Ερευνητές του Pennington Biomedical διερεύνησαν πρόσφατα τα συστήματα του σώματος που ρυθμίζουν το βάρος, εξετάζοντας αν το σώμα μας υπερασπίζεται ένα καθορισμένο στόχο βάρους ή αν λειτουργεί εντός ενός ευρύτερου εύρους ανοχής πριν ενεργοποιηθούν βιολογικοί μηχανισμοί. Η εργασία, με τίτλο «Body weight regulation models in humans: insights for testing their validity», η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Reviews Endocrinology, εξέτασε τα ανταγωνιστικά μοντέλα ρύθμισης του σωματικού βάρους και ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η πρόσληψη και η δαπάνη ενέργειας αλληλεπιδρούν για να διατηρήσουν ή να διαταράξουν τη σταθερότητα του βάρους.
Οι βιολογικοί μηχανισμοί ρύθμισης του σωματικού βάρους δεν είναι πλήρως κατανοητοί, γι’ αυτό οι ερευνητές αξιολόγησαν τις θεωρίες που βρίσκονται πίσω από την αλληλεπίδραση αυτών των μηχανισμών με το περιβάλλον, καθώς αυτή καθορίζει τελικά το σωματικό βάρος. Η κλασική θεωρία του «σημείου ρύθμισης» (set point) υποστηρίζει ότι κάθε άτομο έχει ένα βιολογικά καθορισμένο βάρος και ότι το σώμα αντιδρά έντονα όταν οι μεταβολές του βάρους υπερβαίνουν ή υπολείπονται αυτού του σημείου.
Η νέα θεωρία –του «σημείου διπλής παρέμβασης» (dual-intervention point)– υποστηρίζει ότι αντί για ένα μοναδικό «σημείο ρύθμισης» του σώματος, κάθε άτομο έχει ένα κατώτερο και ένα ανώτερο όριο, και ότι το σώμα αντιδρά μόνο όταν το σωματικό βάρος πέσει κάτω από το κατώτερο όριο ή αυξηθεί πάνω από το ανώτερο όριο. Αυτό το μοντέλο υποστηρίζει ότι μεταξύ αυτών των ορίων, το βάρος επηρεάζεται κυρίως από τον τρόπο ζωής και το περιβάλλον, αντί το σώμα να αμύνεται ενάντια σε υπερβολικές αυξήσεις ή μειώσεις του βάρους.
«Το ανθρώπινο σωματικό βάρος φαίνεται να ρυθμίζεται από βιολογικούς μηχανισμούς που ακόμα δεν κατανοούμε πλήρως. Η ανάλυσή μας αναδεικνύει την ανάγκη να δοκιμαστούν αυστηρά, με τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες, εάν οι άνθρωποι υπερασπίζονται ένα μοναδικό βιολογικά καθορισμένο σημείο ρύθμισης ή εάν λειτουργούν εντός ανώτερων και κατώτερων ορίων παρέμβασης. Σε απάντηση παρατεταμένης νηστείας ή υπερφαγίας, τα μοντέλα αυτά προβλέπουν διαφορετικές μεταβολικές και αντιρροπιστικές αντιδράσεις σε άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος σε σύγκριση με εκείνα με υψηλότερο σωματικό βάρος», δήλωσε ο Δρ Eric Ravussin, LSU Boyd Professor και κάτοχος της έδρας Douglas L. Gordon Chair in Diabetes and Metabolism στο Pennington Biomedical.
Η σημασία της αξιολόγησης αυτών των θεωριών-του σημείου ρύθμισης και της διπλής παρέμβασης- μπορεί να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί η απώλεια βάρους είναι τόσο δύσκολη για κάποιους ανθρώπους και όχι για άλλους, γιατί κάποια άτομα παραμένουν λιποβαρή ακόμη και στο σημερινό περιβάλλον πλούσιο σε τρόφιμα, και γιατί το σωματικό βάρος των ενηλίκων αυξάνεται αργά αλλά σταθερά καθώς γερνούν. Ο θεμελιώδης σκοπός της μελέτης είναι να κατανοηθεί πώς ρυθμίζεται το βάρος, πράγμα που θα επηρεάσει τις στρατηγικές για την πρόληψη και τη θεραπεία της παχυσαρκίας.
Στο μοντέλο του σημείου ρύθμισης, θεωρείται ότι υπάρχει ένα σταθερό σημείο άμυνας του σωματικού βάρους, με τις αποκλίσεις να πυροδοτούν αντισταθμιστικές αντιδράσεις, όπως αλλαγές στην όρεξη ή στην ενεργειακή δαπάνη. Το μοντέλο του σημείου διπλής παρέμβασης διαχωρίζει τις αντιδράσεις σε τρεις κατηγορίες: μία ισχυρή βιολογική άμυνα ενάντια στην απώλεια βάρους, μία άμυνα ενάντια στην αύξηση βάρους και μία ενδιάμεση αντίδραση που συνυπολογίζει εξωτερικές επιρροές όπως η συμπεριφορά ή το περιβάλλον. Η θεωρία αυτή υποστηρίζει επίσης ότι το ανώτερο όριο έχει μετατοπιστεί προς τα πάνω κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης εξέλιξης.
Η θεωρία της διπλής παρέμβασης προτείνει ότι το σώμα πιθανότατα διαθέτει βιολογικά συστήματα σχεδιασμένα να διατηρούν το βάρος εντός ενός συγκεκριμένου εύρους. Παραμένει άγνωστο τι ακριβώς επιδιώκει να διατηρήσει το σώμα ρυθμίζοντας το βάρος – όπως το σωματικό λίπος, η μυϊκή μάζα, οι αποθηκευμένοι υδατάνθρακες ή ακόμα και η ενεργειακή κατάσταση των κυττάρων.
«Αυτή η ανάλυση προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για την εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν επηρεάζοντας το σωματικό βάρος», δήλωσε η Δρ Jennifer Rood, Interim Senior Vice Chancellor and Executive Director του Pennington Biomedical. «Συγκρίνοντας τα μοντέλα του σημείου ρύθμισης και της διπλής παρέμβασης, η έρευνα συμβάλλει σε μια σαφέστερη κατανόηση της σταθερότητας και της μεταβολής του βάρους. Το έργο του Δρ. Ravussin και των συναδέλφων του αντανακλά τη συνεχή δέσμευση του Pennington Biomedical για την προώθηση στοχαστικών, βασισμένων σε αποδείξεις προσεγγίσεων που μπορούν να ενημερώσουν τη μελλοντική κλινική έρευνα στην παχυσαρκία».
Περισσότερες πληροφορίες: Fernández-Verdejo, R., et al. (2025). Body weight regulation models in humans: insights for testing their validity. Nature Reviews Endocrinology. DOI: 10.1038/s41574-025-01149-1. https://www.nature.com/articles/s41574-025-01149-1.
