απελευθέρωση βραδυκινίνης, ενός μορίου που προκαλεί τη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων και την αύξηση της διαπερατότητάς τους. Ως αποτέλεσμα, υγρό διαρρέει στους περιβάλλοντες ιστούς και συμβάλλει στο πρήξιμο, τη φλεγμονή και την πτώση της αρτηριακής πίεσης.
«Αυτό εξηγεί πώς τα θρυμματισμένα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να ενεργοποιήσουν σοβαρή φλεγμονή. Η ελεύθερη αίμη μπορεί να πυροδοτήσει μια φλεγμονώδη απόκριση ανεξάρτητα από το τι προκάλεσε τον θρυμματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων εξαρχής», δήλωσε η Diana Karpman, καθηγήτρια παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο Lund.
Οι ερευνητές μελέτησαν δείγματα αίματος από 34 παιδιά με αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο (HUS), καθώς και δείγματα από υγιείς μάρτυρες. Το HUS είναι μια σοβαρή επιπλοκή που μπορεί να εμφανιστεί μετά από λοίμωξη με EHEC και χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα αιμοπεταλίων, οξεία νεφρική βλάβη και διάσπαση ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Σε ορισμένα από τα παιδιά, οι ερευνητές βρήκαν ενδείξεις ενεργοποίησης του συστήματος καλλικρεΐνης-κινίνης. Ανάλογα με τον δείκτη που χρησιμοποιήθηκε, παρατηρήθηκε ενεργοποίηση σε 10 από τα 34 ή 17 από τα 32 παιδιά, αντίστοιχα. Η ενεργοποίηση συσχετίστηκε με την έκταση του κατακερματισμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων (βαθμός αιμόλυσης) και με τη νεφρική προσβολή.
Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν σε πειραματικά μοντέλα στα οποία οι ερευνητές απέτρεψαν την ενεργοποίηση χρησιμοποιώντας τον αναστολέα C1, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για άλλη ένδειξη και αναστέλλει το σύστημα καλλικρεΐνης-κινίνης.
«Το γεγονός ότι καταφέραμε να αποκλείσουμε την αντίδραση πειραματικά καθιστά το εύρημα ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμη δείξει ότι μια τέτοια θεραπεία λειτουργεί σε ασθενείς. Αυτό πρέπει τώρα να διερευνηθεί περαιτέρω», δήλωσε η Αλεξάνδρα Γερογιάννη, η οποία διεξήγαγε τη μελέτη κατά τη μεταδιδακτορική της έρευνα στο Πανεπιστήμιο Lund.
Τα ευρήματα παρέχουν μια μηχανιστική εξήγηση για το πώς η διάσπαση των ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορεί να συμβάλει στη φλεγμονή. Αν και οι ερευνητές επέλεξαν να μελετήσουν το HUS, η αιμόλυση συμβαίνει σε πολλές άλλες ασθένειες και κλινικές καταστάσεις. Παγκοσμίως, πολλοί άνθρωποι επηρεάζονται από ασθένειες που χαρακτηρίζονται από εκτεταμένη αιμόλυση που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της νόσου, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την ελονοσία.
«Επιλέξαμε να μελετήσουμε το HUS επειδή είναι ένα πεδίο με το οποίο ασχολούμαστε, αλλά οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι πολύ ευρύτερες. Η ελεύθερη αίμη υπάρχει σε πολλές καταστάσεις που περιλαμβάνουν αιμόλυση. Ένα σημαντικό ερώτημα για το μέλλον είναι πόσο συμβάλλει αυτός ο μηχανισμός στη φλεγμονή και τη νόσο», δήλωσε η Karpman.
Περισσότερες πληροφορίες: Alexandra Gerogianni et al, Heme-induced kallikrein-kinin system activation in hemolytic uremic syndrome, Kidney International (2026). DOI: 10.1016/j.kint.2026.05.034.
