To παρακάτω κείμενο βασίστηκε σε άρθρο των Lisa Shitomi-Jones και Arianna Di Florio, The Conversation.
Η διάθεση και τα συναισθήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητά μας. Επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τα πράγματα -αν ξεκινάμε τη μέρα νιώθοντας αισιόδοξοι και γεμάτοι ενέργεια ή γκρινιάζουμε και είμαστε ληθαργικοί. Αυτό μπορεί να επηρεάσει το πώς ερμηνεύουμε τα γεγονότα, με θετικό ή αρνητικό πρίσμα.
Σε άτομα με διπολική διαταραχή -μια σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση- η διάθεση μπορεί να αλλάξει γρήγορα και απρόβλεπτα, με αποτέλεσμα να «κολλήσετε» σε κακή ή καλή διάθεση, κάτι που μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακριβώς τι οδηγεί σε τέτοιες ακραίες αλλαγές στη διάθεση.
Οι ακραίοι κύκλοι της διάθεσης μπορούν να προκληθούν από εμπειρίες της ζωής που περιλαμβάνουν σημαντικούς στόχους -όπως να τα πάτε καλά στις εξετάσεις ή να λάβετε προαγωγή. Μπορεί να οφείλoνται είτε στην επίτευξη των στόχων είτε στην αποτυχία τους. Η διπολική διαταραχή έχει περιγραφεί από όσους τη βιώνουν ως δίκοπο μαχαίρι. Παράλληλα με τις περιόδους κυμαινόμενων μανιακών ή καταθλιπτικών διαθέσεων, πολλά άτομα με διπολική διαταραχή επιδιώκουν σθεναρά τους στόχους που είναι σημαντικοί για αυτούς και είναι συχνά επιτυχημένα.
Οι ορμόνες
Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, οι γυναίκες που περνούν στην περιεμμηνόπαυση -τη μεταβατική περίοδο που περιβάλλει την εμμηνόπαυση- έχουν πάνω από διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν διπολική διαταραχή για πρώτη φορά. Η μελέτη αυτή είναι η πρώτη που διερεύνησε τη σχέση μεταξύ περιεμμηνόπαυσης και εμφάνισης σοβαρών ψυχιατρικών καταστάσεων.
Πολλοί άνθρωποι σκέφτονται την εμμηνόπαυση ως ένα μεμονωμένο γεγονός που συμβαίνει γύρω στα 50 έτη της γυναίκας, αλλά είναι μια σταδιακή διαδικασία που εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών. Η περιεμμηνόπαυση είναι η φάση που οδηγεί στην εμμηνόπαυση και μετά, κατά την οποία οι ορμονικές αλλαγές επηρεάζουν τον εμμηνορροϊκό κύκλο. Αυτό το στάδιο διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα και μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, εναλλαγές της διάθεσης και ακανόνιστες περιόδους.
Ενώ τα σωματικά συμπτώματα είναι κοινά, η πιθανή επίδραση της περιεμμηνόπαυσης στην ψυχική υγεία -συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών στη διάθεση και των σοβαρών ψυχιατρικών διαταραχών- είναι λιγότερο κατανοητή και δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς. Πολλές από τις γυναίκες δεν έχουν αντιμετωπίσει ποτέ σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας πριν από την εμμηνόπαυση. Αλλά κάτι φαίνεται να αλλάζει κατά την περιεμμηνόπαυση και ξαφνικά πολλές γυναίκες βρίσκονται να παλεύουν αυτή την περίοδο της ζωής τους.
Για να καλυφθεί το ερευνητικό κενό η εν λόγω μελέτη χρησιμοποίησε μια μεγάλη βάση δεδομένων που ονομάζεται UK Biobank. Αυτή είναι μια πηγή που παρέχει σε εγκεκριμένους ερευνητές ασφαλή πρόσβαση σε ανώνυμα ιατρικά και γενετικά δεδομένα από περίπου μισό εκατομμύριο εθελοντές. Στόχος ήταν να βελτιωθεί η κατανόηση σχετικά με τον τρόπο πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας πολλών σοβαρών παθήσεων. Τα δεδομένα προήλθαν από 128.294 γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι ερευνητές ήθελαν να διερευνήσουν πώς τα χρόνια γύρω από την τελευταία έμμηνο ρύση μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων των διπολικών διαταραχών και της μείζονος κατάθλιψης. Κατέγραψαν αύξηση 112% σε νέες περιπτώσεις διπολικής διαταραχής. Επίσης μια αύξηση 30% στις μείζονες καταθλιπτικές καταστάσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιεμμηνόπαυσης, σε σύγκριση με τα προηγούμενα στάδια της όψιμης αναπαραγωγικής περιόδου. Η μελέτη επικυρώνει τις εμπειρίες γυναικών που προηγουμένως ήταν ουσιαστικά αόρατες στον κόσμο της έρευνας.
Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ευρήματα από προηγούμενες μελέτες που έχουν παρατηρήσει αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης κατά την περιεμμηνόπαυση. Η κατάθλιψη είναι περισσότερο ένας γενικός όρος για διάφορες καταστάσεις με ετερογενή μονοπάτια της νόσου. Είναι πιθανό η έναρξή της σε διαφορετικά αναπαραγωγικά στάδια να συνδέεται με διαφορετικούς μηχανισμούς.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η περιεμμηνόπαυση είναι μια περίοδος αυξημένου κινδύνου για ψυχιατρικές διαταραχές πρώτης εμφάνισης, με αδιάσειστα στοιχεία για τη μανία. Οι γυναίκες χωρίς προηγούμενο ιστορικό μανίας είχαν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν μανία για πρώτη φορά στην περιεμμηνόπαυση από ό,τι στο όψιμο αναπαραγωγικό στάδιο. Ο αυξημένος κίνδυνος ήταν ειδικός για την περιεμμηνόπαυση, καθώς τα ποσοστά μανίας πρώτης εμφάνισης επέστρεψαν στα συνήθη επίπεδα μετά την εμμηνόπαυση.
Ο τοκετός
Ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία στην ψυχιατρική είναι αυτό της εμφάνισης μανίας τις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό, με 23 φορές αυξημένο κίνδυνο στις 30 ημέρες μετά τον τοκετό σε σύγκριση με τους 12 μήνες μετά τον τοκετό. Αν και το αποτέλεσμα που η παρούσα μελέτη βρήκε για την περιεμμηνόπαυση είναι πολύ μικρότερο, υποστηρίζει τη θεωρία ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ μανίας/διπολικής διαταραχής και αναπαραγωγικών συμβάντων πέρα από τον τοκετό. Έχει προταθεί ότι οι διαταραχές της διάθεσης στην εμμηνόπαυση θα μπορούσαν να εξηγούνται από την ευαισθησία στην οιστραδιόλη, με το 27% των γυναικών να είναι ευαίσθητες είτε στην απόσυρση (7%) είτε στην απόλυτη αλλαγή (20%) που συμβαίνει στα επίπεδα της οιστραδιόλης -η περίοδος μετά τον τοκετό σχετίζεται από απότομη πτώση των επιπέδων της οιστραδιόλης.
Αν και υπάρχουν ορισμένες υποθέσεις σχετικά με το πώς η περιεμμηνόπαυση και οι ορμόνες μπορεί να παίζουν ρόλο στις ψυχιατρικές διαταραχές, απαιτείται πολύ περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί καλύτερα το γιατί αυτό επηρεάζει ορισμένες γυναίκες αλλά όχι όλες. Οι ερευνητές πρέπει επίσης να ανακαλύψουν καλύτερες θεραπευτικές επιλογές για αυτές τις γυναίκες.
