Υπάρχει μια παρατήρηση που διαπερνά την κλινική εμπειρία και την επιδημιολογία εδώ και δεκαετίες: η παχυσαρκία δεν «συμπεριφέρεται» με τον ίδιο τρόπο στα δύο φύλα. Οι άνδρες, ακόμη και με χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος, αναπτύσσουν συχνότερα αντίσταση στην ινσουλίνη, συσσώρευση σπλαχνικού λίπους και μεταβολικές επιπλοκές. Οι προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, παρότι εμφανίζουν υψηλότερη συχνότητα παχυσαρκίας, φαίνεται να προστατεύονται μερικώς από τις μεταβολικές συνέπειές της. Για χρόνια, η εξήγηση περιοριζόταν σε ορμονικούς παράγοντες — τα οιστρογόνα, την κατανομή του λίπους, τη λεπτίνη. Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Riverside, που δημοσιεύθηκε στο PNAS Nexus, προσθέτει ένα κομμάτι που έλειπε: το ανοσοποιητικό σύστημα του λιπώδους ιστού δεν είναι το ίδιο στα δύο φύλα, και αυτή η διαφορά μπορεί να εξηγεί την προστασία ή την ευαλωτότητα.
Τα ηωσινόφιλα: από το περιθώριο στο προσκήνιο
Τα ηωσινόφιλα είναι λευκά αιμοσφαίρια που παραδοσιακά συνδέονται με το άσθμα και τις αλλεργίες. Η επικρατούσα αντίληψη ήταν ότι αποτελούν έναν σχετικά ομοιογενή πληθυσμό με περιορισμένες λειτουργίες. Η μελέτη της Nair, του Godzik και των συνεργατών τους ανατρέπει αυτή την αντίληψη. Χρησιμοποιώντας αλληλούχιση υψηλής ανάλυσης σε επίπεδο μεμονωμένου κυττάρου (single-cell sequencing), η ομάδα εντόπισε έξι διακριτούς πληθυσμούς ηωσινοφίλων στον λιπώδη ιστό, καθέναν με διαφορετικό πρότυπο γονιδιακής έκφρασης και δυνητική λειτουργία.
Το κρίσιμο εύρημα δεν αφορά τον αριθμό των ηωσινοφίλων, αλλά τον χαρακτήρα τους. Όπως εξηγεί η Rebecca Ruggiero-Ruff, συν-πρώτη συγγραφέας, «η σχέση μεταξύ ηωσινοφίλων και παχυσαρκίας δεν είναι απλώς ζήτημα του πόσα ηωσινόφιλα υπάρχουν· τα λειτουργικά τους χαρακτηριστικά και ο τρόπος που επικοινωνούν με άλλα κύτταρα του ανοσοποιητικού είναι επίσης κρίσιμα».
Στα θηλυκά ποντίκια, ένας συγκεκριμένος πληθυσμός ηωσινοφίλων επικοινωνεί αποτελεσματικότερα με τα μακροφάγα, άλλα κύτταρα του ανοσοποιητικού που βρίσκονται στον λιπώδη ιστό. Αυτή η αλληλεπίδραση διατηρεί ένα υγιέστερο μεταβολικό περιβάλλον, προάγοντας τον αντιφλεγμονώδη φαινότυπο M2 των μακροφάγων. Στα αρσενικά ποντίκια, αντίθετα, η χορήγηση διατροφής υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά οδηγεί στην ανάπτυξη προφλεγμονωδών πληθυσμών ηωσινοφίλων με λιγότερο προστατευτικό γονιδιακό προφίλ.
Ο RELMα: το μόριο που σταθεροποιεί ή αποτυγχάνει να σταθεροποιήσει την προστασία
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε μια πρωτεΐνη-κλειδί: την RELMα (resistin-like molecule alpha), που παράγεται από τα μακροφάγα. Στα θηλυκά ποντίκια, η RELMα φαίνεται να σταθεροποιεί την επικοινωνία μεταξύ μακροφάγων και ηωσινοφίλων, διατηρώντας τον προστατευτικό βρόχο ρύθμισης. Προηγούμενα πειράματα της ίδιας ομάδας είχαν δείξει ότι η χορήγηση RELMα είχε προστατευτικά αποτελέσματα, υποστηρίζοντας τον δυνητικό του ρόλο στη ρύθμιση της ανοσολογικής δραστηριότητας του λιπώδους ιστού.
Αργότερα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Immunology περιέγραψε τον μηχανισμό με μεγαλύτερη λεπτομέρεια: οι προστατευτικοί υπότυποι ηωσινοφίλων, σταθεροποιημένοι από τον RELMα, κυριαρχούν στα θηλυκά και διατηρούν τα M2 μακροφάγα σε έναν ρυθμιστικό βρόχο μακροφάγων-ηωσινοφίλων που προστατεύει από την παχυσαρκία μέσω οδών όπως ο άξονας CCL6-CCR3, η θρομβοσπονδίνη και η φιβρονεκτίνη. Στα αρσενικά και στα ποντίκια με ανεπάρκεια RELMα, η ισχύς και η κατεύθυνση αυτού του βρόχου διαταράσσονται, με μετατόπιση προς προφλεγμονώδη M1 μακροφάγα.
Μια άλλη μελέτη, σε μοντέλο λοίμωξης από έλμινθες, επιβεβαίωσε ότι ο RELMα προωθεί τον εμπλουτισμό ηωσινοφίλων και M2 μακροφάγων και ρυθμίζει προς τα πάνω οδούς που σχετίζονται με την οξείδωση λιπαρών οξέων, τη μιτοχονδριακή λειτουργία και τη θερμογένεση, ενώ η ανεπάρκειά του οδηγεί σε προφλεγμονώδη, ινωτικά και λιποσυσσωρευτικά προφίλ.
Γιατί αυτό εξηγεί τις φυλετικές διαφορές στην παχυσαρκία
Η σημασία αυτών των ευρημάτων γίνεται σαφής όταν τα συνδυάσουμε με όσα γνωρίζουμε για τη σεξουαλική διμορφία στην παχυσαρκία. Οι άνδρες έχουν υψηλότερο κίνδυνο αντίστασης στην ινσουλίνη και μεταβολικών επιπλοκών από τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ακόμη κι όταν η παχυσαρκία είναι πιο διαδεδομένη στις γυναίκες. Οι γυναίκες τείνουν να έχουν περισσότερο υποδόριο λίπος, ενώ οι άνδρες περισσότερο σπλαχνικό λίπος -το σπλαχνικό λίπος είναι μεταβολικά πιο επιβλαβές. Οι άνδρες εμφανίζουν μεγαλύτερη διήθηση μακροφάγων και πιο προφλεγμονώδες προφίλ στον λιπώδη ιστό.
Η μελέτη των ηωσινοφίλων προσθέτει έναν μηχανισμό σε αυτή την εικόνα. Δεν είναι απλώς ότι οι άνδρες έχουν περισσότερο «κακό» λίπος· είναι ότι ο ανοσοποιητικός μηχανισμός που προστατεύει το λίπος από τη φλεγμονή λειτουργεί διαφορετικά στα δύο φύλα. Στα θηλυκά, ο άξονας RELMα–ηωσινόφιλα–M2 μακροφάγα διατηρεί την ισορροπία. Στα αρσενικά, ο άξονας απορρυθμίζεται υπό διατροφικό στρες, και η προστασία χάνεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνδρες είναι «καταδικασμένοι». Σημαίνει ότι ο ίδιος διατροφικός παράγοντας (π.χ. δίαιτα υψηλή σε λιπαρά) μπορεί να ενεργοποιήσει διαφορετικά μονοπάτια σε διαφορετικά φύλα -και αυτό έχει άμεσες συνέπειες για τη θεραπεία. Όπως σημειώνει ο Xinru Qiu, συν-πρώτος συγγραφέας, «ένα φάρμακο μπορεί να μην ενεργοποιεί τα ίδια μονοπάτια ή να μην παράγει τα ίδια αποτελέσματα σε άνδρες και γυναίκες, ειδικά όταν στοχεύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Πρέπει να διερευνήσουμε τη φυλετική βιολογία πιο διεξοδικά ώστε οι θεραπείες να βελτιστοποιηθούν για διαφορετικούς ασθενείς».
Η εξελικτική προοπτική: γιατί τα ηωσινόφιλα εξελίχθηκαν για να προστατεύουν -και γιατί σήμερα αποτυγχάνουν
Υπάρχει μια βαθύτερη ιστορία εδώ, που αξίζει να ειπωθεί. Τα ηωσινόφιλα δεν εξελίχθηκαν για να ρυθμίζουν το μεταβολισμό. Εξελίχθηκαν για να πολεμούν παράσιτα. Σε περιβάλλοντα με υψηλό φορτίο ελμίνθων, η ηωσινοφιλική δραστηριότητα ήταν εξελικτικά πλεονεκτική: προήγαγε την αποβολή των παρασίτων και την επισκευή των ιστών που είχαν υποστεί βλάβη.
Αλλά υπάρχει μια δεύτερη λειτουργία, που αναδείχθηκε αργότερα: τα ηωσινόφιλα του λιπώδους ιστού πιθανώς εξελίχθηκαν για να παρέχουν μεταβολική ομοιόσταση κατά τη διάρκεια ενεργειακών στρες, εκκρίνοντας IL-4 για να διατηρούν τα αντιφλεγμονώδη M2 μακροφάγα και να προάγουν την ασφαλή αποθήκευση λιπιδίων. Σε αυτό το πλαίσιο, η βραχυπρόθεσμη, ρυθμιζόμενη αντίσταση στην ινσουλίνη ήταν προσαρμοστική: επέτρεπε την ανακατανομή ενέργειας προς τις ανοσολογικές λειτουργίες χωρίς τις βλαβερές συνέπειες της χρόνιας αντίστασης.
Σήμερα, όμως, ζούμε σε ένα περιβάλλον όπου το χρόνιο, χαμηλού βαθμού φλεγμονώδες φορτίο -που προκαλείται από την υπερβολική πρόσληψη θερμίδων, τα κορεσμένα λιπαρά και την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας- υπονομεύει αυτόν τον εξελικτικά σχεδιασμένο μηχανισμό. Η χρόνια αντίσταση στην ινσουλίνη συνοδεύεται από μειωμένα ηωσινόφιλα, σηματοδοτώντας μια μετατόπιση από την προσαρμοστική ανοσομεταβολική ευελιξία στην κακοήθη μεταβολική νόσο. Η RELMα, που κάποτε βοηθούσε στη διατήρηση της ισορροπίας, τώρα μπορεί να μην επαρκεί για να αντισταθμίσει το φλεγμονώδες φορτίο.
Η φυλετική διάσταση αποκτά έτσι μια εξελικτική ερμηνεία. Οι γυναίκες, με τον ισχυρότερο άξονα RELMα–ηωσινόφιλα–M2, μπορεί να διατηρούν καλύτερα την προσαρμοστική πλευρά αυτού του συστήματος. Οι άνδρες, με πιο εύθραυστο τον ίδιο άξονα, μετατοπίζονται ταχύτερα προς την κακοήθη πλευρά υπό διατροφική πίεση. Αυτό δεν είναι «αδυναμία» των ανδρών· είναι μια διαφορετική εξελικτική στρατηγική που μπορεί να ήταν πλεονεκτική σε άλλες συνθήκες, αλλά γίνεται μειονέκτημα στο σύγχρονο περιβάλλον.
Από τα ποντίκια στους ανθρώπους
Η μελέτη έγινε σε ποντίκια. Τα ηωσινόφιλα έχουν εντοπιστεί στον λιπώδη ιστό ανθρώπων με παχυσαρκία, αλλά οι ακριβείς λειτουργίες τους στον ανθρώπινο λιπώδη ιστό παραμένουν ασαφείς. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα πριν τα ευρήματα μεταφραστούν σε θεραπείες.
Το επόμενο βήμα της ομάδας είναι φιλόδοξο: η ανάπτυξη τρισδιάστατων οργανοειδών λιπώδους ιστού — δομών που μιμούνται πτυχές του πραγματικού λιπώδους ιστού — για να μελετηθεί πώς τα ηωσινόφιλα αλληλεπιδρούν με τα λιποκύτταρα. Ο απώτερος στόχος είναι η δημιουργία ανθρώπινων οργανοειδών που θα επιτρέψουν τη διερεύνηση του κατά πόσον η χειραγώγηση της επικοινωνίας των ανοσοκυττάρων μπορεί να προάγει υγιέστερες αποκρίσεις ιστού.
Το ευρύτερο μάθημα: η παχυσαρκία δεν είναι μία ασθένεια
Η μελέτη των ηωσινοφίλων δεν είναι απλώς μια ακόμη ανακάλυψη για έναν ακόμη μηχανισμό. Είναι μια υπενθύμιση ότι η παχυσαρκία δεν είναι μια ενιαία κατάσταση. Είναι ένα φάσμα φαινοτύπων που διαφέρουν ανάλογα με το φύλο, την κατανομή του λίπους, το ανοσολογικό προφίλ και το μεταβολικό περιβάλλον. Η θεραπεία που λειτουργεί για έναν άνδρα με σπλαχνική παχυσαρκία μπορεί να μην λειτουργεί για μια γυναίκα με υποδόρια παχυσαρκία -όχι επειδή «οι γυναίκες είναι διαφορετικές», αλλά επειδή οι μηχανισμοί της νόσου είναι διαφορετικοί.
Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για την κλινική πράξη και την έρευνα. Οι κλινικές δοκιμές πρέπει να στρατολογούν και τα δύο φύλα σε επαρκείς αριθμούς και να αναλύουν τα αποτελέσματα ανά φύλο. Τα φάρμακα που στοχεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα του λιπώδους ιστού πρέπει να δοκιμάζονται σε φυλετικά στρωματοποιημένα μοντέλα. Και η δημόσια υγεία πρέπει να αναγνωρίζει ότι η πρόληψη της παχυσαρκίας μπορεί να απαιτεί διαφορετικές στρατηγικές για άνδρες και γυναίκες.
Η μελέτη της Nair και του Godzik δεν δίνει ακόμη απαντήσεις για ασθενείς. Δίνει όμως κάτι εξίσου πολύτιμο: μια κατεύθυνση. Δείχνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα του λιπώδους ιστού είναι ένας πλαστικός, φυλετικά ρυθμιζόμενος κόμβος που μπορεί να αποτελέσει στόχο θεραπευτικών παρεμβάσεων. Και υπενθυμίζει ότι η κατανόηση της παχυσαρκίας απαιτεί να ξεπεράσουμε την απλοϊκή εικόνα του «περισσεύματος θερμίδων» και να δούμε το σώμα ως ένα οικοσύστημα κυττάρων, σημάτων και αλληλεπιδράσεων που διαφέρει ριζικά ανάλογα με το ποιος το κατοικεί.
Βιβλιογραφία
- Ruggiero-Ruff, R. E., Qiu, X., Vance, L., He, Y., Coss, D., Godzik, A., & Nair, M. G. (2026). Single-cell heterogeneity of adipose eosinophils is shaped by sex and RELMα and linked to macrophage communication networks in obesity. PNAS Nexus, 5(11), pgag365. https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgag365
- Ruggiero-Ruff, R., Qiu, X., He, Y., Vance, L., Coss, D., Godzik, A., & Nair, M. (2026). Eosinophil—macrophage crosstalk controls obesity-associated adipose inflammation and is stabilized by RELMα in a sex-dependent manner. The Journal of Immunology, 215(Supplement_1), vkag141.1564. https://doi.org/10.1093/jimmun/vkag141.1564
- Haruna, N.-F., Berdnikovs, S., & Nie, Z. (2024). Eosinophil biology from the standpoint of metabolism: implications for metabolic disorders and asthma. Journal of Leukocyte Biology, 116(2), 288–296.
- Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Riverside. (2026, 6 Νοεμβρίου). Why obesity affects males and females differently. UCR News.
- News-Medical. (2026, 6 Νοεμβρίου). Immune cell differences may explain sex-specific obesity responses.
- Ερευνητική Ομάδα Jurga Laurencikiene, Karolinska Institutet. The role of immunity in shaping adipose tissue development and metabolism.
- (2026). Interplay between obesity-associated insulin resistance and immune system through the lens of evolutionary medicine. ScienceDirect.
- (2026). Helminth infection induces RELMα-dependent adipose tissue transcriptional reprogramming and protection against diet-induced obesity. Europe PMC.
- (2020). Sex Affects Regional Variations in Subcutaneous Adipose Tissue T Cells but not Macrophages in Adults with Obesity. PubMed.
- (2023). Sex-specific association of visceral and subcutaneous adipose tissue volumes with systemic inflammation and innate immune cells in people living with obesity. PubMed.
