Όταν μιλάμε για επικίνδυνο λίπος, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στην κοιλιά ή στο συκώτι. Υπάρχει όμως ένα ακόμη «κρυφό» απόθεμα λίπους που έχει αρχίσει να απασχολεί την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια: το λίπος μέσα στο πάγκρεας. Πρόκειται για ένα όργανο που ρυθμίζει το σάκχαρο του αίματος μέσω της έκκρισης ινσουλίνης, και όταν γεμίζει λίπος, η λειτουργία του διαταράσσεται. Μια νέα, μεγάλη μελέτη από το Πανεπιστήμιο Ben-Gurion του Negev στο Ισραήλ, που δημοσιεύθηκε στο The American Journal of Clinical Nutrition (Οκτώβριος 2026), δείχνει ότι η διατροφή μπορεί να «καθαρίσει» αυτό το λίπος – και μάλιστα με τρόπο που βελτιώνει τον γλυκαιμικό έλεγχο ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους.
Τι είναι το παγκρεατικό λίπος και γιατί είναι επικίνδυνο
Το πάγκρεας δεν είναι ένα όργανο «σχεδιασμένο» για να αποθηκεύει λίπος. Όταν όμως η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο οδηγήσουν σε έκτοπη εναπόθεση λίπους —λίπους δηλαδή σε ιστούς που φυσιολογικά δεν αποθηκεύουν λίπος— το πάγκρεας γεμίζει με ενδοκυτταρικά λιπίδια στα αδενοκύτταρα και στα κύτταρα των νησιδίων. Αυτό προκαλεί τοπική λιποτοξικότητα, που διαταράσσει τη λειτουργία των βήτα-κυττάρων — των κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη. Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη έκκριση ινσουλίνης, επιδείνωση της αντίστασης στην ινσουλίνη και, τελικά, αυξημένος κίνδυνος διαβήτη τύπου 2.
Η σημασία του παγκρεατικού λίπους αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο, αλλά δεν υπάρχει ακόμη συμφωνημένο κλινικό όριο για το τι θεωρείται «υπερβολικό» λίπος στο πάγκρεας. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι υψηλότερα επίπεδα παγκρεατικού λίπους σχετίζονται με αντίσταση στην ινσουλίνη, διαταραγμένο μεταβολισμό της γλυκόζης και διαβήτη τύπου 2, τουλάχιστον σε συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως ο προδιαβήτης, ο χαμηλός ΔΜΣ και η αυξημένη γενετική προδιάθεση.
Η μελέτη DIRECT-PLUS: Τι έδειξε η πράσινη μεσογειακή διατροφή
Η μελέτη εντάσσεται στη μεγάλη τυχαιοποιημένη δοκιμή DIRECT-PLUS (Dietary Intervention Randomized Controlled Trial Polyphenols Unprocessed Study), μια από τις μεγαλύτερες και πιο λεπτομερείς κλινικές δοκιμές στη διατροφή. Συμμετείχαν 294 ενήλικες με κοιλιακή παχυσαρκία ή δυσλιπιδαιμία, οι οποίοι κατανεμήθηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες: υγιεινές διατροφικές οδηγίες (HDG) παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή (MED) και πράσινη μεσογειακή διατροφή (Green-MED). Και οι δύο ομάδες MED κατανάλωναν 28 γραμμάρια καρύδια την ημέρα, ενώ η Green-MED περιλάμβανε επιπλέον πράσινο τσάι και Mankai (ένα υδρόβιο φυτό, το «duckweed»). Η μελέτη διήρκεσε 18 μήνες, με μαγνητική τομογραφία (MRI) για τη μέτρηση του παγκρεατικού λίπους, του όγκου του παγκρέατος και του σπλαχνικού λίπους.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά:
- Το παγκρεατικό λίπος μειώθηκε και στις τρεις ομάδες, αλλά η μεγαλύτερη μείωση παρατηρήθηκε στην Green-MED: −2,41% (σχετική μείωση 14%), έναντι −1,17% (6,7%) στη MED και μόλις −0,14% (0,8%) στην HDG.
- Ο όγκος του παγκρέατος δεν άλλαξε σημαντικά σε καμία ομάδα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η απομάκρυνση του λίπους έγινε χωρίς συρρίκνωση του λειτουργικού ιστού — δηλαδή, το πάγκρεας «καθάρισε» χωρίς να χάσει τη μάζα του.
- Η μεγαλύτερη απώλεια παγκρεατικού λίπους συσχετίστηκε με μεγαλύτερη μείωση της περιμέτρου μέσης, του δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη (HOMA-IR), του ΔΜΣ και του βάρους — και οριακά με μείωση της HbA1c (γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης).
- Σημαντικό: Η συσχέτιση με τους γλυκαιμικούς δείκτες παρέμεινε ισχυρή ακόμη και μετά την προσαρμογή για την απώλεια σπλαχνικού λίπους και βάρους, γεγονός που δείχνει ότι το παγκρεατικό λίπος επηρεάζει τον έλεγχο του σακχάρου άμεσα και ανεξάρτητα, όχι απλώς ως «παράπλευρο» αποτέλεσμα της απώλειας βάρους.
Ο ρόλος του Mankai και των πολυφαινολών: Ένας νέος μηχανισμός
Η μελέτη ρίχνει φως σε έναν ακόμη λόγο για τον οποίο το Mankai (ένα υδρόβιο φυτό πλούσιο σε πολυφαινόλες) μπορεί να είναι ωφέλιμο. Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι το Mankai βοηθά στην ισορροπία του σακχάρου μετά τα γεύματα. Μια τυχαιοποιημένη crossover δοκιμή σε 45 ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 έδειξε ότι η κατανάλωση Mankai μετά το βραδινό γεύμα μείωσε την κορύφωση της μεταγευματικής γλυκόζης κατά 19,3% και καθυστέρηση του χρόνου μέχρι την κορύφωση κατά 20%, σε σύγκριση με το νερό. Η παρούσα μελέτη προσθέτει έναν ανατομικό μηχανισμό: τα άτομα που κατανάλωναν περισσότερες από τρεις μερίδες Mankai την εβδομάδα ή περισσότερες από 5,5 μερίδες καρύδια την εβδομάδα είχαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση του παγκρεατικού λίπους από εκείνα με χαμηλότερη πρόσληψη.
Αντίθετα, οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες —ψωμί, δημητρακοειδή, ζυμαρικά— επιβράδυναν και εμπόδισαν την απομάκρυνση του λίπους από το όργανο. Αυτό υποδηλώνει ότι η ποιότητα των υδατανθράκων, όχι μόνο η ποσότητα, παίζει καθοριστικό ρόλο.
Γιατί η πράσινη μεσογειακή διατροφή είναι διαφορετική
Η Green-MED δεν είναι απλώς μια «πιο αυστηρή» μεσογειακή διατροφή. Είναι ένα πρότυπο εμπλουτισμένο με πολυφαινόλες από συγκεκριμένες πηγές: Mankai, πράσινο τσάι και καρύδια. Οι πολυφαινόλες έχουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση και φαίνεται να επηρεάζουν τον μεταβολισμό των λιπιδίων και τη λειτουργία των μιτοχονδρίων. Η μελέτη DIRECT-PLUS είχε ήδη δείξει ότι η Green-MED μειώνει περισσότερο το λίπος του ήπατος από την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή —σχεδόν διπλάσια μείωση και μείωση του επιπολασμού της ηπατικής στεάτωσης κατά το ήμισυ σε 18 μήνες. Τα νέα ευρήματα επεκτείνουν αυτή τη δράση στο πάγκρεας, δείχνοντας ότι η διατροφή μπορεί να «φτάσει» σε όργανα πέρα από το συκώπι και να αντιστρέψει τη μεταβολική βλάβη.
Τι σημαίνει αυτό για τους ασθενείς
Η μελέτη έχει άμεσες κλινικές προεκτάσεις:
- Το παγκρεατικό λίπος είναι αναστρέψιμο. Όπως εξήγησε η Καθηγήτρια Iris Shai, επικεφαλής ερευνήτρια: «Η κλινική καινοτομία είναι η απόδειξη ότι το παγκρεατικό λίπος είναι ένα δυναμικό και πλήρως αναστρέψιμο απόθεμα. Σε αντίθεση με ασθένειες όπου το πάγκρεας χάνει όγκο λόγω κυτταρικού θανάτου, η μελέτη έδειξε ότι το τοξικό λίπος μπορεί να απομακρυνθεί ενώ ο λειτουργικός ιστός παραμένει άθικτος».
- Η διατροφή μπορεί να είναι πιο στοχευμένη από την απλή μέτρηση θερμίδων. Όπως σημείωσε η Liav Alufer, πρώτη συγγραφέας: «Η μελέτη δείχνει πώς συγκεκριμένα διατροφικά συστατικά διαμορφώνουν την εσωτερική μας ανατομία. Περισσότερες πολυφαινόλες από τρόφιμα όπως το Mankai και τα καρύδια σημαίνουν μεγαλύτερη πτώση του παγκρεατικού λίπους, ενώ οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες εμποδίζουν την απομάκρυνση. Μαζί με την τακτική άσκηση, μια διατροφή βασισμένη στις πολυφαινόλες και φτωχή σε κενούς υδατάνθρακες είναι ο πιο ακριβής τρόπος να αλλάξουμε από τι αποτελούνται τα εσωτερικά μας όργανα, πέρα από το μέτρημα θερμίδων».
- Η άσκηση παραμένει σύμμαχος. Όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν δωρεάν συνδρομή γυμναστηρίου και ξεκίνησαν τακτική άσκηση, γεγονός που συνέβαλε στα συνολικά οφέλη.
Περιορισμοί και προοπτικές
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, πρέπει να σημειωθούν ορισμένοι περιορισμοί. Πρόκειται για δευτερογενή post hoc ανάλυση της DIRECT-PLUS —δηλαδή, η μελέτη δεν σχεδιάστηκε εξαρχής για να μετρήσει το παγκρεατικό λίπος ως πρωτεύον καταληκτικό σημείο. Επιπλέον, το δείγμα ήταν κατά 88% άνδρες, γεγονός που περιορίζει τη γενίκευση σε γυναίκες. Τέλος, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνημένο κλινικό όριο για το παγκρεατικό λίπος, οπότε η ερμηνεία των απόλυτων τιμών χρήζει προσοχής.
Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι σαφής: η διατροφή μπορεί να στοχεύσει το λίπος που «κρύβεται» στο πάγκρεας, και αυτό μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στον γλυκαιμικό έλεγχο. Το επόμενο βήμα είναι να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα σε μεγαλύτερες, πιο αντιπροσωπευτικές πληθυσμιακές ομάδες και να διερευνηθεί αν η μείωση του παγκρεατικού λίπους μεταφράζεται σε μακροπρόθεσμη πρόληψη του διαβήτη τύπου 2.
Συμπέρασμα
Το λίπος στο πάγκρεας δεν είναι απλώς ένα «παράπλευρο» εύρημα της παχυσαρκίας. Είναι ένας ενεργός παράγοντας κινδύνου για τον διαβήτη και τη μεταβολική δυσλειτουργία — και, όπως δείχνει η μελέτη DIRECT-PLUS, ένας αναστρέψιμος στόχος. Μια πράσινη μεσογειακή διατροφή πλούσια σε πολυφαινόλες (Mankai, πράσινο τσάι, καρύδια), σε συνδυασμό με τακτική άσκηση και περιορισμό των επεξεργασμένων υδατανθράκων, μπορεί να «καθαρίσει» το τοξικό λίπος από το πάγκρεας χωρίς να βλάψει τον λειτουργικό του ιστό. Και αυτό, σε τελική ανάλυση, είναι ένα από τα πιο απτά παραδείγματα του πώς η διατροφή διαμορφώνει την ανατομία και τη φυσιολογία μας — πέρα από τις θερμίδες και τη ζυγαριά.
Βιβλιογραφία
- Alufer, L., Ben-Arie, G., Zelicha, H., Tsaban, G., Rinott, E., Kaplan, A., Yaskolka Meir, A., Shelef, I., Kamer, O., Pachter, D., Goldberg, D. T., Stampfer, M. J., Wang, D. D., Qi, L., Blüher, M., Stumvoll, M., Hu, F. B., Shai, I., & Tirosh, A. (2026). Green-Mediterranean diet and pancreatic fat loss: a secondary post hoc magnetic resonance imaging–based analysis of the 18-month Dietary Intervention Randomized Controlled Trial Polyphenols Unprocessed Study (DIRECT-PLUS). The American Journal of Clinical Nutrition. https://doi.org/10.1016/j.ajcnut.2026.10.013
- EurekAlert! (2026, 12 Νοεμβρίου). A groundbreaking international study shows how to clear fat from the pancreas and improve blood-sugar control. https://e3.eurekalert.org/news-releases/1105381
- Tsaban, G., Aharon-Hananel, G., Shalem, S., Zelicha, H., Yaskolka Meir, A., Pachter, D., Goldberg, D. T., Kamer, O., Alufer, L., Stampfer, M. J., Wang, D. D., Qi, L., Blüher, M., Stumvoll, M., Hu, F. B., Shai, I., & Tirosh, A. (2024). The effect of Mankai plant consumption on postprandial glycaemic response among patients with type 2 diabetes: A randomized crossover trial. Diabetes, Obesity and Metabolism, 26(10), 4713–4723. https://doi.org/10.1111/dom.15840
- Yaskolka Meir, A., Rinott, E., Tsaban, G., Zelicha, H., Kaplan, A., Rosen, P., Shelef, I., Youngster, M., & Shai, I. (2021). Effect of green-Mediterranean diet on intrahepatic fat: the DIRECT PLUS randomised controlled trial. Gut, 70(11), 2085–2095. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2020-323106
- Wagner, R., Eckstein, S. S., Yamazaki, H., Gerst, F., Machann, J., Jaghutriz, B. A., Schürmann, A., Heni, M., Häring, H.-U., Ullrich, S., & Solimena, M. (2022). Metabolic implications of pancreatic fat accumulation. Nature Reviews Endocrinology, 18(1), 43–54. https://doi.org/10.1038/s41574-021-00573-3
- Intrapancreatic fat deposition and nutritional treatment: the role of various dietary approaches. (2023). Nutrition Reviews. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuad156
- American College of Cardiology. (2026, 11 Ιουνίου). Follow-Up of CENTRAL, DIRECT-PLUS Suggests Visceral Fat Reduction Has Lasting Metabolic Health Benefits. https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Journal-Summaries
