Νέα έρευνα υποδηλώνει ότι τα υψηλότερα επίπεδα σπλαχνικού λίπους – του λίπους που αποθηκεύεται βαθιά στην κοιλιά – θα μπορούσαν να συμβάλλουν σε ταχύτερη βιολογική γήρανση σε άτομα μέσης ηλικίας. Οι αναπληρώτριες καθηγήτριες Jennie Hui και Kun Zhu, από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας, ήταν συν-συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Obesity, η οποία διαπίστωσε ότι το σπλαχνικό λίπος μπορεί να επηρεάζει τη διαδικασία γήρανσης πέρα από τα γενικά μέτρα παχυσαρκίας.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι το σπλαχνικό λίπος σχετίζεται με ταχύτερη βιολογική και κυτταρική γήρανση», δήλωσε η αναπληρώτρια καθηγήτρια Hui, διευθύντρια του Εργαστηρίου της Μελέτης Υγείας Busselton. «Η κατανόηση του τι οδηγεί σε ταχύτερη γήρανση μας βοηθά να βρούμε καλύτερους τρόπους να παραμένουμε υγιείς για περισσότερο χρόνο».
Οι ερευνητές ανέλυσαν σχεδόν 4.800 συμμετέχοντες (2.614 γυναίκες), ηλικίας 45–69 ετών, από τη Μελέτη Υγιούς Γήρανσης Busselton και διαπίστωσαν ότι το μεγαλύτερο σπλαχνικό λίπος συσχετίστηκε με επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Στις γυναίκες, τα υψηλότερα επίπεδα σπλαχνικού λίπους συνδέθηκαν επίσης με μικρότερο μήκος τελομερών – τις επαναλαμβανόμενες αλληλουχίες DNA που βρίσκονται στα άκρα των χρωμοσωμάτων και αποτελούν βασικό δείκτη κυτταρικής γήρανσης.
«Είναι σημαντικό ότι αυτές οι συσχετίσεις παρέμειναν σημαντικές ακόμη και μετά τον έλεγχο για το συνολικό σωματικό λίπος, τον δείκτη μάζας σώματος, την περίμετρο μέσης και τους παράγοντες του τρόπου ζωής», δήλωσε η αναπληρώτρια καθηγήτρια Zhu. «Το σπλαχνικό λίπος είναι μεταβολικά ενεργό, εκκρίνοντας μια σειρά από προφλεγμονώδεις πρωτεΐνες, οι οποίες συμβάλλουν στη συστηματική φλεγμονή και στο μεταβολικό στρες».
«Μπορεί να μετρηθεί εύκολα με τεχνολογία απεικόνισης, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως σε εξετάσεις οστικής πυκνότητας ρουτίνας».
Ο Riorden O’Shea, ιατρός υπεύθυνος της Υπηρεσίας Υγείας της Δυτικής Αυστραλίας, ο οποίος ηγήθηκε της ανάλυσης, δήλωσε ότι το έργο ανέδειξε την αξία της μακροπρόθεσμης έρευνας για την υγεία του πληθυσμού.
«Η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας διαχρονικά δεδομένα μας επέτρεψε να κατανοήσουμε καλύτερα πώς οι κλινικοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα για την υγεία», δήλωσε ο O’Shea.
Η Μελέτη Υγείας Busselton, η οποία ιδρύθηκε το 1966, αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα από τα μακροβιότερα προγράμματα έρευνας για την υγεία του πληθυσμού στον κόσμο, παρέχοντας ένα πλούσιο διαχρονικό σύνολο δεδομένων που συνεχίζει να υποστηρίζει την έρευνα για τις χρόνιες ασθένειες και την υγιή γήρανση.
Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της στόχευσης του κοιλιακού λίπους ως μέρος των στρατηγικών για την προώθηση της υγιέστερης γήρανσης.
Γιατί το σπλαχνικό λίπος είναι πιο επικίνδυνο από το υποδόριο λίπος
Η μελέτη αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια αυξανόμενη σειρά ερευνών που αποκαλύπτουν ότι το λίπος δεν είναι όλο ίδιο. Το υποδόριο λίπος, που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το δέρμα και είναι αυτό που μπορούμε να τσιμπήσουμε, έχει σε μεγάλο βαθμό παθητικό ρόλο αποθήκευσης ενέργειας. Το σπλαχνικό λίπος, αντίθετα, είναι ένα ενεργό μεταβολικό όργανο που περιβάλλει τα εσωτερικά όργανα – το ήπαρ, το πάγκρεας, τα έντερα και τα νεφρά.
Η επικινδυνότητά του έγκειται σε τρεις βασικούς μηχανισμούς:
Προφλεγμονώδης δράση: Το σπλαχνικό λίπος παράγει μια σειρά από κυτοκίνες και άλλους φλεγμονώδεις παράγοντες (όπως η ιντερλευκίνη-6 και ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-α). Αυτές οι ουσίες κυκλοφορούν στο αίμα και προκαλούν χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή, η οποία αποτελεί κοινό παρονομαστή σε πολλές ασθένειες της γήρανσης – από την αντίσταση στην ινσουλίνη μέχρι την αθηροσκλήρωση και τη νευροεκφύλιση.
Αντίσταση στην ινσουλίνη: Το σπλαχνικό λίπος είναι στενά συνδεδεμένο με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η υπερβολική συσσώρευσή του δυσκολεύει τον οργανισμό να ρυθμίσει το σάκχαρο του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 και μεταβολικού συνδρόμου.
Επίδραση στα τελομερή: Όπως δείχνει η μελέτη, το σπλαχνικό λίπος σχετίζεται με μικρότερο μήκος τελομερών. Τα τελομερή είναι οι «προφυλακτήρες» στα άκρα των χρωμοσωμάτων. Κάθε φορά που ένα κύτταρο διαιρείται, τα τελομερή κοντύνουν. Όταν φτάσουν σε ένα κρίσιμο σημείο, το κύτταρο είτε πεθαίνει είτε εισέρχεται σε κατάσταση γήρανσης. Το μικρότερο μήκος τελομερών είναι ένας από τους πιο αξιόπιστους βιοδείκτες της βιολογικής ηλικίας – και το σπλαχνικό λίπος φαίνεται να επιταχύνει αυτή τη διαδικασία.
Πώς μετράται το σπλαχνικό λίπος – Και πώς μπορείτε να το γνωρίζετε
Ενώ η μελέτη χρησιμοποίησε προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές (DEXA, MRI), υπάρχουν απλούστεροι τρόποι για να εκτιμήσετε αν έχετε αυξημένο σπλαχνικό λίπος:
- Περίμετρος μέσης: Η πιο απλή και προσιτή μέθοδος. Για τις γυναίκες, περίμετρος μέσης πάνω από 88 cm θεωρείται αυξημένος κίνδυνος. Για τους άνδρες, πάνω από 102 cm.
- Αναλογία μέσης-ισχίων: Διαιρέστε την περίμετρο της μέσης με την περίμετρο των γοφών. Τιμές άνω του 0,85 για τις γυναίκες και άνω του 0,90 για τους άνδρες υποδεικνύουν αυξημένο σπλαχνικό λίπος.
- Βιοεμπεδαντική ανάλυση (BIA): Συσκευές που χρησιμοποιούνται σε γυμναστήρια ή κλινικές μπορούν να εκτιμήσουν το ποσοστό σπλαχνικού λίπους.
- DEXA ή MRI: Οι πιο ακριβείς μέθοδοι, που χρησιμοποιούνται συνήθως σε κλινικές μελέτες.
Αν η περίμετρος μέσης σας είναι αυξημένη, ακόμα κι αν η ζυγαριά δείχνει φυσιολογικό βάρος, μπορεί να έχετε «φυσιολογικού βάρους παχυσαρκία» – μια κατάσταση που συχνά παραβλέπεται αλλά ενέχει τους ίδιους κινδύνους με την κλινική παχυσαρκία.
Ο ρόλος του σπλαχνικού λίπους στη γήρανση – Τι λένε άλλες μελέτες
Η μελέτη του Busselton δεν είναι μοναδική. Σωρευτικά ευρήματα από άλλες έρευνες επιβεβαιώνουν τη σύνδεση:
- Μια μελέτη του 2023 στο Nature Aging έδειξε ότι το σπλαχνικό λίπος σχετίζεται με επιταχυνόμενη επιγενετική γήρανση, ανεξάρτητα από τον ΔΜΣ.
- Έρευνα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια διαπίστωσε ότι η μείωση του σπλαχνικού λίπους κατά 10% συνδέεται με αύξηση του μήκους των τελομερών και βελτίωση δεικτών φλεγμονής.
- Το σπλαχνικό λίπος έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, άνοιας και ορισμένων μορφών καρκίνου.
Η σύνδεση είναι τόσο ισχυρή που ορισμένοι επιστήμονες προτείνουν πλέον τη χρήση της μέτρησης του σπλαχνικού λίπους ως βασικού κλινικού δείκτη υγείας, παράλληλα με την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερόλη.
Πώς να μειώσετε το σπλαχνικό λίπος
Το καλό νέο είναι ότι το σπλαχνικό λίπος είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στις αλλαγές του τρόπου ζωής. Σε αντίθεση με το υποδόριο λίπος, το σπλαχνικό «λιώνει» πιο γρήγορα όταν υιοθετούνται σωστές συνήθειες.
- Διατροφή: Μειώστε τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες και τα πρόσθετα σάκχαρα: Είναι οι κύριοι «ένοχοι» για την αύξηση της ινσουλίνης και την αποθήκευση λίπους στην κοιλιά.
- Αυξήστε τις φυτικές ίνες: Τα λαχανικά, τα όσπρια, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής αλέσεως βοηθούν στη μείωση του σπλαχνικού λίπους.
- Πρωτεΐνη υψηλής ποιότητας: Αυγά, ψάρια, κοτόπουλο, τόφου, όσπρια – η πρωτεΐνη αυξάνει τον κορεσμό και προστατεύει τη μυϊκή μάζα.
- Υγιεινά λιπαρά: Ελαιόλαδο, αβοκάντο, ξηροί καρποί – συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής.
- Αερόβια άσκηση: Το τρέξιμο, το ποδήλατο, το κολύμπι και το γρήγορο περπάτημα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στην καύση σπλαχνικού λίπους.
- Προπόνηση αντίστασης: Η διατήρηση της μυϊκής μάζας αυξάνει τον βασικό μεταβολισμό και βοηθά στον έλεγχο του βάρους. Συνδυασμός: Η καλύτερη στρατηγική είναι ένας συνδυασμός αερόβιας και αναερόβιας άσκησης.
- Στρες και ύπνος: Η χρόνια έλλειψη ύπνου και το υψηλό στρες αυξάνουν την κορτιζόλη, μια ορμόνη που προάγει την αποθήκευση λίπους στην κοιλιά.
- Στόχος: 7-8 ώρες ύπνου και τεχνικές χαλάρωσης (διαλογισμός, βαθιές αναπνοές, γιόγκα).
- Διαλειμματική νηστεία (Intermittent Fasting): Ορισμένες έρευνες υποδεικνύουν ότι η διαλειμματική νηστεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη μείωση του σπλαχνικού λίπους, επειδή βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Το μήνυμα της μελέτης
Η μελέτη Busselton στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η ποιότητα του λίπους έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποσότητά του. Ένα «αδύνατο» άτομο με υψηλό σπλαχνικό λίπος μπορεί να βρίσκεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο από ένα «υπέρβαρο» άτομο με λίπος ομοιόμορφα κατανεμημένο.
Η πρόληψη και η μείωση του κοιλιακού λίπους είναι μια επένδυση στην υγιή γήρανση. Δεν αφορά μόνο την εμφάνιση – αφορά την ποιότητα ζωής, τη διάρκειά της και το πόσο ζωντανοί θα νιώθουμε καθώς τα χρόνια περνούν. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η μέτρηση του σπλαχνικού λίπους θα μπορούσε να ενταχθεί στις εξετάσεις ρουτίνας, δίνοντας στους γιατρούς ένα ακόμη εργαλείο για την πρόληψη των ασθενειών της γήρανσης.
Περισσότερες πληροφορίες: Riorden O’Shea et al, DXA-Measured Visceral Adipose Tissue and Accelerated Biological Aging in Middle‐Aged Adults, Obesity (2026). DOI: 10.1002/oby.70239.
