Η νευρική ανορεξία είναι μια ψυχιατρική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από φόβο αύξησης βάρους και περιορισμένη πρόσληψη θερμίδων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη απώλεια βάρους. Εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου το 1-4% όλων των γυναικών, ενώ όσοι πάσχουν ή έχουν πάσχει από αυτήν έχουν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε σύγκριση με άτομα που δεν την έχουν εμφανίσει ποτέ.
Η νευρική ανορεξία δεν προκαλεί μόνο απώλεια λίπους. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε απώλεια 20–30% της μυϊκής δύναμης και μάζας των σκελετικών μυών, κάτι που είναι κρίσιμο τόσο για τη μακροζωία όσο και για την ικανότητα εκτέλεσης βασικών καθημερινών δραστηριοτήτων, όπως τα ψώνια ή το σήκωμα ενός μωρού. Παράλληλα με την αντιμετώπιση του ψυχιατρικού σκέλους, βασικός στόχος της θεραπείας είναι η αποκατάσταση του χαμένου βάρους.
«Στις κλινικές μελέτες συνήθως ορίζουμε την αποκατάσταση βάρους ως δείκτη μάζας σώματος 18,5 ή εντός 95% του αναμενόμενου φυσιολογικού για την ηλικία», εξηγεί η Megan Rosa-Caldwell, επίκουρη καθηγήτρια επιστήμης της άσκησης στο Πανεπιστήμιο του Αρκάνσας, με ειδίκευση στη βιολογία των μυών. «Συνήθως, όταν κάποιος διατηρεί βάρος πάνω από το όριο του λιποβαρούς, η ιατρική παρέμβαση μειώνεται».
Όμως, αποτελεί η αύξηση του χαμένου βάρους ιδανικό δείκτη αποκατάστασης της υγείας;
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Nutritional Physiology υποδηλώνει ότι η μυϊκή δυσλειτουργία επιμένει ακόμη και μετά την αποκατάσταση του βάρους. Τη μελέτη ηγήθηκε η Rosa-Caldwell, χρησιμοποιώντας πειραματικά μοντέλα σε αρουραίους.
Η μελέτη
Για την προσομοίωση βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων περιόδων ανάρρωσης, αρουραίοι ηλικίας οκτώ εβδομάδων υποβλήθηκαν σε δίαιτα περιορισμένων θερμίδων για 30 ημέρες. Η ηλικία των οκτώ εβδομάδων επιλέχθηκε ώστε να προσεγγίζει τη σχετικά νεαρή ηλικία στην οποία συνήθως εκδηλώνεται η νευρική ανορεξία στους ανθρώπους, δηλαδή από την εφηβεία έως την πρώιμη ενήλικη ζωή.
Στη συνέχεια, τα ζώα εξετάστηκαν μετά από 5, 15 και 30 ημέρες ανάρρωσης, κατά τις οποίες είχαν ελεύθερη πρόσβαση σε τροφή (μία ομάδα μελετήθηκε επίσης αμέσως μετά το αρχικό πείραμα των 30 ημερών).
Τα χρονικά διαστήματα των πέντε και 15 ημερών επιλέχθηκαν ώστε να προσομοιώνουν αντίστοιχα πέντε και 15 μήνες ανάρρωσης στην ανθρώπινη ηλικία, που αντιστοιχούν σε συνηθισμένες διάρκειες ενδονοσοκομειακής και εξωνοσοκομειακής θεραπείας. Οι 30 ημέρες αντιστοιχούν σε περίπου δύο έως τρία χρόνια στους ανθρώπους. (Οι αρουραίοι ζουν περίπου 22 μήνες, σε σύγκριση με πάνω από 70 χρόνια για τους ανθρώπους, επομένως υπάρχει ένα στοιχείο εκτίμησης).
Στη συνέχεια, οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια σειρά δοκιμών για να αξιολογήσουν τη μυϊκή μάζα, τη δύναμη και τους ρυθμούς σύνθεσης πρωτεϊνών. Το πιο σημαντικό εύρημα ήταν μια μείωση περίπου 20% στο μέγεθος των μυών και απώλεια δύναμης. Αυτές οι μεταβολές στη μυϊκή υγεία δεν βελτιώθηκαν στις βραχυπρόθεσμες περιόδους ανάρρωσης (τόσο στις πέντε όσο και στις 15 ημέρες).
Ακόμη και μετά από 30 ημέρες, όταν τα ζώα είχαν επιστρέψει στο αρχικό τους βάρος και μάλιστα είχαν «προλάβει» τα υγιή ζώα ελέγχου, παρατηρήθηκε συνολική μείωση της ποιότητας των μυών, με αποτέλεσμα χαμηλότερη μυϊκή δύναμη ανά μονάδα μυϊκής μάζας.
Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ενδείξεις αλλαγών στη σηματοδότηση της πρωτεϊνοσύνθεσης, αναφέροντας ότι «οι αναβολικές σηματοδοτικές οδοί φαίνεται να είναι εξασθενημένες μετά από μακροχρόνια ανάρρωση από τη νευρική ανορεξία». Με απλά λόγια, η ικανότητα δημιουργίας μυϊκού ιστού είχε μειωθεί.
Επιπτώσεις για τη θεραπεία της νευρικής ανορεξίας
Σύμφωνα με τη Rosa-Caldwell, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι «οι μυοσκελετικές επιπλοκές πιθανότατα διαρκούν περισσότερο απ’ όσο πιστεύουμε και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν σκεφτόμαστε πώς να αντιμετωπίζουμε αυτά τα άτομα».
Αν και οι αναλογίες μεταξύ ανθρώπων και αρουραίων έχουν περιορισμούς, η Rosa-Caldwell θεωρεί ότι οι επιπτώσεις της ανορεξίας στους αρουραίους είναι πιθανότατα λιγότερο σοβαρές από ό,τι στους ανθρώπους, λόγω της ελεγχόμενης φύσης του πειράματος. Οι αρουραίοι δεν υποφέρουν από χαμηλή αυτοεικόνα και τρώνε περισσότερο όταν τους δοθεί η δυνατότητα.
Στους ανθρώπους, η νευρική ανορεξία είναι συχνά μια πάλη που διαρκεί δεκαετίες, με το διάστημα μεταξύ διάγνωσης και σταθερής ανάρρωσης να επιμηκύνεται από περιόδους υποτροπής. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, μόνο περίπου 50% των ατόμων επιτυγχάνουν διατηρήσιμη ανάρρωση. Υπό αυτή την έννοια, η νευρική ανορεξία μπορεί να αποτελεί μία από τις πιο επίμονες αιτίες μυϊκής ατροφίας.
Η Rosa-Caldwell καταλήγει: «Για μένα, αυτό θέτει το ερώτημα πώς μπορούμε να εφαρμόσουμε παρεμβάσεις ώστε να επανέλθει η μυϊκή μάζα πιο γρήγορα».
Περισσότερες πληροφορίες: Megan E. Rosa-Caldwell et al, Changes in muscle strength and moderators of protein turnover in a rodent model of anorexia nervosa and recovery, The Journal of Nutritional Physiology (2025). DOI: 10.1016/j.jnphys.2025.100010.
