Γράφει ο Δρ. Μιχαήλ Βικελής, Νευρολόγος, MSc in Headache Medicine, PhD, Επιστημονικός Σύμβουλος του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος (το κείμενο είναι προσαρμογή από το άρθρο Προληπτική θεραπεία της Ημικρανίας και από το σχετικό κεφάλαιο στο βιβλίο “Ημικρανία και άλλες Κεφαλαλγίες”, έκδοση του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος, Αθήνα, 2021).
Η ημικρανία είναι μια ασθένεια -όσοι έχουν νιώσει την εμπειρία μιας ημικρανικής κρίσης δεν μπορούν να το περιγράψουν με άλλο τρόπο. Ιατρικά μιλώντας, είναι μια χρόνια ασθένεια, η οποία εμφανίζεται σε επεισόδια, ή αλλιώς κρίσεις. Όταν οι κρίσεις είναι αραιές και ανταποκρίνονται στη θεραπεία των κρίσεων, κάποια άλλη ιατρική παρέμβαση δεν απαιτείται. Αν όμως οι κρίσεις είναι συχνές ή δεν ανταποκρίνονται και τόσο καλά στη θεραπεία, είναι εφικτό να γίνει μια προληπτική θεραπεία με σκοπό να τις αραιώσει, να μειώσει την ένταση τους αλλά και να μειώσει τη λήψη αναλγητικών φαρμάκων. Η προληπτική θεραπεία της ημικρανίας ξεκινά με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής: Τακτική λήψη νερού και γευμάτων, τακτική άσκηση και σωστό ωράριο ύπνου βοηθούν. Η ιατρική παρέμβαση στο να μειωθούν οι κρίσεις μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Κλασσικές φαρμακευτικές θεραπείες, θεραπεία με συμπληρώματα διατροφής, χρήση ιατρικών συσκευών, χρήση βοτουλινικής τοξίνης τύπου Α σε περίπτωση χρόνιας ημικρανίας.
Η προληπτική θεραπεία μπορεί να διαρκέσει μήνες και, αν χρειαστεί, να επαναληφθεί. Σε κάποιες όμως περιπτώσεις χρόνιου προβλήματος και έντονων και συχνών κρίσεων, η αγωγή μπορεί να πρέπει να διαρκέσει περισσότερο. Οι νεότερες εξελίξεις στο πολύ ενδιαφέρον αυτό κομμάτι αφορούν την εισαγωγή των μονοκλωνικών αντισωμάτων κατά του CGRP, των πρώτων απόλυτα εξειδικευμένων προληπτικών κατά της ημικρανίας φαρμάκων στη ιατρική χρήση. Σημαντικό είναι, πως για να μπορεί να αξιολογηθεί σωστά μια οποιαδήποτε προληπτική θεραπεία της ημικρανίας, πρέπει να ληφθεί στη σωστή δόση και για επαρκές χρονικό διάστημα, το οποίο για τις περισσότερες θεραπείες, φαρμακευτικές ή μη, οριοθετείται στους τουλάχιστον 3 μήνες θεραπείας.
Αναστολείς διαύλων ασβεστίου στην θεραπεία της ημικρανίας
Από την κατηγορία αυτή, το φάρμακο που χρησιμοποιείται στην προφυλακτική θεραπεία της ημικρανίας είναι η φλουναριζίνη. Κλινικές μελέτες έδειξαν ότι η φλουναριζίνη μπορεί να βοηθήσει ένα σημαντικό ποσοστό των ανθρώπων με ημικρανία. Συνήθως, λαμβάνεται πριν από το βραδινό ύπνο σε μία δόση των 5 ή 10 mg. Η φλουναριζίνη μπορεί να προδιαθέσει σε εμφάνιση κατάθλιψης, και για το λόγο αυτό συνήθως δεν συστήνεται σε άτομα με ιστορικό προηγούμενης κατάθλιψης, ή με ένα ισχυρό οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης. Είναι σημαντικό ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν αυτή τη φαρμακευτική αγωγή να είναι ενήμεροι για αυτή την ενδεχόμενη παρενέργεια, έτσι ώστε, αν εμφανίσουν σχετικά συμπτώματα, να ενημερώσουν το γιατρό τους. Όπως άλλες προφυλακτικές για την ημικρανία αγωγές, η φλουναριζίνη μπορεί να προκαλέσει αύξηση της όρεξης και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση βάρους. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές συστάσεις, η φλουναριζίνη περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων επιλογών, στα φάρμακα πρώτης επιλογής για την προφύλαξη της ημικρανίας. Σε κάθε περίπτωση, η φλουναριζίνη θα πρέπει να λαμβάνεται μόνο μετά από σύσταση γιατρού.
β αδρενεργικοί αναστολείς στην θεραπεία της ημικρανίας
Οι β-αδρενεργικοί αναστολείς είναι μια μεγάλη ομάδα φαρμάκων που χρησιμοποιούνται συχνά για την προφύλαξη της ημικρανίας. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι η προπρανολόλη και η μετοπρολόλη (κυρίως η πρώτη). Όπως και με άλλα φάρμακα που χορηγούνται προφυλακτικά στην ημικρανία, οι β-αναστολείς χορηγούνται αρχικά σε χαμηλή δόση, και μπορεί να απαιτηθεί ένα διάστημα αρκετών εβδομάδων μέχρι να φανεί η αποτελεσματικότητα τους. Οι β-αναστολείς έχουν ορισμένες συχνές παρενέργειες. Κάνουν τον καρδιακό παλμό κάπως πιο αργό, ενώ μπορεί να μειώσουν και την αρτηριακή πίεση. Μπορεί επίσης να προδιαθέτουν σε αύξηση του σωματικού βάρους και έτσι το βάρος θα πρέπει να παρακολουθείται. Οι β-αναστολείς μπορεί επίσης να προκαλέσουν κάποιες φορές αίσθημα κόπωσης ή να επιδεινώσουν ένα προϋπάρχον βρογχικό άσθμα. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές συστάσεις, η προπρανολόλη περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, στα φάρμακα πρώτης επιλογής για την προφύλαξη της ημικρανίας και θα πρέπει να λαμβάνεται μόνο με ιατρική συνταγή.
Αντικαταθλιπτικά φάρμακα στην θεραπεία της ημικρανίας
Από την κατηγορία των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά είναι αυτά που συνηθέστερα χρησιμοποιούνται στην προφύλαξη της ημικρανίας. Παρόλο που αρχικά είχαν αναπτυχθεί για την κατάθλιψη, χρησιμοποιούνται ευρέως και στην ημικρανία, ανεξάρτητα του αν συνυπάρχει κατάθλιψη ή όχι. Εξάλλου, οι δόσεις των εν λόγω φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην ημικρανία είναι γενικά πολύ χαμηλότερες εκείνων που χρησιμοποιούνται στην κατάθλιψη. Ωστόσο, αν κάποιος άνθρωπος έχει ημικρανίες και συνυπάρχει κατάθλιψη, αυτά τα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν και τις δύο καταστάσεις. Στην περίπτωση αυτή, ενδέχεται να χρειαστούν λίγο υψηλότερες δόσεις. Αυτά τα φάρμακα λαμβάνονται συνήθως μόνο μία φορά την ημέρα, περίπου μία ώρα πριν από το βραδινό ύπνο. Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα τους είναι ότι συμβάλουν στη βελτίωση του ύπνου, καθώς η αϋπνία είναι ένα πολύ κοινό πρόβλημα σε ανθρώπους με ημικρανία. Το τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό που συνηθέστερα χρησιμοποιείται στην προφύλαξη της ημικρανίας είναι η αμιτριπτυλίνη. Όπως και με άλλα φάρμακα που χορηγούνται προφυλακτικά στην ημικρανία, η αμιτριπτυλίνη μπορεί να προκαλέσει αύξηση βάρους σε ορισμένα άτομα που τη λαμβάνουν. Ο τρόπος που προκαλεί αύξηση του βάρους φαίνεται να είναι κυρίως μέσω της αύξησης της όρεξης. Είναι λογικό, συνεπώς, το βάρος να παρακολουθείται τακτικά μετά την έναρξη της θεραπείας, ενώ αν κάποιος άνθρωπος που λαμβάνει αμιτριπτυλίνη παρατηρήσει ότι τρώει περισσότερο από το συνηθισμένο, θα πρέπει να ενημερώσει το γιατρό του. Άλλες πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η ξηροστομία και η υπερβολική υπνηλία. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές συστάσεις η αμιτριπτυλίνη περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, στα φάρμακα δεύτερης επιλογής για την προφύλαξη της ημικρανίας. Σε ασθενείς με ημικρανία που θα επισκεφθούν ένα Ιατρείο Κεφαλαλγίας είναι αρκετά πιθανό ότι θα τους προταθεί για τη προφυλακτική θεραπεία της ημικρανίας τους ένα φάρμακο όπως η αμιτριπτυλίνη, ειδικά αν συνυπάρχει κατάθλιψη ή διαταραχή του ύπνου. Σε κάθε περίπτωση, η αμιτριπτυλίνη ή τα άλλα φάρμακα της κατηγορίας αυτής θα πρέπει να λαμβάνονται μόνο μετά από σύσταση γιατρού.
Διάφορα άλλα φάρμακα στην προληπτική θεραπεία της ημικρανίας
Διάφορα άλλα φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως προφυλακτική θεραπεία της ημικρανίας, για να μειωθεί η συχνότητα των κρίσεων, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις για να γίνουν οι κρίσεις ημικρανίας λιγότερο έντονες και πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν. Ωστόσο, τα φάρμακα αυτά δεν έχουν την τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα που έχουν τα φάρμακα που αναφέρθηκαν στις προηγούμενες ενότητες και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εναλλακτικές επιλογές, όταν τα φάρμακα πρώτης γραμμής αποτύχουν. Μερικές φορές, ορισμένα από τα μη στεροειδή αντι-φλεγμονώδη φάρμακα, όπως η ασπιρίνη ή η ναπροξένη χρησιμοποιούνται καθημερινά για την προφύλαξη της ημικρανίας. Αυτό μπορεί να ωφελήσει ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνεται ευρέως, καθώς αυτά τα φάρμακα μπορούν να έχουν σημαντικές παρενέργειες, όπως δημιουργία έλκους στο στομάχι ή και αιμορραγία. Δεύτερον, εάν οι δόσεις δεν είναι πολύ χαμηλές ή αν η θεραπεία δεν γίνει για σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, υπάρχει ο κίνδυνος ότι ορισμένοι πάσχοντες από ημικρανία μπορεί να οδηγηθούν σε υπερβολική φαρμακευτική αγωγή, δηλαδή σε κατάχρηση φαρμάκων, με αποτέλεσμα την επιδείνωση της ημικρανίας. Έτσι, μακροπρόθεσμή χορήγηση τέτοιων φαρμάκων για την προφύλαξη της ημικρανίας, καλό είναι να γίνεται μόνο κάτω από την καθοδήγηση εξειδικευμένου στη θεραπεία ιατρού ή στα πλαίσια παρακολούθησης σε Ιατρείο Κεφαλαλγίας. Σε κάθε περίπτωση, τα μη στεροειδή αντι-φλεγμονώδη φάρμακα, όπως η ασπιρίνη ή η ναπροξένη, θα πρέπει να λαμβάνονται μόνο μετά από σύσταση γιατρού.
