Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό European Journal of Nutrition διαπιστώνει ότι η τακτική κατανάλωση καφέ συνδέεται με πιο ευνοϊκή σύσταση σώματος: λιγότερο συνολικό και σπλαχνικό λίπος, καθώς και μεγαλύτερη σκελετική μυϊκή μάζα. Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς οι συμμετέχοντες με υψηλότερη κατανάλωση καφέ είχαν παρόμοιο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) με εκείνους που έπιναν λιγότερο ή καθόλου καφέ, αναδεικνύοντας τους περιορισμούς του ΔΜΣ ως μοναδικού δείκτη μεταβολικής υγείας.
Η έρευνα αποτελεί συγχρονική (cross-sectional) παρατηρητική μελέτη και ανέλυσε δεδομένα από 2.264 άτομα ηλικίας 46 ετών, που συμμετείχαν στη Βόρεια Φινλανδική Κοόρτη Γεννήσεων του 1966 (Northern Finland Birth Cohort 1966). Η κατανάλωση καφέ καταγράφηκε με αυτοαναφορά, ενώ η σύσταση του σώματος αξιολογήθηκε με βιοηλεκτρική εμπέδηση (BIA) και οι βιοχημικοί δείκτες με αιματολογικές εξετάσεις.
Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο Λούκα Βέροεστ, διδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Όουλου στη Φινλανδία. Σύμφωνα με τον ίδιο, «η κακή σύσταση σώματος και η κακή μεταβολική υγεία συνδέονται στενά με τον κίνδυνο παθήσεων όπως ο διαβήτης τύπου 2 και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, που παραμένουν μεταξύ των μεγαλύτερων προκλήσεων δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Μεγάλο μέρος αυτού του κινδύνου διαμορφώνεται από καθημερινούς, τροποποιήσιμους παράγοντες όπως η διατροφή».
Τα ευρήματα
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή ως προς την κατεύθυνση της συσχέτισης:
Σωματικό λίπος: Ο μέσος όρος ήταν 27,1% σε όσους έπιναν πέντε ή περισσότερους καφέδες την ημέρα, έναντι 30,4% σε όσους έπιναν λιγότερο.
Λιπώδης μάζα: Περίπου 2 κιλά χαμηλότερη στους πιο συχνούς καταναλωτές.
Σπλαχνικό λίπος: Σημαντικά χαμηλότερο στους συχνούς καταναλωτές καφέ.
Σκελετική μυϊκή μάζα: 32,5 κιλά κατά μέσο όρο στους πιο συχνούς καταναλωτές, έναντι 30,2 κιλών στους λιγότερο συχνούς.
Βιοχημικοί δείκτες:
Αμινοξέα διακλαδισμένης αλύσου (BCAAs): Χαμηλότερα επίπεδα στην κυκλοφορία του αίματος στους συχνούς καταναλωτές καφέ. Τα αυξημένα επίπεδα BCAAs έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
Ινσουλίνη: Στους άνδρες, η υψηλότερη κατανάλωση καφέ συσχετίστηκε με χαμηλότερη ινσουλίνη νηστείας, καλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη και καλύτερους δείκτες ελέγχου του σακχάρου αίματος.
Ορμόνες: Στους άνδρες, κάθε επιπλέον καθημερινό φλιτζάνι καφέ συσχετίστηκε με υψηλότερη ολική τεστοστερόνη και υψηλότερη σφαιρίνη δεσμεύουσας ορμόνες του φύλου (SHBG) . Στις γυναίκες, παρατηρήθηκε μόνο η αύξηση της SHBG.
Σε ξεχωριστή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Nutrition το 2025, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 1.855 ενήλικες και διαπίστωσαν ότι οι καταναλωτές καφέ είχαν χαμηλότερο ΔΜΣ, μικρότερη περίμετρο μέσης και χαμηλότερα επίπεδα hs-CRP (δείκτης φλεγμονής), καθώς και υψηλότερη σκελετική μυϊκή μάζα. Η σχέση με τη μυϊκή μάζα ακολουθούσε καμπύλη σε σχήμα καμπάνας, με τις υψηλότερες τιμές σε όσους κατανάλωναν 2–3 φλιτζάνια την ημέρα.
Γιατί ο ΔΜΣ δεν αρκεί
Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της μελέτης είναι ότι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) , αν και ευρέως χρησιμοποιούμενος, δεν αποτυπώνει τη σύσταση του σώματος. Όπως εξήγησε η Μελίσα Πρεστ, εκπρόσωπος της Ακαδημίας Διατροφής και Διαιτολογίας των ΗΠΑ:
«Στη συγκεκριμένη μελέτη, εκείνοι που κατανάλωναν περισσότερο καφέ είχαν τυπικά λιγότερο συνολικό και σπλαχνικό λίπος, καθώς και μεγαλύτερη σκελετική μυϊκή μάζα, παρόλο που ο ΔΜΣ τους ήταν παρόμοιος. Αυτή η διαφοροποίηση είναι κρίσιμη, καθώς ο Δείκτης Μάζας Σώματος δεν μας δείχνει τι ποσοστό του βάρους προέρχεται από λίπος και τι από μύες, ούτε πού είναι κατανεμημένο αυτό το λίπος».
Το σπλαχνικό λίπος, ειδικότερα, το οποίο συσσωρεύεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα, συνδέεται άμεσα με καρδιομεταβολικούς κινδύνους, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Οι βιοενεργές ενώσεις του καφέ
Ο καφές δεν είναι απλώς ένα «όχημα καφεΐνης». Περιέχει πάνω από 1.000 βιολογικά δραστικές ενώσεις, συμπεριλαμβανομένων πολυφαινολών, αλκαλοειδών και διτερπενίων. Οι κυριότερες είναι:
Χλωρογενικό οξύ (CGA): Η πιο άφθονη πολυφαινόλη στον καφέ. Μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να αυξήσει τη μεταφορά γλυκόζης στους μύες μέσω ενεργοποίησης της AMPK, του «κυτταρικού διακόπτη» του μεταβολισμού. Το χλωρογενικό οξύ έχει επίσης αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, μειώνοντας την έκφραση προφλεγμονωδών κυτοκινών.
Καφεϊκό οξύ: Μεταβολίτης του χλωρογενικού οξέος. Προκλινικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να προάγει τη μυογένεση και να αντισταθμίσει τη μυϊκή ατροφία μέσω σηματοδοτικών μονοπατιών. Ο καφές έχει επίσης συσχετιστεί με αύξηση της έκφρασης του IGF (ινσουλινόμορφος αυξητικός παράγοντας) σε ζωικά μοντέλα, παράγοντα που εμπλέκεται στην ανάπτυξη των μυών.
Τριγωνελίνη: Δεύτερο πιο άφθονο αλκαλοειδές στον καφέ. Μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό στρες αυξάνοντας τη δραστηριότητα αντιοξειδωτικών ενζύμων, ενώ σε ζωικά μοντέλα έχει φανεί ότι μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης.
Καφεΐνη: Πέρα από τη διεγερτική της δράση, η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει τον βασικό μεταβολικό ρυθμό, τη θερμογένεση και τη λιπόλυση. Ωστόσο, ο ακριβής ρόλος της στη ρύθμιση της μυϊκής μάζας παραμένει υπό διερεύνηση, καθώς ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να αναστείλει τη σύνθεση πρωτεϊνών σε μυϊκά κύτταρα, ενώ άλλες δείχνουν ευνοϊκές επιδράσεις μέσω της ενεργοποίησης του mTOR, ενός βασικού μονοπατιού για την πρωτεϊνοσύνθεση.
Τι σημαίνει πρακτικά – Και τι δεν σημαίνει
Είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι η μελέτη είναι παρατηρητική και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Όπως εξήγησε ο Λούκα Βέροεστ, «είναι απολύτως πιθανό ότι οι άνθρωποι που πίνουν περισσότερο καφέ διαφέρουν με άλλους τρόπους που δεν μετρήσαμε». Η Νικόλα Λάντλαμ-Ρέιν, ειδική διαιτολόγος, πρόσθεσε: «Επειδή πρόκειται για συγχρονική παρατηρητική μελέτη, δεν μπορεί να μας πει αν ο καφές προκάλεσε αυτές τις διαφορές. Μπορεί οι καταναλωτές καφέ να διέφεραν με άλλους τρόπους που επηρέασαν τη σύσταση του σώματος και τη μεταβολική τους υγεία».
Άλλοι περιορισμοί περιλαμβάνουν:
Η σύσταση σώματος εκτιμήθηκε με βιοηλεκτρική εμπέδηση και όχι με απεικόνιση (π.χ. DEXA).
Οι βαρείς καταναλωτές καφέ κάπνιζαν περισσότερο κατά μέσο όρο.
Η κατανάλωση καφέ ήταν αυτοαναφερόμενη.
Ο καφές δεν είναι στρατηγική για αύξηση μυϊκής μάζας ή απώλεια λίπους. Όπως τόνισε η Μελίσα Πρεστ, «ο καφές είναι ένα σύνθετο ρόφημα και όχι απλώς ένα σύστημα μεταφοράς καφεΐνης. Περιέχει πολυάριθμες βιολογικά δραστικές ενώσεις, όπως το χλωρογενικό οξύ και άλλες πολυφαινόλες, και οι ερευνητές συνεχίζουν τις μελέτες για να κατανοήσουν ποια από αυτά τα συστατικά ευθύνονται για τα θετικά αποτελέσματα στην υγεία».
Η ατομική ανοχή στην καφεΐνη ποικίλλει σημαντικά, και η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει άγχος, αϋπνία και ταχυκαρδία. Παράλληλα, η προσθήκη ζάχαρης ή άλλων γλυκαντικών μπορεί να εξουδετερώσει τα οφέλη, όπως έδειξε η μελέτη του 2025 στο Frontiers in Nutrition, όπου οι καταναλωτές χωρίς ζάχαρη είχαν καλύτερο μεταβολικό προφίλ από εκείνους που πρόσθεταν γλυκαντικά.
Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της σχέσης μεταξύ καφέ και μεταβολικής υγείας. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η τακτική, μέτρια κατανάλωση καφέ – ιδιαίτερα 2 έως 4 φλιτζάνια την ημέρα – συνδέεται με πιο ευνοϊκή σύσταση σώματος, ανεξάρτητα από τον ΔΜΣ. Ωστόσο, η αιτιώδης σχέση παραμένει προς διερεύνηση, και ο καφές δεν υποκαθιστά μια ισορροπημένη διατροφή και τη σωματική άσκηση. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, τα αποτελέσματα δεν θα πρέπει να ερμηνεύονται ως απόδειξη ότι ο καφές προκαλεί τις παρατηρούμενες διαφορές, αλλά ως μια ενδιαφέρουσα συσχέτιση που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση, με τους ερευνητές να σχεδιάζουν ήδη μελέτες σε ζωικά μοντέλα και, τελικά, κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
