Θα μπορούσαν άραγε τα τατουάζ να αποτελούν ένα «μυστικό όπλο» στη μάχη κατά του καρκίνου του δέρματος; Ακούγεται εξαιρετικά απίθανο εκ πρώτης όψεως, ωστόσο νέα έρευνα υποδηλώνει ότι το μελάνι των τατουάζ ίσως κρύβει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά, ιδίως σε ό,τι αφορά τον κίνδυνο μελανώματος.
Για χρόνια, υπήρχαν ανησυχίες σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις των τατουάζ στην υγεία. Νεότερα δεδομένα, όμως, δείχνουν κάτι απρόσμενο: τα άτομα με πολλαπλά τατουάζ φαίνεται να εμφανίζουν λιγότερα περιστατικά μελανώματος και όχι περισσότερα. Παρ’ όλα αυτά, πριν κάποιος σπεύσει σε στούντιο τατουάζ με στόχο την πρόληψη του καρκίνου, είναι απαραίτητο να εξεταστούν προσεκτικά οι λεπτομέρειες, καθώς κάθε μελέτη έχει περιορισμούς και αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ερευνητές στη Γιούτα, την πολιτεία των ΗΠΑ με τα υψηλότερα ποσοστά μελανώματος, μελέτησαν περισσότερα από 1.000 άτομα. Συγκρίθηκαν ασθενείς με μελάνωμα με υγιή άτομα, προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα τατουάζ, και ιδίως τα εκτεταμένα, επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν υποβληθεί σε πολλαπλές συνεδρίες τατουάζ ή είχαν αρκετά μεγάλα τατουάζ παρουσίαζαν μειωμένο κίνδυνο μελανώματος. Μάλιστα, ο κίνδυνος φάνηκε να είναι περισσότερο από υποδιπλάσιος.
Το εύρημα αυτό ήταν εντυπωσιακό, δεδομένων των μακροχρόνιων ανησυχιών για τα μελάνια των τατουάζ, τα οποία περιέχουν χημικές ουσίες που, σε άλλα περιβάλλοντα, μπορεί να είναι επιβλαβείς ή ακόμη και καρκινογόνες. Στο παρελθόν, οι επιστήμονες είχαν εκφράσει φόβους ότι η εισαγωγή ξένων ουσιών στο δέρμα θα μπορούσε να προάγει την ανάπτυξη καρκίνου.
Πρόσφατες εκτεταμένες έρευνες έχουν πράγματι συνδέσει τα τατουάζ με έναν τύπο καρκίνου που ονομάζεται λέμφωμα. Ωστόσο, η παρούσα πληθυσμιακή μελέτη μεγάλης κλίμακας δεν επιβεβαίωσε τέτοιες ανησυχίες για το μελάνωμα.
Γιατί τα αποτελέσματα μπορεί να είναι παραπλανητικά
Παρά τα ευρήματα, υπάρχουν σημαντικές επιφυλάξεις. Το βασικότερο πρόβλημα ήταν η έλλειψη δεδομένων για κρίσιμους παράγοντες κινδύνου του μελανώματος, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων αιτίου-αποτελέσματος.
Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου, όπως το ιστορικό έκθεσης στον ήλιο, η χρήση τεχνητού μαυρίσματος, η ευαισθησία στο ηλιακό έγκαυμα, ο τύπος δέρματος και το οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, καταγράφηκαν μόνο για τα άτομα με καρκίνο και όχι για τους υγιείς συμμετέχοντες. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες, δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί αν ο μειωμένος κίνδυνος που παρατηρήθηκε στα άτομα με τατουάζ οφείλεται πράγματι στα τατουάζ ή αν αποτελεί αποτέλεσμα άλλων διαφορών στον τρόπο ζωής.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τη λεγόμενη συμπεριφορική μεροληψία. Οι συμμετέχοντες με τατουάζ ανέφεραν συχνότερα συμπεριφορές αυξημένου κινδύνου στον ήλιο, όπως χρήση solarium και συχνά ηλιακά εγκαύματα, αν και η φαινομενική «προστασία» από πολλαπλά τατουάζ παρέμεινε ακόμη και μετά την προσαρμογή για το κάπνισμα, τη σωματική δραστηριότητα και ορισμένους άλλους παράγοντες.
Ωστόσο, δεδομένα για κρίσιμες συμπεριφορές πρόληψης του μελανώματος, όπως η χρήση αντηλιακού και η γενικότερη προστασία από τον ήλιο, δεν ήταν διαθέσιμα και για τις δύο ομάδες. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το υποτιθέμενο προστατευτικό αποτέλεσμα να οφείλεται σε μη καταγεγραμμένες διαφορές, για παράδειγμα στο ότι άτομα με πολλά τατουάζ ίσως αποφεύγουν την υπερβολική έκθεση στον ήλιο ή χρησιμοποιούν συστηματικά αντηλιακό για να προστατεύουν τα σχέδιά τους.
Πρόσθετη πολυπλοκότητα προσθέτει το γεγονός ότι το ποσοστό ανταπόκρισης των ασθενών με μελάνωμα ήταν μόλις 41%, δηλαδή η πλειονότητα δεν απάντησε στο ερωτηματολόγιο. Αν και αυτό είναι σύνηθες σε μελέτες με ερωτηματολόγια, ενδέχεται να δημιουργεί μεροληψία επιλογής, καθώς όσοι απάντησαν μπορεί να διαφέρουν από όσους δεν απάντησαν.
Δεν συλλέχθηκαν πληροφορίες για το πού ακριβώς βρίσκονταν τα τατουάζ στο σώμα, επομένως δεν είναι γνωστό αν ήταν σε περιοχές εκτεθειμένες στον ήλιο ή καλυμμένες, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου ότι η υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου για τον καρκίνο του δέρματος. Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση ενδέχεται να προσφέρει κάποια προστασία από το μελάνωμα, φιλτράροντας μέρος της επιβλαβούς υπεριώδους ακτινοβολίας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μελέτη δεν έδειξε συχνότερη εμφάνιση μελανώματος σε δέρμα με τατουάζ σε σύγκριση με περιοχές χωρίς τατουάζ. Αυτό υποδηλώνει ότι το ίδιο το μελάνι είναι απίθανο να είναι άμεσα καρκινογόνο, αν και ορισμένες έρευνες αφήνουν ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο.
Οι ερευνητές, ωστόσο, συνιστούν προσοχή. Πρόκειται για μία από τις πρώτες μεγάλες μελέτες που εξετάζουν τη σχέση τατουάζ και μελανώματος, και τα αποτελέσματα δημιουργούν κυρίως νέα ερευνητικά ερωτήματα, χωρίς να αποδεικνύουν ότι τα τατουάζ έχουν προστατευτική δράση.
Συγκρίσεις με προηγούμενες μελέτες από άλλες χώρες δείχνουν επίσης αντικρουόμενα αποτελέσματα. Ορισμένες έρευνες έχουν καταγράψει καρκίνους του δέρματος, συμπεριλαμβανομένου του μελανώματος, σε άτομα με τατουάζ ή σε περιοχές του σώματος με τατουάζ. Και αυτές όμως οι μελέτες περιορίζονται από μικρά δείγματα, έλλειψη δεδομένων για βασικούς παράγοντες κινδύνου και μεγάλες διαφορές στις συνήθειες έκθεσης στον ήλιο ανά τον κόσμο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη; Τα ευρήματα σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν πράσινο φως για την αναζήτηση τατουάζ ως μέσου προστασίας από το μελάνωμα. Η απουσία λεπτομερών συμπεριφορικών και βιολογικών δεδομένων σημαίνει ότι τα παρατηρούμενα αποτελέσματα μπορεί απλώς να αντανακλούν διαφορές στον τρόπο ζωής ή μη καταγεγραμμένες συνήθειες των ατόμων με τατουάζ.
Προς το παρόν, οι βασικές συστάσεις για την πρόληψη του μελανώματος παραμένουν αμετάβλητες: περιορισμός της έκθεσης στον ήλιο, χρήση αντηλιακού και τακτικός έλεγχος του δέρματος, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει τατουάζ ή όχι.
Για όσους έχουν ήδη πολλαπλά τατουάζ, η μελέτη προσφέρει πάντως ένα καθησυχαστικό μήνυμα: μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι τα τατουάζ αυξάνουν τον κίνδυνο μελανώματος, ενώ η ενδεχόμενη συσχέτιση με μειωμένο κίνδυνο πιθανότατα αντικατοπτρίζει άλλους παράγοντες.
Το γενικότερο μήνυμα είναι εκείνο της επιστημονικής επιφύλαξης. Ενδιαφέροντα σήματα όπως αυτά απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση σε μεγαλύτερες και καλύτερα ελεγχόμενες μελέτες, που θα μπορούν να λάβουν υπόψη όλη την πολυπλοκότητα του καρκινικού κινδύνου και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Μέχρι τότε, τα τατουάζ παραμένουν μια προσωπική επιλογή και όχι μια ιατρικά τεκμηριωμένη στρατηγική πρόληψης του καρκίνου του δέρματος.
