Για δεκαετίες, τα προϊόντα «χωρίς ζάχαρη» θεωρούνταν μια ασφαλής διέξοδος για όσους ήθελαν να μειώσουν τις θερμίδες ή να διαχειριστούν τον διαβήτη. Η λογική έμοιαζε απλή. Λιγότερη ζάχαρη, λιγότερες θερμίδες, λιγότερος κίνδυνος. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η επιστημονική κοινότητα έχει αρχίσει να στρέφει το βλέμμα της σε μια λιγότερο προφανή παράμετρο. Τι κάνουν αυτές οι ουσίες στον εγκέφαλο μακροπρόθεσμα. Μια μεγάλη, οκταετής μελέτη από τη Βραζιλία, που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο περιοδικό Neurology της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι σε αυτό το παζλ — και τα ευρήματά της είναι αρκετά ανησυχητικά ώστε να προκαλέσουν σοβαρή συζήτηση.
Χρονολογία: Πρόκειται για νέα ή παλιά μελέτη
Η μελέτη δεν είναι «χθεσινή», αλλά δεν είναι και παλιά. Τα πρώτα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν online τον Σεπτέμβριο του 2025 (η έντυπη έκδοση ακολούθησε τον Οκτώβριο του 2025, στο τεύχος 105 του Neurology). Ωστόσο, η πλήρης δημοσίευση με όλα τα δεδομένα και τις αναλύσεις εμφανίστηκε τον Ιούλιο του 2026 (με ημερομηνία τεύχους 25 Αυγούστου 2026, τόμος 107, τεύχος 4). Αυτό σημαίνει ότι η επιστημονική κοινότητα είχε ήδη μια πρώτη εικόνα από το 2025, αλλά η πλήρης τεκμηρίωση ήρθε το 2026. Πρόκειται, επομένως, για μια πρόσφατη μελέτη, της οποίας τα δεδομένα συνεχίζουν να αναλύονται και να συζητούνται.
Η ομάδα, με επικεφαλής την Claudia Kimie Suemoto από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, παρακολούθησε 12.772 ενήλικες με μέση ηλικία τα 52 έτη για περίπου οκτώ χρόνια. Πρόκειται για την πολυπληθέστερη και μακροχρόνια μελέτη που έχει εξετάσει τη σχέση μεταξύ γλυκαντικών και γνωστικής λειτουργίας. Οι συμμετέχοντες κατέγραφαν τις διατροφικές τους συνήθειες μέσω ερωτηματολογίων και υποβάλλονταν επανειλημμένα σε γνωστικά τεστ που αξιολογούσαν τη μνήμη, τη γλωσσική ικανότητα και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Οι ερευνητές εξέτασαν επτά γλυκαντικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως. Ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη, ξυλιτόλη, σορβιτόλη και ταγατόζη. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες ανάλογα με την ημερήσια πρόσληψή τους, από τη χαμηλότερη (κατά μέσο όρο 20 mg/ημέρα) έως την υψηλότερη (κατά μέσο όρο 191 mg/ημέρα — περίπου όσο ένα κουτάκι αναψυκτικού διαίτης την ημέρα).
Τα ευρήματα: 62% ταχύτερη έκπτωση και 1,6 επιπλέον χρόνια γνωστικής γήρανσης
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά σε μέγεθος. Οι συμμετέχοντες με την υψηλότερη πρόσληψη γλυκαντικών εμφάνισαν 62% ταχύτερη μείωση των συνολικών γνωστικών τους επιδόσεων σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, αυτή η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 1,6 επιπλέον έτη γνωστικής γήρανσης κατά την περίοδο των οκτώ ετών. Ακόμη και η ομάδα με μέτρια κατανάλωση παρουσίασε 35% ταχύτερη γνωστική έκπτωση — περίπου 1,3 επιπλέον έτη — σε σχέση με την ομάδα χαμηλής πρόσληψης.
Η Suemoto εξήγησε το μέγεθος του ευρήματος με μια χαρακτηριστική φράση. «Μια 62% ταχύτερη έκπτωση σημαίνει ότι οι άνθρωποι στην υψηλότερη ομάδα κατανάλωσης γλυκαντικών βίωσαν γνωστική γήρανση με πολύ ταχύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο». Και πρόσθεσε. «Ενώ η μελέτη μας δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα, αυτό το μέγεθος συσχέτισης εγείρει ανησυχία ότι η συχνή κατανάλωση γλυκαντικών δεν είναι μια ακίνδυνη συνήθεια».
Οι έξι από τις επτά ουσίες
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν κάθε ουσία ξεχωριστά, βρήκαν ότι έξι από τις επτά — ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη, σορβιτόλη και ξυλιτόλη — συνδέονταν με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, με τη μνήμη να είναι ιδιαίτερα επηρεασμένη. Η ταγατόζη ήταν η μόνη για την οποία δεν βρέθηκε αντίστοιχη συσχέτιση. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, αυτό δεν σημαίνει ότι η ταγατόζη είναι ασφαλής ή προστατευτική. Απλώς δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα για να εξαχθεί συμπέρασμα.
Η Suemoto σχολίασε ότι μια από τις πιο εκπληκτικές διαπιστώσεις ήταν ότι η συσχέτιση ήταν σημαντική μόνο σε άτομα κάτω των 60 ετών. «Περίμενα η συσχέτιση να είναι πιο εμφανής σε ηλικιωμένους, καθώς έχουν υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αντίθετα, τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι η έκθεση στα γλυκαντικά στη μέση ηλικία μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής, κάτι που είναι σημαντικό γιατί η μέση ηλικία είναι μια κρίσιμη περίοδος για τη διαμόρφωση της πορείας της υγείας του εγκεφάλου».
Γιατί συμβαίνει αυτό: Οι πιθανοί μηχανισμοί
Η μελέτη είναι παρατηρητική, οπότε δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα. Ωστόσο, οι ερευνητές και άλλοι επιστήμονες έχουν προτείνει αρκετούς βιολογικούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη συσχέτιση. Ένας από αυτούς είναι η νευροφλεγμονή που προκαλείται από τοξικούς μεταβολίτες των γλυκαντικών. Ένας δεύτερος είναι η διαταραχή του μικροβιώματος του εντέρου, η οποία μπορεί να επηρεάσει τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου και να οδηγήσει σε φλεγμονή και δυσλειτουργία του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Ένας τρίτος είναι η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία των μικροαγγείων, που μπορεί να επηρεάσει την αιμάτωση του εγκεφάλου. Ο νευρολόγος David Perlmutter έχει υποστηρίξει ότι τα τεχνητά γλυκαντικά μπορούν να αλλάξουν τη σύνθεση του μικροβιώματος και να ενεργοποιήσουν τα μικρογλοιακά κύτταρα του εγκεφάλου, αυξάνοντας τον κίνδυνο νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Οι περιορισμοί: Γιατί δεν πρέπει να βγάλουμε βιαστικά συμπεράσματα
Παρά το μέγεθος της συσχέτισης, οι ίδιοι οι ερευνητές είναι προσεκτικοί. Η μελέτη είναι παρατηρητική, οπότε δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Οι πληροφορίες για τη διατροφή βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια και στις αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ακρίβεια των δεδομένων. Επιπλέον, η Suemoto παραδέχεται ότι «η μελέτη μας ήταν παρατηρητική και δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα». Ο Kamal Wagle, γηρίατρος στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Hackensack, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, σχολίασε. «Ενώ το εύρημα ότι η υψηλή κατανάλωση συνδέεται με ταχύτερη έκπτωση είναι προκλητικό, είναι κρίσιμο να τονιστεί αμέσως αυτό που επεσήμαναν οι ίδιοι οι ερευνητές. Αυτή η μελέτη δείχνει μια σύνδεση, όχι μια αιτία. Δεν αποδεικνύει ότι τα γλυκαντικά ευθύνονται για τη γνωστική έκπτωση».
Το Calorie Control Council, η διεθνής ένωση που εκπροσωπεί τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών χαμηλών θερμίδων, τόνισε ότι η μελέτη «έχει αξιοσημείωτους περιορισμούς, συμπεριλαμβανομένης της εξάρτησης από αυτοαναφερόμενα διατροφικά δεδομένα που συλλέχθηκαν μόνο στην αρχή» και ότι «ενώ οι συγγραφείς παραδέχονται ότι δεν βρήκαν αιτιώδη στοιχεία, κινδυνεύει να παραπλανήσει τα εκατομμύρια ατόμων με διαβήτη που βασίζονται σε γλυκαντικά χαμηλών θερμίδων όπως συνιστά η Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία».
Η προσωπική στροφή της ερευνήτριας: Δύο δηλώσεις που λένε πολλά
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της ιστορίας είναι η προσωπική αντίδραση της ίδιας της επικεφαλής ερευνήτριας. Η Suemoto δεν περιορίστηκε στην ακαδημαϊκή παρουσίαση των ευρημάτων. Άλλαξε τη δική της καθημερινή συμπεριφορά και άρχισε να συμβουλεύει τους ασθενείς της ανάλογα.
Σε δήλωσή της στο Science Illustrated (Σεπτέμβριος 2025), είπε χαρακτηριστικά. «Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά. Κάποτε μου άρεσε πολύ η κόλα χωρίς ζάχαρη και χρησιμοποιούσα τεχνητά γλυκαντικά στον καφέ μου, αλλά τώρα τα αποφεύγω». Λίγους μήνες αργότερα, μιλώντας στο Neurology Today (Νοέμβριος 2025), περιέγραψε την αλλαγή με ακόμη μεγαλύτερη λεπτομέρεια. «Κάθε μέρα έβαζα γλυκαντικά στον καφέ μου και έπινα πολλή διαιτητική κόλα. Μετά από εκείνη την προηγούμενη μελέτη, δεν βάζω πια γλυκαντικά στον καφέ μου. Συνήθιζα να πίνω διαιτητικά αναψυκτικά τακτικά, αλλά τώρα επιλέγω νερό ή ανθρακούχο νερό». Αυτή η αλλαγή δεν ήταν απλώς μια προσωπική απόφαση. Η ίδια δήλωσε ότι συμβουλεύει και τους ασθενείς της να αποφεύγουν τα γλυκαντικά, με βάση τα ευρήματα της μελέτης. Πρόκειται για μια σημαντική λεπτομέρεια, γιατί δείχνει ότι η επιστήμονας δεν αντιμετωπίζει τη μελέτη ως μια απλή ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά ως μια διαπίστωση που έχει πρακτικές συνέπειες.
Η δήλωση της Suemoto ενισχύει την αξιοπιστία της μελέτης, καθώς δείχνει ότι η ίδια η ερευνήτρια πήρε στα σοβαρά τα ευρήματα και προσάρμοσε τη συμπεριφορά της. Ωστόσο, πρέπει να θυμόμαστε ότι η μελέτη παραμένει παρατηρητική και δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Η ίδια η Suemoto έχει τονίσει ότι «η μελέτη μας ήταν παρατηρητική και δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα». Η αλλαγή της συμπεριφοράς της, επομένως, αντανακλά μια προσωπική εκτίμηση κινδύνου με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, όχι μια οριστική επιστημονική απόδειξη.
Τι σημαίνει αυτό για τη ζάχαρη; Είναι καλύτερη επιλογή;
Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα είναι αν αυτά τα ευρήματα σημαίνουν ότι η ζάχαρη είναι προτιμότερη. Η απάντηση είναι όχι απαραίτητα. Η μελέτη δεν συνέκρινε τις επιπτώσεις της ζάχαρης με εκείνες των υποκατάστατών της, επομένως δεν μπορεί να απαντήσει ποια επιλογή είναι καλύτερη για κάθε άνθρωπο. Όπως εξήγησε η Suemoto. «Ο στόχος μας ήταν να εξετάσουμε την κατανάλωση γλυκαντικών χαμηλών θερμίδων σε σχέση με τη γνωστική έκπτωση, όχι να συγκρίνουμε τα γλυκαντικά με τη ζάχαρη». Η υπερβολική ζάχαρη έχει τους δικούς της τεκμηριωμένους κινδύνους —παχυσαρκία, διαβήτη, καρδιαγγειακά— και δεν αποτελεί «ασφαλή» εναλλακτική.
Τι μπορείτε να κάνετε στην πράξη
Αν ανησυχείτε για την κατανάλωση γλυκαντικών, οι ειδικοί προτείνουν μια σειρά από πρακτικά βήματα. Η Monique Richard, διαιτολόγος, συνιστά έναν «έλεγχο γλυκαντικών» (sweetener audit). Ελέγξτε τις ετικέτες των τροφίμων που καταναλώνετε τακτικά για ασπαρτάμη, σουкраλόζη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη και ξυλιτόλη, και καταγράψτε την ημερήσια πρόσληψή σας για μία εβδομάδα. Στη συνέχεια, μπορείτε να μειώσετε σταδιακά την ποσότητα κατά 25% ή 50% μέσα σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες, αντικαθιστώντας τα με νερό, άγλυκο τσάι, ανθρακούχο νερό με φρούτα ή βότανα. Η Richard προτείνει επίσης να «εκπαιδεύσετε» ξανά τους γευστικούς σας κάλυκες, δοκιμάζοντας πόσο γλυκό σας φαίνεται ένα μήλο και χρησιμοποιώντας βανίλια, κανέλα, κακάο, ξύσμα εσπεριδοειδών, τζίντζερ ή μέντα για να ενισχύσετε τη γεύση χωρίς ζάχαρη.
Η Suemoto είναι πιο άμεση. «Ενώ χρειάζεται περισσότερη έρευνα πριν από σταθερές συστάσεις, θα ήταν λογικό για τους ανθρώπους να μειώσουν την πρόσληψή τους όσο το δυνατόν περισσότερο, ιδανικά αποφεύγοντας εντελώς αυτά τα προϊόντα».
Η μελέτη της Suemoto και των συνεργατών της δεν είναι η πρώτη που συνδέει τα γλυκαντικά με προβλήματα υγείας, αλλά είναι η μεγαλύτερη και μακροχρόνια που εξέτασε τη γνωστική λειτουργία. Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι πρέπει να πανικοβληθείτε ή να πετάξετε όλα τα προϊόντα «χωρίς ζάχαρη» από το σπίτι σας. Σημαίνουν ότι η ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηρίσει ένα προϊόν συνολικά πιο υγιεινό. Η ισορροπημένη διατροφή, η προσοχή στις ετικέτες και η προσεκτική επιλογή τροφίμων παραμένουν οι πιο ασφαλείς οδηγοί — χωρίς υπερβολές και χωρίς βιαστικά συμπεράσματα. Και η προσωπική επιλογή της ίδιας της ερευνήτριας να αλλάξει συνήθειες είναι μια υπενθύμιση ότι, όταν τα δεδομένα είναι αρκετά για να αλλάξουν τη συμπεριφορά του ερευνητή, αξίζει τουλάχιστον να τα εξετάσουμε προσεκτικά.
Βιβλιογραφία
Gonçalves NG, Martinez-Steele E, Lotufo PA, Bensenor I, Goulart AC, Barreto SM, Giatti L, de Faria CP, Molina MDCB, Caramelli P, Marchioni DM, Suemoto CK. Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline: An 8-Year Prospective Study. Neurology. 2026 Aug 25;107(4):e218380. doi: 10.1212/WNL.0000000000218380. Epub 2026 Jul 30. PMID: 42531540. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42531540/
Gonçalves NG, Martinez-Steele E, Lotufo PA, et al. Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline: An 8-Year Prospective Study. Neurology. 2025;105(7):e214023. doi: 10.1212/wnl.0000000000214023. https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000214023
Science Illustrated. She discovered a possible link between accelerated ageing and a particular food: a doctor and researcher has banned one thing in her daily life. 6 Σεπτεμβρίου 2025. https://scienceillustrated.com/humans/she-discovered-a-possible-link-between-accelerated-ageing-and-a-particular-food-a-doctor-and-researcher-has-banned-one-thing-in-her-daily-life
Neurology Today. Low- and No-Calorie Sweeteners Pose Significant Risk to Cognitive Health. 20 Νοεμβρίου 2025. https://neurologytoday.aan.com/doi/full/10.1097/01.wnt.0001173584.20102.f5
Medical News Today. 6 common sugar substitutes linked to 62% faster memory decline, study finds. 2026. https://www.medicalnewstoday.com/articles/several-sugar-substitutes-linked-faster-cognitive-decline-thinking-memory-aging
AAN. Not so sweet: Some sugar substitutes linked to faster cognitive decline. 3 Σεπτεμβρίου 2025. https://www.aan.com
Medscape. Sugar Substitutes Not So Sweet for Brain Health. 4 Σεπτεμβρίου 2025. https://www.medscape.com
Newsweek. Popular sugar substitutes linked to faster brain aging. 20 Ιουλίου 2026. https://www.newsweek.com
