Μια μελέτη με επικεφαλής ερευνητές από τη Σχολή Γεροντολογίας Leonard Davis του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC) δείχνει ότι τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής μπορεί να καθοδηγούνται, εν μέρει, από μικροσκοπικές πρωτεΐνες που κρύβονται μέσα στα μιτοχόνδριά μας, ανοίγοντας ένα νέο παράθυρο στο πώς η διατροφή διαμορφώνει τη γήρανση και τον κίνδυνο ασθενειών. Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition.
Η μελέτη, με επικεφαλής τον Roberto Vicinanza, Επίκουρο Καθηγητή Γεροντολογίας στη Σχολή Leonard Davis του USC, διαπίστωσε ότι τα άτομα που ακολουθούν πιστά μια διατροφή μεσογειακού τύπου έχουν υψηλότερα επίπεδα δύο μιτοχονδριακών μικροπρωτεϊνών, της ανθρωπίνης (humanin) και της SHMOOSE – και οι δύο έχουν συνδεθεί με προστασία έναντι καρδιαγγειακών παθήσεων και νευροεκφυλισμού.
«Αυτές οι μικροπρωτεΐνες μπορεί να λειτουργούν ως μοριακοί αγγελιοφόροι που μεταφράζουν το τι τρώμε στο πώς λειτουργούν και γερνούν τα κύτταρά μας», δήλωσε ο Vicinanza. «Είναι μια νέα βιολογική οδός που βοηθά να εξηγηθεί γιατί η μεσογειακή διατροφή είναι τόσο ισχυρή».
Διατροφή, μιτοχόνδρια και γήρανση
Η μεσογειακή διατροφή, η οποία είναι πλούσια σε ελαιόλαδο, ψάρια, όσπρια, φρούτα και λαχανικά, συνδέεται εδώ και καιρό με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, διαβήτη και γνωστικής έκπτωσης. Αλλά οι μηχανισμοί πίσω από αυτά τα οφέλη εξακολουθούν να αποκαλύπτονται.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος από ηλικιωμένους ενήλικες με διαφορετικά επίπεδα συμμόρφωσης στη διατροφή. Εκείνοι με την υψηλότερη συμμόρφωση εμφάνισαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα ανθρωπίνης και SHMOOSE, μαζί με χαμηλότερους δείκτες οξειδωτικού στρες, ενός βασικού παράγοντα της γήρανσης και των χρόνιων νοσημάτων.
Η ομάδα διαπίστωσε επίσης ότι συγκεκριμένες τροφές φαίνεται να είχαν σημασία. Το ελαιόλαδο, τα ψάρια και τα όσπρια συνδέθηκαν με υψηλότερα επίπεδα ανθρωπίνης, ενώ το ελαιόλαδο και η χαμηλότερη πρόσληψη επεξεργασμένων υδατανθράκων συνδέθηκαν με υψηλότερα επίπεδα SHMOOSE.
«Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι συγκεκριμένα συστατικά της μεσογειακής διατροφής μπορεί να επηρεάζουν άμεσα τη μιτοχονδριακή βιολογία», δήλωσε ο Pinchas Cohen, Διευθυντής της Σχολής Leonard Davis και Διακεκριμένος Καθηγητής του USC, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Η ανθρωπίνη και η SHMOOSE θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως βιοδείκτες για τη συμμόρφωση στη μεσογειακή διατροφή και να έχουν κλινική σημασία».
Ένας νέος ρόλος για τις μιτοχονδριακές μικροπρωτεΐνες
Η μελέτη βασίζεται σε περισσότερες από δύο δεκαετίες έρευνας υπό την καθοδήγηση του Cohen, ενός πρωτοπόρου στην ανακάλυψη πεπτιδίων που προέρχονται από τα μιτοχόνδρια.
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές πρωτεΐνες που κωδικοποιούνται στο πυρηνικό DNA, αυτές οι μικροπρωτεΐνες παράγονται από μικρά ανοιχτά πλαίσια ανάγνωσης στο ξεχωριστό μιτοχονδριακό γονιδίωμα, περιοχές που κάποτε θεωρούνταν μη λειτουργικές.
Από τις πιο καλά μελετημένες είναι η ανθρωπίνη, η οποία εντοπίστηκε για πρώτη φορά από τον Cohen και τους συνεργάτες του το 2003. Έκτοτε έχει συνδεθεί με βελτιωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη, καρδιαγγειακή προστασία, μακροζωία και διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Πιο πρόσφατα, το εργαστήριο του Cohen ανακάλυψε τη SHMOOSE (Small Human Mitochondrial ORF Over SErine tRNA), μια μικροπρωτεΐνη που συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου. Μια γενετική παραλλαγή της SHMOOSE έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ, ενώ η κανονική της μορφή φαίνεται να προστατεύει τους νευρώνες από βλάβες που σχετίζονται με το αμυλοειδές.
«Αυτά τα πεπτίδια αναδεικνύονται σε βασικούς ρυθμιστές της βιολογίας της γήρανσης», δήλωσε ο Cohen. «Συνδέουν τη μιτοχονδριακή λειτουργία με ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και οι καρδιοπάθειες και τώρα, δυνητικά, με τη διατροφή».
Συνδέοντας τη διατροφή με την καρδιοπροστασία
Ένα άλλο αξιοσημείωτο εύρημα της μελέτης είναι μια πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανθρωπίνης και της Nox2, ενός ενζύμου που παράγει επιβλαβή δραστικά είδη οξυγόνου.
Τα υψηλότερα επίπεδα ανθρωπίνης συσχετίστηκαν με χαμηλότερη δραστηριότητα της Nox2, υποδηλώνοντας ότι το πεπτίδιο μπορεί να βοηθά στη μείωση του οξειδωτικού στρες και στην προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι η μεσογειακή διατροφή μπορεί να λειτουργεί μέσω ενός διπλού μηχανισμού: μειώνοντας άμεσα το οξειδωτικό στρες, ενώ παράλληλα ενισχύει τις μιτοχονδριακές μικροπρωτεΐνες που καταστέλλουν περαιτέρω βλαβερές οδούς.
«Αυτό θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει έναν νέο καρδιοπροστατευτικό μηχανισμό της μεσογειακής διατροφής», δήλωσε ο Vicinanza.
Από το εργαστήριο στην παγκόσμια προώθηση
Πέρα από το εργαστήριο, ο Vicinanza δραστηριοποιείται επίσης στην προώθηση της μεσογειακής διατροφής σε παγκόσμιο επίπεδο, συνδέοντας το επιστημονικό του έργο με μια ευρύτερη διεθνή προσπάθεια για την ανάδειξή της ως πρότυπο για την υγεία, τον πολιτισμό και τη βιωσιμότητα. Έχει συνεργαστεί με τον Δήμο Πολίκα της Ιταλίας, μια εμβληματική κοινότητα της μεσογειακής διατροφής της UNESCO, για να υποστηρίξει τη θέσπιση της Διεθνούς Ημέρας Μεσογειακής Διατροφής στα Ηνωμένα Έθνη.
Ο εορτασμός θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 16 Νοεμβρίου και στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οφέλη της διατροφής για την υγεία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον παγκοσμίως. Αυτή η ευρύτερη αποστολή ευθυγραμμίζεται με τα ευρήματα της μελέτης, δήλωσε.
«Συνδέουμε αιώνες διατροφικών παραδόσεων με την αιχμή της μοριακής βιολογίας», είπε ο Vicinanza. «Υποστηρίζει την ιδέα ότι τα υγιεινά διατροφικά πρότυπα με λίγα έως καθόλου υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έχουν τραφεί για μεγάλες περιόδους και μπορεί να δημιουργούν συνθήκες στις οποίες τα μιτοχόνδρια – αρχαία κυτταρικά οργανίδια – είναι πιθανό να είναι προσαρμοσμένα».
Προς την εξατομικευμένη διατροφή και την υγιή γήρανση
Αν και η μελέτη ήταν σχετικά μικρή και παρατηρησιακή, τα ευρήματα υποδεικνύουν ένα νέο πεδίο στην «εξατομικευμένη διατροφή», όπου βιοδείκτες όπως οι μιτοχονδριακές μικροπρωτεΐνες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξατομίκευση των διατροφικών παρεμβάσεων για τη βελτιστοποίηση της υγείας και της μακροζωίας.
Η μελλοντική έρευνα θα διερευνήσει αν οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να αυξήσουν άμεσα τα επίπεδα της ανθρωπίνης, της SHMOOSE και συναφών πεπτιδίων, και αν αυτές οι αλλαγές μεταφράζονται σε μειωμένο κίνδυνο ασθενειών.
«Στόχος μας είναι να περάσουμε από την παρατήρηση συσχετίσεων στην κατανόηση της αιτιότητας», δήλωσε ο Vicinanza. «Εάν μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε αυτές τις οδούς, ίσως μπορέσουμε να σχεδιάσουμε διατροφικές στρατηγικές που προάγουν την υγιή γήρανση σε μοριακό επίπεδο».
Περισσότερες πληροφορίες: Roberto Vicinanza et al, Mediterranean diet adherence is associated with mitochondrial microproteins Humanin and SHMOOSE; potential role of the Humanin–Nox2 interaction in cardioprotection, Frontiers in Nutrition (2026). DOI: 10.3389/fnut.2025.1727012.
