Για μεγάλο μέρος του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα, η εικόνα της έφηβης που πάσχει από ανορεξία ή βουλιμία ήταν σχεδόν αποκλειστικά συνδεδεμένη με τον πλούτο και την «καλή» ανατροφή. Η λαϊκή κουλτούρα, οι ταινίες και ακόμα και παλαιότερες ψυχολογικές μελέτες ενίσχυαν το αφήγημα της «λευκής, πλούσιας, τελειομανή έφηβης», η οποία πιεζόταν να είναι αδύνατη για να ανταποκριθεί σε πρότυπα ελίτ. Αυτή η πεποίθηση ήταν τόσο βαθιά ριζωμένη, που συχνά η διάγνωση περνούσε απαρατήρητη σε νοσοκομεία και σχολεία των χαμηλών εισοδημάτων, καθώς το φαινόμενο ήταν… ταξικό.
Έρχεται όμως το 2026 με μια νέα, ηχηρή μελέτη υπό την επίβλεψη του University College London (UCL), που δημοσιεύεται στο έγκριτο International Journal of Eating Disorders, για να σβήσει οριστικά αυτό το στερεότυπο. Σε συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 51 επιστημονικές έρευνες, αθροίζοντας στοιχεία για 26.174 εφήβους από δυτικές χώρες (Βόρεια Αμερική, Ευρώπη, Αυστραλία). Τι αποκάλυψε η μετάφραση των δεδομένων;
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η πραγματικότητα είναι ακριβώς αντίστροφη από ό,τι πιστευόταν: Οι έφηβοι από νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα και χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο γονέων είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν διατροφική διαταραχή.
Αναλυτικότερα:
Στα 2/3 των επιμέρους μελετών, τα παιδιά από φτωχότερες οικογένειες είχαν περισσότερα συμπτώματα (περιοριστική δίαιτα, νηστεία, κακή εικόνα σώματος, πίεση για αδυνάτισμα), και καμία μελέτη δεν έδειξε το αντίθετο.
Οι έφηβοι των οποίων οι γονείς δεν είχαν πάει στο πανεπιστήμιο είχαν περίπου 25% περισσότερες πιθανότητες να αναφέρουν συμπτώματα διατροφικής διαταραχής, σε σύγκριση με εκείνους με πανεπιστημιακούς γονείς.
Η ανώτερη συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Nora Trompeter (UCL Great Ormond Street Institute of Child Health), σχολιάζει τη μετάφραση των αποτελεσμάτων με έμφαση στην ιστορική αυτή αλλαγή οπτικής:
«Οι διατροφικές διαταραχές στερεοτυπικά θεωρούνται πρόβλημα των πλουσίων, αλλά αυτή η ανασκόπηση δείχνει ότι δεν έχουμε τη complete εικόνα. Διαπιστώσαμε ότι οι έφηβοι από οικογένειες με χαμηλότερο εισόδημα είναι πιο επιρρεπείς σε σημάδια διαταραγμένης διατροφής, όχι λιγότερο. Αυτό σημαίνει ότι η διατροφική διαταραχή είναι ανησυχία σε ολόκληρο το κοινωνικοοικονομικό φάσμα. Οφείλουμε να φτάσουμε τις προσπάθειες πρόληψης και θεραπείας σε οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομικά εμπόδια, οι οποίες σήμερα παραβλέπονται».
Η σημασία της μελέτης δεν είναι μόνο στατιστική, αλλά και πολιτισμική και κλινική. Η παλαιά αντίληψη (το στερεότυπο της «αρρώστιας των πλουσίων») λειτουργούσε σαν φίλτρο που εμπόδιζε τους γιατρούς, τους σχολικούς συμβούλους και τους ψυχολόγους να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα συμπτώματα σε παιδιά χαμηλών τάξεων.
Όπως τονίζει η Δρ. Trompeter, η μεταφορά της νέας γνώσης στην κλινική πράξη είναι επείγουσα: «Οι διατροφικές διαταραχές δεν κάνουν ταξικές διακρίσεις βάσει εισοδήματος ή μόρφωσης. Η μεταχείρισή τους ως “προνόμιο” κινδυνεύει να αφήσει τους εφήβους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη χωρίς διάγνωση και θεραπεία. Η ανατροπή των ξεπερασμένων στερεοτύπων μπορεί να μειώσει τις διαγνώσεις που χάνονται.»
Βέβαια, για να κρατήσουμε την ιστορική ματιά νηφάλια, η ίδια η μελέτη επισημαίνει τους περιορισμούς της: τα δείγματα προέρχονταν σχεδόν αποκλειστικά από λευκούς εφήβους σε δυτικές χώρες, ενώ η μέτρηση της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης διέφερε σημαντικά από μελέτη σε μελέτη. Ωστόσο, η σταθερότητα του ευρήματος (η εισοδηματική διαφορά) είναι τόσο ισχυρή, που αναγκάζει πια την επιστημονική κοινότητα να ξαναγράψει τα εγχειρίδια για τον τρόπο που προσεγγίζουμε το φαινόμενο.
Η ιστορία της ψυχιατρικής γράφεται ξανά: αυτό που για χρόνια θεωρούσαμε «νόσο των πλουσίων» αποδεικνύεται πως πλήττει εντονότερα τις ευάλωτες ομάδες. Το μάθημα είναι ξεκάθαρο – η προκατάληψη δεν είναι μόνο άδικη, αλλά και θανατηφόρα, όταν εμποδίζει την έγκαιρη διάγνωση.
Περισσότερες πληροφορίες: A systematic review of the relationship between eating disorder symptoms and parental socioeconomic status (SES) among adolescents, International Journal of Eating Disorders (2026).
