Η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει αυξηθεί σημαντικά, αντιπροσωπεύοντας πλέον πάνω από το 50% της συνολικής πρόσληψης ενέργειας στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία, τον Καναδά, και τις ΗΠΑ. Υπερεπεξεργασμένα είναι τα τρόφιμα που έχουν υποστεί σημαντική βιομηχανική επεξεργασία και αποτελούνται από συστατικά που έχουν υποστεί υψηλή μετατροπή ή σύνθεση.
Τα τελευταία 50 χρόνια, τα ποσοστά παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2 έχουν εκτοξευθεί, ενώ η ποιότητα του σπέρματος έχει μειωθεί κατακόρυφα. Η κινητήρια δύναμη αυτών των αλλαγών θα μπορούσε να είναι τα υπερεπεξεργασμένα τροφίμων, τα οποία έχουν συνδεθεί με μια σειρά από κακές επιπτώσεις στην υγεία.
Υπάρχουν υποψίες ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν ρύπους όπως πλαστικοποιητές, συμπεριλαμβανομένων των φθαλικών ενώσεων, οι οποίες ενδέχεται να εισχωρούν στην τροφή μέσω της επεξεργασίας ή της συσκευασίας. Τα επίπεδα των φθαλικών ενώσεων αυξάνονται στα ούρα μετά την κατανάλωσή τους και μπορούν να επηρεάσουν τη μεταβολική και αναπαραγωγική λειτουργία διαταράσσοντας τις ενδοκρινείς ορμόνες.
Μέχρι σήμερα, μόνο δύο τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες είχαν εξετάσει τις επιπτώσεις μιας υπερεπεξεργασμένης διατροφής στην ανθρώπινη υγεία. Αυτές οι μελέτες έδειξαν μια αιτιώδη σχέση μεταξύ της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και διαταραχών στις κλινικές παραμέτρους που σχετίζονται με την καρδιομεταβολική υγεία. Οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν υπερπεξεργασμένες τροφές προσλάμβαναν 500-800 θερμίδες επιπλέον την ημέρα από εκείνους που ακολουθούσαν μια μη επεξεργασμένη δίαιτα.
Τώρα, μια πρωτοποριακή μελέτη βρήκε ότι οι άνθρωποι παίρνουν περισσότερο βάρος με μια υπερεπεξεργασμένη διατροφή, ακόμη και όταν δεν καταναλώνουν παραπανίσιες θερμίδες. Αποκάλυψε επίσης ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρέχουν υψηλότερα επίπεδα ρύπων που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Cell Metabolism.
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα βλάπτουν την αναπαραγωγική και μεταβολική υγεία, ακόμη και αν δεν καταναλώνονται σε υπερβολική ποσότητα. Αυτό δείχνει ότι η επεξεργασμένη φύση αυτών των τροφίμων είναι που τα καθιστά επιβλαβή», είπε η Jessica Preston, κύρια συγγραφέας της μελέτης, η οποία διεξήγαγε την έρευνα κατά τη διάρκεια του διδακτορικού της.
Σε μια προηγούμενη μελέτη, παρά την αντιστοίχιση των θερμίδων ανάμεσα στις δύο δίαιτες παρατηρήθηκαν διαφορές στη συσσώρευση λίπους. Η συνολική ενεργειακή διαφορά των 7.100 θερμίδων μεταξύ της υπερ-επεξεργασμένης και μη επεξεργασμένης διατροφής κατά τη διάρκεια των δύο εβδομάδων αναμενόταν να οδηγήσει σε αύξηση βάρους περίπου 1 κιλού, αλλά η διαφορά ήταν 1,8 κιλά. Αυτό σημαίνει ότι οι θερμίδες από τα επεξεργασμένα τρόφιμα αποθηκεύονται ή μεταβολίζονται διαφορετικά, ακόμη και όταν τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι στα ίδια ποσοστά, παρέχοντας τις ίδιες θερμίδες.
Ίδιες θερμίδες, διαφορετικά αποτελέσματα
Στην παρούσα μελέτη, για να λάβουν τα καλύτερα δυνατά δεδομένα, οι ερευνητές συνέκριναν τον αντίκτυπο των υπερεπεξεργασμένων τροφών στα ίδια άτομα. Περιέλαβαν 43 άνδρες ηλικίας 20 έως 35 ετών, που κατανάλωσαν επί τρεις εβδομάδες και τις δύο δίαιτες, με τρεις μήνες ενδιάμεση διαφορά μεταξύ τους.
Η μια δίαιτα παρείχε το 77% θερμίδων από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και το 5,5% από μη επεξεργασμένα τρόφιμα ενώ η άλλη δίαιτα παρείχε το 1% των θερμίδων από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και το 66% από μη επεξεργασμένα τρόφιμα. Σε μια ομάδα 21 ανδρών οι μισοί άντρες ξεκίνησαν με την υπερεπεξεργασμένη δίαιτα και οι άλλοι μισοί ξεκίνησαν με τη μη επεξεργασμένη δίαιτα. Οι δύο δίαιτες είχαν την ίδια ποσότητα θερμίδων, πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπών. Μια άλλη ομάδα 22 ανδρών έκανε το ίδιο, αλλά κατανάλωνε 500 επιπλέον θερμίδες την ημέρα.
Παχυντικά και μολυσμένα με ενδοκρινικούς διαταράκτες
Το πείραμα έδειξε ότι οι συμμετέχοντες κέρδισαν 1,3-1,4 κιλά περισσότερα με την υπερεπεξεργασμένη τροφή, μια διαφορά που ήταν ίδια, τόσο στην περίπτωση των κανονικών όσο και των υπερβολικών θερμίδων. Από αυτό το βάρος, περίπου το 1 κιλό ήταν λίπος.
Διαπιστώθηκε επίσης ότι η κατανάλωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων επηρεάζει την καρδιομεταβολική και αναπαραγωγική υγεία. Προκλήθηκε μια τάση για συσσώρευση ρύπων στο αίμα και το σπερματικό υγρό. Τελικά, οι ερευνητές έγραψαν ότι η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων από μόνη της, ανεξάρτητα από την υπερβολική θερμιδική πρόσληψη, είναι επιζήμια για την ανθρώπινη υγεία.
Η μελέτη αποκάλυψε μια ανησυχητική αύξηση στα επίπεδα του φθαλικού οξέος cxMINP, μιας ουσίας που χρησιμοποιείται στα πλαστικά, όταν οι άνδρες κατανάλωναν την υπερεπεξεργασμένη διατροφή. Είχαν επίσης μειώσεις στα επίπεδα τεστοστερόνης, μιας ορμόνης που είναι κρίσιμη για την παραγωγή του σπέρματος.
«Μείναμε σοκαρισμένοι από το πόσες σωματικές λειτουργίες διαταράχθηκαν από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, σ’ αυτούς τους υγιείς, νεαρούς άνδρες. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι ανησυχητικές και υπογραμμίζουν την ανάγκη αναθεώρησης των διατροφικών οδηγιών για την καλύτερη προστασία από τις χρόνιες ασθένειες», είπε ο συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Romain Barrès του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης και το Πανεπιστήμιο Côte d’Azur.
Περισσότερες πληροφορίες: Effect of ultra-processed food consumption on male reproductive and metabolic health. Cell Metabolism, 2025; DOI: 10.1016/j.cmet.2025.08.004.
