Το αίσθημα καψίματος και κόπωσης στους μύες κατά τη διάρκεια μιας έντονης προπόνησης αποδίδεται συχνά στο «γαλακτικό οξύ». Η εξήγηση αυτή είναι βαθιά ριζωμένη, αλλά είναι λανθασμένη. Το γαλακτικό οξύ δεν υπάρχει στον ανθρώπινο οργανισμό με τη μορφή που νομίζουμε. Αυτό που παράγεται είναι το γαλακτικό άλας (lactate) και τα ιόντα υδρογόνου. Το lactate δεν προκαλεί το κάψιμο. Αντίθετα, βοηθά τους μύες να συνεχίσουν να δουλεύουν. Το κάψιμο προέρχεται από την ενεργοποίηση ειδικών νευρικών απολήξεων, οι οποίες αντιδρούν σε πολλές διαφορετικές ουσίες που παράγονται κατά την άσκηση. Η επίμονη πεποίθηση για το γαλακτικό οξύ είναι ένα παράδειγμα του πώς μια παρεξηγημένη επιστημονική παρατήρηση μπορεί να γίνει αποδεκτή ως «γεγονός».
Από πού ξεκίνησε η παρεξήγηση
Στις αρχές του 20ού αιώνα, επιστήμονες διέγερσαν ηλεκτρικά μύες βατράχων και παρατήρησαν ότι συσσωρευόταν γαλακτικό οξύ. Το ίδιο συνέβαινε όταν οι μύες δεν είχαν αρκετό οξυγόνο ή όταν διεγείρονταν μέχρι εξάντλησης. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις και τη βιοχημική γνώση της εποχής, διατυπώθηκε η υπόθεση ότι το γαλακτικό οξύ προκαλεί κόπωση και πόνο.
Ωστόσο, οι πρώτες μελέτες δεν έλεγαν ότι το γαλακτικό οξύ προκαλεί την κόπωση. Έλεγαν ότι η κόπωση συνοδεύεται από αύξηση του γαλακτικού οξέος. Το ότι δύο πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα δεν σημαίνει ότι το ένα προκαλεί το άλλο. Αυτή η λογική παρερμηνεύτηκε και γέννησε τη θεωρία του γαλακτικού οξέος.
Τι ανακάλυψε αργότερα η βιοχημεία
Μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα, η βιοχημεία είχε προχωρήσει αρκετά ώστε να αμφισβητήσει τη θεωρία. Δύο βασικά ευρήματα άλλαξαν την εικόνα.
Πρώτον, στο φυσιολογικό pH του σώματος, το γαλακτικό οξύ δεν μπορεί να υπάρξει. Διασπάται σχεδόν αμέσως σε γαλακτικό άλας (lactate) και ιόντα υδρογόνου. Και τα δύο παράγονται συνεχώς στον οργανισμό, αλλά σε μεγαλύτερες ποσότητες όταν ασκείται κάποιος έντονα.
Δεύτερον, αν και οι λέξεις «γαλακτικό οξύ» και «γαλακτικό άλας» ακούγονται παρόμοιες, η δράση τους είναι διαφορετική. Αν το γαλακτικό οξύ υπήρχε στο σώμα, θα αύξανε την οξύτητα των μυών. Το γαλακτικό άλας κάνει το αντίθετο: καταναλώνει ιόντα υδρογόνου και έτσι μειώνει την οξύτητα. Είναι τα ιόντα υδρογόνου, όχι το γαλακτικό άλας, που αυξάνουν την οξύτητα.
Με απλά λόγια: το γαλακτικό άλας δεν είναι ο «ένοχος» για την οξύτητα. Είναι μέρος της λύσης. Βοηθά τους μύες να αντέχουν περισσότερο.
Μια ακόμη παρανόηση είναι ότι το γαλακτικό άλας παράγεται μόνο όταν οι μύες δεν έχουν αρκετό οξυγόνο. Αυτό δεν ισχύει. Το σώμα παράγει και χρησιμοποιεί γαλακτικό άλας ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, όταν το οξυγόνο είναι άφθονο.
Το γαλακτικό άλας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο από τους μύες, την καρδιά και τον εγκέφαλο. Νέα έρευνα δείχνει ότι έχει και άλλες ευεργετικές δράσεις, όπως ρύθμιση του ανοσοποιητικού, μείωση της φλεγμονής και υποβοήθηση της επούλωσης τραυμάτων.
Τι προκαλεί πραγματικά το κάψιμο
Το κάψιμο στους μύες κατά την έντονη άσκηση προέρχεται από την ενεργοποίηση ειδικών νευρικών απολήξεων μέσα και γύρω από τους μύες. Αυτές οι νευρικές απολήξεις ανιχνεύουν ουσίες που παράγονται όταν ασκείται κάποιος. Όσο πιο έντονη είναι η άσκηση, τόσο περισσότερες ουσίες παράγονται και τόσο πιο γρήγορα πυροδοτούνται τα νεύρα.
Τα νεύρα συνδέονται με περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για την αίσθηση του πόνου στους μύες και για τη συναισθηματική απόκριση σε αυτόν τον πόνο. Το κάψιμο δεν προκαλείται από μία μόνο ουσία. Προκαλείται από συνδυασμό διαφόρων ουσιών που παράγονται κατά την άσκηση.
Ο πόνος που εμφανίζεται 24 έως 72 ώρες μετά από μια σκληρή ή καινούργια προπόνηση δεν οφείλεται ούτε στο γαλακτικό οξύ ούτε στο γαλακτικό άλας. Το γαλακτικό άλας επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα μέσα σε 30 έως 90 λεπτά μετά την έντονη άσκηση. Αυτό είναι πολύ νωρίτερα από την κορύφωση του πόνου, που συνήθως συμβαίνει μία έως τρεις ημέρες μετά.
Οι ακριβείς αιτίες του μεταπροπονητικού πόνου δεν είναι πλήρως κατανοητές. Πιθανότατα σχετίζονται με αυξημένη ευαισθησία των νεύρων στη σύσπαση, το τέντωμα και τη συμπίεση των μυών.
Ο μύθος του γαλακτικού οξέος είναι επίμονος, αλλά παραμένει μύθος. Είναι ένα παράδειγμα του πώς μια μεμονωμένη, παρεξηγημένη επιστημονική παρατήρηση μπορεί να περάσει από γενιά σε γενιά και να γίνει «αδιαμφισβήτητο γεγονός».
Την επόμενη φορά που οι μύες θα καίνε κατά τη διάρκεια της προπόνησης, αξίζει να θυμόμαστε: δεν φταίει το γαλακτικό οξύ. Το σώμα παράγει γαλακτικό άλας, το οποίο μάλιστα βοηθά στην άσκηση. Το κάψιμο είναι σήμα ότι τα νεύρα των μυών διεγείρονται έντονα, όχι ότι οι μύες «πνίγονται» από οξύτητα.
Πηγή
Shaun Phillips, Senior Lecturer in Sport and Exercise Physiology, University of Edinburgh. If you’ve ever pushed yourself through a hard workout, you’ve probably “felt the burn.” The Conversation. DOI: https://doi.org/10.64628/AB.e7djdxn5a
