Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, έχουν φέρει επανάσταση στη θεραπεία της παχυσαρκίας. Ωστόσο, οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 συχνά παρατηρούν ότι χάνουν βάρος με βραδύτερο ρυθμό από εκείνους που λαμβάνουν το ίδιο φάρμακο χωρίς διαβήτη. Μια νέα προδημοσίευση από τον Kevin Hall προσφέρει μια πειστική εξήγηση – και υπενθυμίζει πόσο σύνθετη είναι η ρύθμιση του βάρους.
Το παράδοξο των κλινικών δοκιμών
Τα δεδομένα είναι σταθερά. Στη μελέτη STEP 1, που εξέτασε τη σεμαγλουτίδη σε ενήλικες χωρίς διαβήτη, η μέση απώλεια βάρους μετά από ένα χρόνο ήταν 15%. Στη STEP 2, που εξέτασε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η μέση απώλεια ήταν μόνο 10%. Δοκιμές άλλων φαρμάκων της ίδιας οικογένειας δείχνουν παρόμοια αποτελέσματα, με τον πληθυσμό με διαβήτη να χάνει περίπου το ένα τρίτο έως το μισό του βάρους που χάνουν οι συνομήλικοί τους χωρίς διαβήτη.
Η Δρ. Beverly Tchang, ειδικός στην ιατρική της παχυσαρκίας στο NewYork-Presbyterian/Weill Cornell Medical Center, εξηγεί ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη, βασικό συστατικό του διαβήτη, διευκολύνει το σώμα να αποθηκεύει λίπος, καθιστώντας δυσκολότερη την απώλεια βάρους. Η Δρ. Victoria Bouhairie από την Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία προσθέτει ότι παράγοντες όπως η υπερινσουλιναιμία, τα συνοδά φάρμακα και το συνολικό μεταβολικό περιβάλλον του διαβήτη παίζουν μεγαλύτερο ρόλο.
Ο μηχανισμός πίσω από τη διαφορά
Ο διαβήτης τύπου 2 επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των ίδιων των ορμονών που στοχεύουν τα σύγχρονα φάρμακα απώλειας βάρους. Όπως εξηγεί η Bouhairie: «Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 έχουν αυτό που ονομάζεται μειωμένο αποτέλεσμα ινκρετίνης, που σημαίνει ότι η φυσιολογική ορμονική απόκριση του σώματος στην τροφή είναι εξασθενημένη».
Τα φάρμακα GLP-1 βοηθούν άμεσα:
- Υποστηρίζουν την αυξημένη παραγωγή ινσουλίνης όταν το σάκχαρο αίματος είναι υψηλό.
- Μειώνουν την ποσότητα της επιπλέον γλυκόζης (γλυκαγόνης) που απελευθερώνει το σώμα.
- Αδειάζουν το στομάχι πιο αργά.
- Μειώνουν το αίσθημα της πείνας.
Παρά αυτές τις θετικές επιδράσεις, οι ασθενείς με διαβήτη ξεκινούν από μια βάση ορμονικής δυσλειτουργίας που τα φάρμακα GLP-1 φαίνεται να μην μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως.
Η συμβολή της μαθηματικής μοντελοποίησης
Η προδημοσίευση του Kevin Hall από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ (NIH) προσθέτει ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ. Χρησιμοποιώντας ένα επικυρωμένο μαθηματικό μοντέλο της ανθρώπινης ενεργειακής ισορροπίας, ο Hall το τροποποίησε για να συμπεριλάβει τον διαβήτη τύπου 2. Το μοντέλο ενσωμάτωσε αλλαγές στην ενεργειακή δαπάνη και στην απέκκριση γλυκόζης στα ούρα καθώς το σάκχαρο αίματος βελτιώνεται με τη θεραπεία με σεμαγλουτίδη. Μοντελοποίησε επίσης τις επιδράσεις της ταυτόχρονης θεραπείας με αναστολείς SGLT2.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η βελτιωμένη γλυκαιμική ρύθμιση μπορεί από μόνη της να αλλάξει την ενεργειακή ισορροπία στην οποία βασίζεται η απώλεια βάρους:
- Λιγότερη γλυκόζη χάνεται μέσω των ούρων καθώς το σάκχαρο αίματος πέφτει.
- Τα χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης μπορούν να μειώσουν την αυξημένη ενεργειακή δαπάνη που σχετίζεται με την υπεργλυκαιμία.
Και οι δύο επιδράσεις αντισταθμίζουν μερικώς το αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο που παράγει η σεμαγλουτίδη. Το μοντέλο προέβλεψε τη μεγαλύτερη εξασθένηση της απώλειας βάρους μεταξύ των ατόμων που λαμβάνουν αναστολέα SGLT2.
Τα φάρμακα για τον διαβήτη που δυσκολεύουν την απώλεια βάρους
Μέρος της δυσκολίας μπορεί να προέρχεται από τα ίδια τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο του διαβήτη:
Ινσουλίνη: Η πιο ισχυρά συνδεδεμένη με αύξηση βάρους. Καθώς το σάκχαρο αίματος βελτιώνεται, το σώμα χάνει λιγότερες θερμίδες μέσω των ούρων, και η ινσουλίνη προάγει την αποθήκευση ενέργειας. Επιπλέον, ορισμένοι άνθρωποι τρώνε επιπλέον θερμίδες για να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν επεισόδια υπογλυκαιμίας.
Σουλφονυλουρίες (π.χ. γλιπιζίδη, γλιμεπιρίδη): Διεγείρουν το πάγκρεας να απελευθερώσει περισσότερη ινσουλίνη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κατανάλωση επιπλέον θερμίδων για την αποφυγή ή αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας.
Πιογλιταζόνη: Βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, αλλά μπορεί να προκαλέσει αύξηση βάρους λόγω κατακράτησης υγρών και αλλαγών στην κατανομή του λίπους. Ωστόσο, μέρος της ανακατανομής του λίπους συμβαίνει μακριά από σπλαχνικά και έκτοπα αποθέματα, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.
Στρατηγικές για βέλτιστη απώλεια βάρους με διαβήτη
Για να αξιοποιήσετε στο έπακρο τη θεραπεία με GLP-1, οι ειδικοί προτείνουν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που κοιτάζει πέρα από τη ζυγαριά:
Επανεξετάστε τα φάρμακά σας. Συνεργαστείτε με τον γιατρό σας για να προσαρμόσετε το σχέδιο θεραπείας του διαβήτη, καθώς ορισμένα φάρμακα μπορεί να λειτουργούν ενάντια στους στόχους απώλειας βάρους. «Συχνά χρειάζεται επίσης να μειώσουμε τις δόσεις άλλων φαρμάκων για τον διαβήτη όταν προστίθεται ένα GLP-1 για να αποφευχθεί ο κίνδυνος χαμηλού σακχάρου αίματος», λέει η Tchang.
Δώστε προτεραιότητα στη διατροφή. Επειδή τα φάρμακα GLP-1 μειώνουν την όρεξη, είναι σημαντικό να δίνετε προτεραιότητα σε θρεπτικές τροφές και επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης για να βοηθήσετε στη διατήρηση της μυϊκής μάζας κατά την απώλεια βάρους. Ένα ισορροπημένο πρότυπο διατροφής που περιλαμβάνει λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης, άπαχες πηγές πρωτεΐνης, όσπρια και υγιεινά λίπη μπορεί να υποστηρίξει τη μακροπρόθεσμη επιτυχία.
Εστιάστε στην προπόνηση με αντιστάσεις. Ενσωματώστε ασκήσεις αντίστασης ή ενδυνάμωσης στη εβδομαδιαία ρουτίνα σας για να διατηρήσετε τη μυϊκή μάζα, να υποστηρίξετε τη μεταβολική υγεία και να βελτιώσετε τη σωματική λειτουργία.
Μην αγνοείτε τους παράγοντες τρόπου ζωής. Ο ύπνος, η διαχείριση του στρες και η συναισθηματική ευεξία επηρεάζουν σημαντικά τόσο τον έλεγχο του διαβήτη όσο και το βάρος.
Εστιάστε στη μακροπρόθεσμη προοπτική. Θυμηθείτε ότι τόσο η παχυσαρκία όσο και ο διαβήτης τύπου 2 είναι χρόνιες ασθένειες. «Ο στόχος δεν είναι απλώς η βραχυπρόθεσμη απώλεια βάρους αλλά η μακροπρόθεσμη βελτίωση της υγείας», λέει η Bouhairie. «Ακόμη και η μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, και ο συνδυασμός φαρμάκων με βιώσιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής προσφέρει τη μεγαλύτερη ευκαιρία για διαρκή επιτυχία».
Το ευρύτερο μήνυμα
Η προδημοσίευση του Hall είναι μια ανάλυση μαθηματικής μοντελοποίησης, όχι μια κλινική δοκιμή, και δεν έχει ακόμη υποβληθεί σε αξιολόγηση από ομοτίμους. Ωστόσο, προσφέρει μια χρήσιμη ματιά στην πολυπλοκότητα που κρύβεται πίσω από έναν απλό αριθμό στη ζυγαριά.
Όπως σημειώνει το άρθρο, η παχυσαρκία δεν είναι μια ενιαία βιολογική κατάσταση με έναν μόνο μηχανισμό. Ο διαβήτης αλλάζει τη φυσιολογία. Τα φάρμακα αλλάζουν τη φυσιολογία. Η νεφρική λειτουργία, η αντίσταση στην ινσουλίνη, η γλυκαιμία, η όρεξη, η ενεργειακή δαπάνη και αμέτρητοι άλλοι παράγοντες αλληλεπιδρούν. Και οι άνθρωποι διαφέρουν σημαντικά σε όλους αυτούς τους παράγοντες.
Αν θέλουμε καλύτερη φροντίδα της παχυσαρκίας, πρέπει να σταματήσουμε να ρωτάμε γιατί κάποιοι «δεν χάνουν βάρος» και να αρχίσουμε να ρωτάμε ποια προσέγγιση στη φροντίδα της παχυσαρκίας θα ανταποκριθεί καλύτερα στην πρόκληση της φυσιολογίας τους. Η πρόκληση δεν είναι απλώς να βρούμε καλύτερους τρόπους για να χάσουν όλοι βάρος. Είναι να κατανοήσουμε γιατί η ρύθμιση του βάρους – και η απόκριση στη θεραπεία – είναι τόσο ετερογενής εξαρχής.
